Eimreiðin

						104

þegar menn tóku að koma sjer upp svefnskálum og hættu að sofa i

eldhúsinu. Og sje þetta rjett ályktað, — en á því teljum vjer engan

vafa, — þá liggur nærrí að álíta, að aðalákvæðin um brunabæturnar sjeu

enn eldri. Þessi ákvæði byrja sem sje með því, að ákveða sem grund-

vallarreglu fyrir brunabótunum, að í »hvers manns hýbýlum sjeu jafnan

3 hús, sem til skaðabóta sjeu mælt, ef upp brenna«, nefnilega stofan, eld-

húsið og búrið. Þar sem nú hin eiginlegu bæjarhús upprunalega vóru

ekki fleiri en þessi þrjú hús, þá er það ljóst, að hugsunin hefur í fyrstu

verið sú, að ö 11 hin eiginlegu bæjarhús eða ibúðarhús skyldu vera

mælt til skaðabóta. Ákvæðið um að kjósa, hvort menn vildu heldur

vátryggja skálann eða eldhúsið, virðist því vera yngra en vátryggingar-

lögin sjálf, og því hafa verið bætt við þau seinna, er það tók að ger-

ast siður að auka tölu bæjarhúsanna, svo að þau urðu 4, sem sje auk

hinna þriggja fvrtöldu einnig sjerstakt svefnús eða skáli. Orðalagið í

ákvæðinu: »ef maður á bæði eldhús og skála« o. s. frv. virðist

þó bera það með sjer, að þessi viðbót sje nokkuð gömul og hljóti

að stafa frá því tímabili, er enn var almennast, að bæjarhúsin

væru þrjú, en hitt undantekning, að þau væru fjögur. Að menn

hafa ekki viljað gera frekari breytingu og þannig vikið frá hinni eldri

reglu, að öll bæjarhúsin skyldu vera vátryggð, hefur þá líklega sumpart

komið til af því, að menn hafa álitið, að skaðabótarskyldan gæti hæglega

orðið of tilfinnanleg, ef hún hefði náð til allra fjögra bæjarhúsanna, og

og sumpart af þvi, að þar sem að eins sumir bændur áttu 4 bæjarhús,

en aðrir ekki nema 3, þá mundi það jafnaðarhlutfall, sem vátryggingin

var byggð á, hafa raskazt, með því að þeir, sem áttu 4 bæjarhús, hefðu

fengið meiri skaðabætur en þeir, er ekki áttu nema 3, ef brunnið hefði

hjá báðuvn, og hefði þá hinum fyrri verið ívilnað á kostnað hinna. —

Sje nú öll þessi skoðun á þessum fornu brunabótarákvæðum rjett, þá

hljóta þau að stafa frá heiðni, og þá hlýtur líka skiptingin í hreppsfje-

lög að hafa verið komin á svo snemma, og einhvers konar sveita-

stjórnarskipun komin á fót, hvort sem hún hefur verið alveg eins og

hún varð siðar eða ekki.

Aptur álitum vjer, að ákvæðin um fátækraframfærsluna stafi ekki

frá heiðni, en hafi fyrst orðið til eptir að kristni var í lög tekin. Vor

skoðun er sú, að i heiðni hafi menn ekki haft neina lögbundna fátækra-

framfærslu, en að það hafi þá algerlega verið komið undir frjálsum

vilja manna, hvort þeir vildu hjálpa ómögum og þurfamönnum eða

ekki. Petta útilykur náttúrlega ekki, að menn, þegar hallæri eða þess

konar bar að hendi, hafi haldið fundi og á þeim komið sjer saman um

að hjálpa nauðstöddum nágrönnum sinum. En það hafa menn þá gert

annaðhvort af því, að menn hafa álitið, að velferð sveitarfjelagsins  lægi