Eimreiðin

						io5

við, eða af meðaumkvun með hinum bágstöddu, en ekki af því, að það

væri nein lagaskylda. Að fátækraframfærslan algerlega stafar frá kristn-

um tíma, lýsir sjer lika i þeim anda, sem skin út úr ákvæðunum um

hana. Það er sem sje ljóst, að öll fátækraframfærslan byggist á hinni

kristilegu mannúðarreglu um bróðurkærleikann, að það sje skylda, að

hjálpa nauðstöddum náunga, og að menn með því geri guði þægt verk,

og þvi vóru gjafir til fátækra, sem menn gáfu ótilkvaddir og af frjáls-

um vilja, skoðaðar sem sálugjafir. En slíkur mannúðarandi lá mjög

fjarri hugsunarhætti manna i heiðni. Þá var sú skoðun rikjandi, að allir,

sem ekki væru til neins gagns fyrir þjóðfjelagið, heldur miklu fremur

því til byrðar, hefðu heldur engan rjett til að lifa lengur en mönnum

sýndist. Þessi skoðun gilti bæði um unga og gamla, hvitvoðunga og

örvasa gamalmenni. Pess vegna var barnaútburður fullkomlega lög-

heimilaður i heiðni. Sjerhver faðir hafði ótakmarkaðan rjett til að láta

bera út barn sitt rjett eptir fæðinguna eða fyrirfara því á annan hátt,

án þess að baka sjer nokkra lagalega ábyrgð. Og að menn optlega

neyttu þessa rjettar, má sjá af þeim mörgu dæmum um barnaútburð,

sem getið er i sögunum. Og langoptast var ástæðan hjá hinum fá-

tækari sú, að þeir höfðu ekki ráð á að uppala barnið, en hjá hinum

betur megandi, að barnið var vanskapað eða veiklað, þótt aðrar ástæð-

ur gætu og orðið þess valdandi. Hve djúpar rætur sú hugsun hafði fest

hjá mönnum, að að minnsta kosti hinir fátækari yrðu að hafa rjett til að

fyrirfara þeim börnum, sem þeir hefðu ekki ráð á að ala upp, sýndi

sig bezt þegar verið var að lögleiða kristnina á íslandi. Bann kristn-

innar gegn barnaútbnrði mætti sem sje af efnalegum ástæðum svo ákafri

mótstöðu, að menn sáu sjer ekki annað fært en að sleppa þessu banni

og hlita hinni eldri löggjöf í þessu efni. fætta bendir einmitt á, að

menn hafi ekki áður en kristni var í lög tekin haft neina lögbundna

fátækraframfærslu, þvi ella hefðu menn getað vísað fátæklingunum á

hana og ekki þurft að ganga að þvi, að leyfa barnaútburð. Par sem þó

eitthvað 20 árum seinna tókst að afnema barnaútburðinn, þá~ er því full

ástæða til að ætla, að það hafi verið þvi að þakka, að menn hafi þa

verið búnir að koma á lögskipaðri fátækraframfærslu, svo að efnalcysið

gat ekki framar verið afnáminu til fyrirstöðu, með þvi að hinir fátækari

nú samkvæmt framfærslulögunum gátu fengið hjálp hjá hinum betur

megandi, þegar þeir áttu fleiri börn en þeir sjálfir gátu alið önn fyrir.

Engu betri var meðferðin á hrörlegum og veikluðum gamalmenn-

um í heiðni. Þegar þau vóru orðin svo gömul og hrum, að þau gátu ekki

framar orðið að neinu liði, þá skoðuðu menn þau hreint og beint scm

byrði fyrir mannfjelagið, sem menn hefðu fullan rjett til að losa sig

við og lóga, ef menn  höfðu hvöt til þess af efnalegum ástæðum.    Pað