Eimreiðin

						io6

vóru því fæstir sem óskuðu sjer að ná hárri elli, heldur miklu fremur

óttuðust það sem hvert annað böl. Ein gömul saga bendir jafnvel á,

að það hafi fyr á öldum, áður en sögur hófust, ekki verið neitt sjer-

lega sjaldgætt, að fátækir foreldrar hafi, til þess að verða ekki börnum

sínutn til þyngsla, ráðið sjer sjálf bana með því að kasta sjer niður af

háum hamri, sem af því fjekk nafnið ætternisstapi (sbr. »að ganga fyrir

ætternisstapa«). Er sagt að þetta hafi verið siður i Gautlandi hinu vestra,

og er varla ástæða til að skoða þá frásögn sem bábilju eina. Það var

sem sje viðar siður en á Norðurlöndum i heiðni, að losa sig við veik

og örvasa gamalmenni með því að lóga þeim eða láta þau sjálf fyrir-

fara sjer, því það hefur verið sýnt fram á, að slíkt var líka siður hjá Vind-

um og á Norður-Þýzkalandi. Sömuleiðis segir Plinius frá þvi um Hyber-

bóreana, að það hafi verið siður hjá þeim, að gamalmenni fyrirfæru sjer

með því að steypa sjer niður af háum hamri. Þar er þvi getið um sama

siðinn sem i hinni norrænu frásögu, og hinn frægi sagnaritari Geijer

segir i Sviasögu sinni, að i Svíþjóð sjeu til margir hamrar, er enn beri

nöfn, sem bendi á þennan sið.

Litum vjer nú sjerstaklega til íslands, þá bera sögurnar þess vott,

að menn hafí þar allt fram að lokum 10. aldar álitið það fullkomlega

leyfilegt, þegar menn vóru í þröng, að losa sig við hrum gamalmenni

með því að fyrirfara þeim eða öllu heldur með þvi að »gefa þau upp«,

sem svo var kallað, sem hlaut að leiða til þess, að þau dæju úr sulti,

ef þau urðu ekki fyrri til að stytta sjer sjálf aldur. En mannúðarand-

inn var þó þegar á þeim tíma búinn að fá svo mikil tök á hugum

manna, að menn tóku ekki til slíkra örþrifráða, nema menn væru í hin-

um mestu kröggum; og jafnvel þó svo stæði á, urðu þó ætíð ein-

hverjir til að rísa á móti þessum ómannlega villisið.

Árið 975 gerði »óaldarvetur mikinn« á íslandi og hjeldu þá Reyk-

dælir fund hjá Ljóti hofgoða, til þess að ráðgast um, hvað gera skyldi,

til þess að afstýra alménnu hallæri, og sýndist mönnum ráð að »heita

til veðurbata«. Vildi Ljótur láta heita að gefa til hofs, en bera út börn

og drepa gamalmenni. En öðrum manni, Áskatli, þótti það ómælilegt

og kvað engan hlut batna mundu við það; kvað hann ráðlegra mundu

að gera skaparanum tign i þvi, að duga gömlum mönnum, og leggja

þar fje til, og fæða upp bömin. Móti þessari uppástungu mæltu margir

i fyrstu, en þó lauk svo, að Áskell rjeð. Frá þessu er sagt í Reyk-

dælu (7. k.), en í Landnámu (bls. 323) er önnur frásögn um ástand

landsins almennt þetta sama ár, og segir þar, að þá hafi verið svo hart

i ári, að »þá átu menn hrafna ok melrakka, ok mörg óátan ill var etin,

en sumir létu drepa gamalmenni ok ómaga, ok hrinda fyrir hamra; þá

sultu marsir menn til bana«  o. s. frv.