Eimreiðin

						128

IÖ74 las Páll sýslumaður Torfason dóm upp á alþingi, genginn

að Hóli í Bolungarvik 29. apríl 1674 um mál Jóns Olafssonar, sem

játaði, að hann hefði hnuplað tveimur álnum af tóbaki og þremur

mörkum af muldu tóbakil. Lögþingsmenn kváðu svo á að hann skyldi

ekki hljóta frekari refsingu en tiðkaðist venjulega fyrir hvinnsku

(Alþb.   1674 nr.  29).

Dómságrip þessi eru svo stuttorð, að litið er á þeim að græða;

en aptur eru til ýmsar ákvarðanir um tóbakssölu frá seinni hluta 18.

aldar, sem lýsa vel áliti þvi, sem menn höfðu á tóbakinu, einkum yfir-

völdin, og benda jafnframt á, hve alþýða manna hafi verið sólgin

í það.

1677 býður Sigurður lögmaður Björnsson öllum sýslumönnum

sunnan lands og austan að sjá svo til, að »sú fátækum almúga skaðlega

og landinu skammarlega tóbakshöndlun líðist ekki strafflaust, athugandi,

að þar þetta land er undirorpið þungri fátækt og bjargræðisbresti hjá

allmörgum, þá muni ei syndlaust nje sæmilegt, að sá peningur og sú

vara, sem góður guð hefur gefið þessa lands innbyggjurum til fæðis og

klæðnaðar og þessháttar nauðsynlegs uppheldis, spenderist eður út sóist

óhæfilega fyrir það óþarflega og fánýta tóbak, sjerdeilis þeirra á meðal,

sem fátækir og formegunarlitlir eru; lætur þvi herra lögmaðurinn aug-

Ijóst, að hann hyggur sjer ekki leyfilegt, hvorki guðs vegna nje heldur lands-

ins nauðsynja, að þegja orðalaust yfir svoddan ósæmilegri tóbakshöndl-

un og okursaðferð, sem viða um landið heyrast má.« Ef alþýða manna

vildi ekki skipast við umtölur sýslumannanna, biður lögmaður þá að

gera sjer aðvart, svo hann gæti farið með máiið eptir þvi, sem guð og

góð  samvizka bljesu honum i brjóst. (Alþb.   1677, nr.   50).

3. júli 1678 skrifar Sigurður lögmaður Þórði biskupi Porlákssyni

brjef í lögrjetttu; biður hann biskupinn að hlutast til um, að góðir og

guðhræddir kennimenn í Skálholtsstipti vari almúgann við með tilstyrk

hreppstjóra, »svo hann ei framvegis óhæfilega þróist i skaðlegum og

óvirðingarlegum landsins ósóma «; telur nú lögmaðurinn ýmislegt, sem

honum þótti fara affaga, en einkum kvartar hann yfir »þeirri ljótlegri tó-

baksokuraðferð, sem viða á þessu landi tíðkast, hvaraf augsýnilegt er,

að útaf vilji vaxa vors fátæka lands fordjörfun með höjyfirvaídsins sem

og landsins innbyggjara skaða, nema kristileg yfirvöld, andleg og ver-

aldleg, sem guði og háyfirvaldinu hafa heitið trú og hollustu til lands-

ins velferðar, alvarlega vandi um þetta og þvilikt skaðvænlegt, eptir

þeirri náð, sem guð vill sjerhverjum i hjarta gefa.«

Pórður biskup tekur brjefið til greina daginn eptir á prestastefnu,

en svarar lögmanninum fyrst 20. febrúar 1679; kveðst hann þakka lög-

manninum alúðlega »fyrir þessa sina guðrækilegu og næsta nauðsynlegu

tilhlutan«, og segist skuli fylgja brjefi hans fram af fremsta megni;

býður hann kennimönnum sínum, »að forsóma ekki kristilega vandlæt-

ing og áminning til síns trúaðs safnaðar, sem guðs orð um býður.«

Um tóbakið fer biskupinn þessum orðum: »Einninn tilsegi jeg hjermeð

prestum þessa stiptis, að liða ei, svo mikið, sem þeim er mögulegt og

þeim ber til að hlutast, okur og rán, einkum á þeim ónauðsynlegu og

skaðsamlegustu hlutum, sem er íhóbak og annað þvi likt,   heldur áminni

1 Líklega neftóbaki.