Eimreiðin

						i53

kom út 1876 (96 bls.), en hið annað á árunum 1879—85 (XX + 639

bls.). En i þessi söfn vóru að eins tekin orð, sem komu fyrir í bók-

um fram að 1700. Þetta nýja, þriðja safn, sem komið hefir út á ár

unum 1890—97, er bæði mest þeirra allra (XIII + 1392 bls.) og að

þvi leyti líka merkilegast, að það nær yfir bókmenntir vorar allt fram

á hinn síðasta áratug þessarar aldar, og tilfærir því nær eingöngu orð,

sem fyrir koma í bókum eptir 1700. Pað er þvi í raun rjettri ný-íslenzk

orðabók. Og á slikri bók var sannarlega þörf, bæði fyrir útlenda og

og innlenda- Allir munu því kunna höf. hina mestu þökk fyrir hana,

og það þvi freraur, sem bókin er i alla staði svo vel úr garði ger,

sem vænta mátti af honum, sem vafalaust er fróðastur allra núlifandi

manna i tungu vorri. Það er óbætt að reiða sig á það, sem i henni

stendur, og hún er því ágæt það sem hún nær. En ef menn halda, að

með henni sje fengin fullkomin orðabók yfir nýja málið, þá skjátlast

mönnum herfilega. Að svo er ekki, er höf. sjálfum líka fullljóst, þvi

hann tekur það fram með skýrum orðum i formála sínum. I nýja mál-

inu er sægur af orðum, sem sjaldan eða aldrei koma fyrir í bókum, og

af þeim eru sárfá í safninu. En það er ekki nóg með það, heldur

vantar i safnið mikinn fjölda orða, sem fyrir koma i bókum, og jafn-

vel fjölda orða, sem fyrir koma i sömu ritunum, sem orð eru þó til-

færð úr. Og þetta á sjer meira að segja stað með helztu rit vor og

höfunda. Oss hefir reyndar furðað töluvert á þessu, en vjer höfum

fyllilega gengið úr skugga um, að svo er, og skulum vjer nú færa

sönnur á mál vort með nokkrum dæmum. Einn af helztu nútíðarhöf-

undum vorum er óneitanlega Jónas Hallgrimsson, og vjer hyggjum, að

mörgum útlendingi, sem vildi kynnast nútíðarbókmenntum vorum, mundi

verða einna fyrst fyrir að lesa »Grasaferðina« hans. (Hann mundi byrja

á lesmálinu á undan kvæðunum). Vjer höfum nú ekki lesið »Grasa-

ferðina« mjög nákvæmlega, en vjer höfum þó fundið mörg orð i henni,

sem vantar i orðasafnið, t. d. anza, bera (sig, e-ð við), berjamór, duk-

skyrta, dofna, flekkur (um grös), flrtast, fífublettur, fara (með e-ð = hafa

e-ð yfir), hárband (= b. úr hári), herma (eptir e-m), hranna, hvarf (fara

á h.), kaf (upp úr miðju k.), kankbrosandi, lalli, meinyrði, muna (e-n um

e-ð), patti, rindi, rósavetlingur, sauma (fyrir, upp um sig), skeið (= hjalli?),

skýjadrög, skotta, skúfur (um grös), smáhrúga, sólskinsblettur, stóreflis-bjarg,

sona, stuðlaföll, tína (nafnorð), tínupoki, tó (= grastó). Öll þessi orð

vantar i orðasafnið, og ekkert af þeim mun heldur koma fyrir i sömu

merkingu í þeim eldri orðabókum, sem safnið á að vera viðbætir við,

nema hið siðasttalda (tó) og kannske orðin anza og dofna.

Eitt af vorum allrahelztu ritum eru og  sPjóðsögurnar*.     Ur þeim

er, eins og vera ber, mikið tílfært í orðasafnínu, en þó vantar þar sæg