Eimreiðin

						157

láta læra það. Hefði óefað mátt sýna allt hið sama á helmingi minna rúmi, og

þó miklu Ijósar og greinilegar, ef efnið hefði verið framsett í stuttum, gagnorð-

um reglum, og kennaranum svo ætlað að bæta upp, það sem þyrfti frekari skýr-

ingar við. Oss virðist það, sem er um skipun orða og málsgreina í »íslenzkri

mállýsingu« eptir Halldór Briem, miklu hentugra til hennslu en þetta kver. Ym-

islegt er og að athuga við kver þetta. Þannig er stundum tilfærð íorn orða-

skipun, sem nú er úrelt (t. d. ef fyrir hvorí á bls. 31 o. s. frv.). Það virðist og

fremur tilgangslaust, að vera að kenna, hvernig hagað sje orða- og setninga-

skipun í óvönduðu máli (sbr. 32 og 37), jafnvel þó það væri gert til viðvörunar.

Það virðist nægilegt, að kenna, hvernig málið á að vera; hitt mætti æra óstöð-

ugan að læra líka, hvernig það getur verið, þegar það er skælt og atbakað.

Sumstaðar virðast dæmin ekki koma vel heim við skýring þeirra, t. d. á bls. 51:

»Þegar hann er vísifornafn, þa þýðir hann: hinn fyrnefndi, sem hér: vert þú

kyr; hinir mega fara.« Hjer er ekkert »hann« í dæminu, enda vitum vjer ekki

til að það orð sje nokkurntíma vísifornafn. Þetta er því sjálísagt óþægileg prent-

villa, en ekki er hennar þó getið í prentvillunum aptan við bókina. Á bls. 53

stendur: »Stundum stendur kynleysismyndin með karlkynsorði, sem hér: það er

líkt honum .« Oss er nú spurn: Hvar er karlkynsorðið, sem lýsingarorðið líkur

gæti lagað sig eptir, í þessu dæmi? Hvernig gœti setnmgin verið öðruvísi en

hún er, úr því að »það« er frumlag? Reglan bendir þó á, að það sje ekki nema

»stundum«, að kynleysismynd lýsingsrorðsins sje höfð í sona dæmi. Á bls.

55—6 er skyldi og hafi látið vera boðháttur, en hvorugt er rjett. Af sögninni

»skulu« er enginn boðháttur til, og af »hafa« er boðháttur ekki til nema i 2.

pers. eint. og 1. og 2. pers. fleirt. Hvortveggja orðmyndin er viðtengíngar-

háttur, eða í hinum tilfærðu dæmum öllu heldur hvatarháttur (hortativus) eða

óskarháttur (optativus). A bls. 39 er sagt, að hvorugur sje samansett orð af

hvor og neitunarorðinu eigi. En þetta er eigi rjett. Hinn síðari samsetningar-

liður er neitunarorðið -gi (í fornmáliuu hvdrigr og hvdrgi, uppr. hvdrr-gi). A

bls. 50 er talað um orðið hvaðvetna, en þá orðmynd könnumst vjer ekki við.

I nútíðarmáli mun þetta orð varla koma fyrir nema í þáguf. (hvívetnd), en kæmi

það fyrir í nefnif. eða þolf., mundi sama myndin höfð og í fornmálinu ihvat-

vetna, sbr. atferli, atlaga o. s. frv.). Á bls. 23 stendur: »Þær vanta hvorki frum-

lag né sögn.« Hjer er »vanta« líklega prentvilla fyiir »vantar«, því hitt væri

ekki rjett mál (nema kannske í Winnipeg og þá í annari merkingu). I kennslu-

bókum ætti jafnan að leggja mikla áherzlu á samkvæmni í rjettritun, en þessa

er ekki ætíð gætt nógu vel. Þannig er t. d. ritað hverskonar á bls. 21, en hvers

konar á bls, 40. Á bls. 40 er og ýmist ritað hvorttveggja eða hvortveggja á

sömu blaðsíðunni, og er þó hvorugkyn á báðum stöðum. — Vjer vonum að

þetta verði allt lagað, ef höfundinum   auðnast að gefa bókina út í annað sinn.

BJARNI SÆMUNDSSON: UM FISKIRANNSÓKNIR 1896 (Sjerprentun úr

»Andvara« 1897). Ritgerð þessi skiptist i þrjá kafla: I. Silungsvötn og silungs-

veiðar, II. Laxveiðar og III. Fiskiveiðar í sjó — allt á Suðurlandi og fram með

suðurströnd Iandsins, frá Ingólfshöfða og allt vestur á Mýrar. Fróðleg ritgerð.

sem margt má af læra.

MINNINGARRIT FIMMTÍU ÁRA AFMÆLIS PRESTASKÓLA ÍSLANDS.

Rvík 1897.    I nokkrum   inngangsorðum er stuttlega farið yfir sögu skólans,   en