Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Eimreišin

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Eimreišin

						i6i
Móbergið á íslandi.
í síðasta hefti Eimreiðarinnar hefir herra cand. mag. Helgi
Pétursson skrifað grein, sem hann kallar »Nýjungar í jarðfræði ís-
lands«, og er aðalefhi ritgjörðarinnar hugleiðingar um myndun mó-
bergsins á íslandi. Með því að grein þessi er stutt og höf. hefir
farið nokkuð fljótt yfir sögu, leyfi ég mér að rita nokkur orð til
skýringar. Pó get ég ekki, í alþýðlegu tímariti, skrifað eins ýtar-
lega um þetta mál, eins og þarf, ef það á að skýrast fullkomlega
frá öllum hliðum.
Eins og flestum mun kunnugt, nær móberg og þussaberg yfir
afarmikið svæði á íslandi og tekur yfir alt miðbik landsins, að sunnan
frá Faxaflóa austur fyrir Öræfasveit, að norðan frá Fnjóskadal
austur í Pistilfjörð. Móbergið myndar þannig belti yfir landið
þvert; það er mjög mismunandi að gerð og afarþykt, nokkur þús-
und fet sumstaðar. Allir aðrir hlutar landsins eru aðallega mynd-
aðir úr blágrýti (basalti) í þykkum hamrabeltum, sem bezt sjást í
dalafjöllum og við sjóinn. Pessi blágrýtislög hallast víðast inn á
við, inn undir móbergsbeltið. I blágrýtis-héruðunum eru víða smá-.
blettir af móbergi, og sumstaðar eru allþykk móbergs- og þussa-
bergslög milli blágrýtislaga, og það sumstaðar djúpt í fjöllum, svo
mörg hundruð feta blágrýtisberg liggur ofan á móberginu. Pó
eru þessi móbergs-millilög tiltölulega lítil í samanburði við mó-
bergið um miðbik landsins; þar eru aftur blágrýtislög innan um,
en þeirra gætir minna, af því móbergið er þar í meirihluta. Af
þessu sést, að móbergið er myndað á ýmsum tímum, þó mið-
beltið sé auðsjáanlega yngra en hinar stóru blágrýtismyndanir.
Petta er líka eðlilegt. Island er því nær alt myndað af eldgosum;
blágrýtið er gamalt hraun, móbergið eldfjallaaska og gjall og sér-
hvert eldgos framleiðir hvorttveggja; bráðið hraungrjót rennur úr
gígunum og mulið grjót kastast í loft upp, dettur niður og myndar
móbergslög. Við öll eldfjöll um víða veröld eru hraun og mó-
bergslög á víxl, en það er mismunandi og komið undir atvikum
*af hverju er meira á hverjum stað. I Utah og víðar sunnan og
vestan til í Bandarikjum eru 2000 feta þykkar móbergsmyndanir,
er na yfir afarstórt svæði, og móbergs- og hraunlög sjást um alla
jörðina, þar sem eldgos hafa orðið, sum ný, sum frá ýmsum tíma^
bilum jarðsögunnar.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172
Blašsķša 173
Blašsķša 173
Blašsķša 174
Blašsķša 174
Blašsķša 175
Blašsķša 175
Blašsķša 176
Blašsķša 176
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180
Blašsķša 181
Blašsķša 181
Blašsķša 182
Blašsķša 182
Blašsķša 183
Blašsķša 183
Blašsķša 184
Blašsķša 184
Blašsķša 185
Blašsķša 185
Blašsķša 186
Blašsķša 186
Blašsķša 187
Blašsķša 187
Blašsķša 188
Blašsķša 188
Blašsķša 189
Blašsķša 189
Blašsķša 190
Blašsķša 190
Blašsķša 191
Blašsķša 191
Blašsķša 192
Blašsķša 192
Blašsķša 193
Blašsķša 193
Blašsķša 194
Blašsķša 194
Blašsķša 195
Blašsķša 195
Blašsķša 196
Blašsķša 196
Blašsķša 197
Blašsķša 197
Blašsķša 198
Blašsķša 198
Blašsķša 199
Blašsķša 199
Blašsķša 200
Blašsķša 200
Blašsķša 201
Blašsķša 201
Blašsķša 202
Blašsķša 202
Blašsķša 203
Blašsķša 203
Blašsķša 204
Blašsķša 204
Blašsķša 205
Blašsķša 205
Blašsķša 206
Blašsķša 206
Blašsķša 207
Blašsķša 207
Blašsķša 208
Blašsķša 208
Blašsķša 209
Blašsķša 209
Blašsķša 210
Blašsķša 210
Blašsķša 211
Blašsķša 211
Blašsķša 212
Blašsķša 212
Blašsķša 213
Blašsķša 213
Blašsķša 214
Blašsķša 214
Blašsķša 215
Blašsķša 215
Blašsķša 216
Blašsķša 216
Blašsķša 217
Blašsķša 217
Blašsķša 218
Blašsķša 218
Blašsķša 219
Blašsķša 219
Blašsķša 220
Blašsķša 220
Blašsķša 221
Blašsķša 221
Blašsķša 222
Blašsķša 222
Blašsķša 223
Blašsķša 223
Blašsķša 224
Blašsķša 224
Blašsķša 225
Blašsķša 225
Blašsķša 226
Blašsķša 226
Blašsķša 227
Blašsķša 227
Blašsķša 228
Blašsķša 228
Blašsķša 229
Blašsķša 229
Blašsķša 230
Blašsķša 230
Blašsķša 231
Blašsķša 231
Blašsķša 232
Blašsķša 232
Blašsķša 233
Blašsķša 233
Blašsķša 234
Blašsķša 234
Blašsķša 235
Blašsķša 235
Blašsķša 236
Blašsķša 236