Eimreiðin

						137

lausir, og má líkja þeim við þær kúlur, sem ekki springa, en margir

þeirra eru líka margfalt hættulegri en nokkur sprengikúla. Því í einum

einasta hráka geta verið bakteríur svo skiftir þúsundum, sem allar geta

valdið veikindum og dauða. Satt er það — ekki eru þær jafn bráð-

drepandi og dýnamít. En er máske verra að losna við h'fið á einni

svipstundu, áður en maður  veit af,   heldur en að kveljast í  mörg ár?

Pað er einkum ein baktería, sem öðrum fremur breiðist mann frá

manni, við það að henni er hrækt upp og þyrlast svo með ryki upp í

loftið, — en það er tæringarbakterían, sem ég hefi ætlað mér

að tala dálítið um í kveld. Áður en ég kemst að aðalefninu, vil ég

þó leyfa mér að fata nokkrum orðum um bakteríurnar yfirleitt.

Pað er ekki lengra liðið en rúm hálf öld síðan menn fóru fyrst

að gefa bakteríum gaum. þær eru svo smávaxnar, að hinar ófull-

komnu smásjár, sem menn höfðu alt fram til þess tíma, gátu ekki

stækkað þær nógu mikið, svo að hægt væri að koma auga á þær. En

eftir að þær fyrstu voru fundnar, rak hver   uppgötvunin   aðra,   og alt

I. Hnattmyndaðar bakt-           2. Prikmymdaðar bakteríur      3.  Þráðmyndaðar tappa-

eríur   (stækkaðar    1200            (stækkaðar  1000 sinnum).        togara-bakteríur   (stækk-

sinnum).                                                                                  aðar 660 sinnum).

til þessa tíma hafa fundist fleiri og fleiri tegundir, svo enginn endir

virðist ætla á þvl að verða. Bakteríufræðin, sem ekki þektist fyrir

hálfri öld, er nú orðin svo yfirgripsmikil vísindi, að margra ára stöð-

ugt nám útheimtist til þess að kynnast henni ýtarlega.

Það er almenn trú, að bakteríurnar séu dýr og hafi jafnvel augu

og nef; en svo myndarlegar eru þær ekki. Þær teljast til jurtaríkisins

og svipar mest til sveppanna; en af þeim mun flestum vera kunnastur

myglusveppurinn. Ef vér skoðum myglusveppinn í stækkunargleri, sjá-

um vér, að öll gráu hárin, sem hann er samsettur af, eru bygð úr

ótal smáum liðum. Ef allir þessir liðir skildust að og lifðu sínu lífi

hver út af fyrir sig, mundum vér kalla þá bakteríur; því bakteríurnar

eru aðeins að því leyti ólíkar lægri sveppunum, að í stað þess að

mynda samhangandi liðaða stöngla eða keðjur, sem stöðugt lengjast

við vöxtinn, greinast þær stöðugt hver frá annarri, og hver smáliður

fer svo sinna ferða og lifir sínu lífi. Bakteríurnar eru vanalega (eins

og nafhið bendir á — baktería þýðir stafur), líkt og prik í laginu, en

oft eru þær þó   með öðru   móti, — stundum   hnattmyndaðar og  eru