Eimreiðin

						140

sem mengast hafa af þeim, þegar hægt er að koma þvi við, en að

öðrum kosti nota sótthreinsunarmeðul.

Eins og gefur að skilja, er það ekki hættulaust að fara með

bakteríuglösin — þessa jurtapotta, sem þær vaxa í; enda hefir oft

viljað til, að menn hafa sýkst við að glösin brotnuðu og bakteríurnar

komust út. Þetta hefir t. d. oft hent þá lækna, sem hafa rannsakað

taugaveikisbakteríuna. — Fyrir nokkrum árum vildi þessháttar slys til

með pestarbakteríuna; það var á spítala i Vínarborg. Vinnumaður,

sem var að þrifa til inni í rannsóknarstofunni, braut glas með pestar-

bakteríum, sem læknir einn hafði flutt með sér austan úr Asíu. Hann

sýktist eftir nokkra daga af pest eða svarta-dauða, og dó af, en sýkti

áður bæði lækninn og hjúkrunarkonu þá, sem stundaði hann, og dóu

bæði. Það heppnaðist sem betur fór að koma svo öflugum sóttvörn-

um við,  að veikin breiddist ekki frekara út.

Til þess að rannsaka hve bakteríurnar eru saknæmar og lífskæð-

ar, og til að sjá hvaða sjúkdómi hver tegund þeirra veldur, eru notuð

ýms tilraunadýr, svo sem apar, kanínur, hundar og kettir, en einkum

þó rottur og mýs og lítil nagdýr, sem kallast marsvín.

Bakteríunum er ýmist spýtt inn í blóð þessara dýra, eða þær eru

settar í opin sár eða inn í augu eða kviðarhol þeirra, og sýkjast þá

dýrin, ef bakterían er saknæm, með þeim sjúkdómseinkennum, sem

eru eiginleg hverri tegund. Eins og allir vita, eru sjúkdómar manna

og dýra misjafnir, og oft er ómógulegt að koma ýmsum mannasjúk-

dómum á dýrin; og þó það sé unt, verður sjúkdómurinn allur annar

hjá dýrunum. Það er af þessu, að ýmsir læknar hafa af vísindalegri

forvitni og fróðleiksfýsn notað sjálfa sig sem tilraunadýr, og sumir hafa

látið við það lífið. Stundum hafa dauðadæmdir óbótamenn fengist til

— fyrir borgun auðvitað — að láta nota sig í sama skyni, og margt

fróðlegt komið í ljós við það. Fyrir nokkru síðan fengu Amerískir

læknar spænska hermenn til þess, að gangast undir tilraunir með sótt-

kveikju gula febersins. Veiki þessi er ákaflega hættuleg, enda dóu

margir hermennirnir. Þeir tókust þetta á hendur fyrir eitthvað 500

krónur hver þeirra. Hermenn þessir gengust undir þessar tilraunir

með sama hug og þeir færu út í tvísýnan bardaga; í báðum tilfellum

var um lífið að tefia. Með þessum tilraunum komu í ljós mikilvæg

sannindi, sem verða ótal mönnum til góðs, því þeim er það að þakka

að nú vitum vér ráð til að koma í veg fyrir útbreiðslu gula   febersins.

Það er ekki hægt að neita því, að æskilegast væri fyrir framfarir

bakteríufræðinnar, að hægt væri að nota menn til ýmsra bakteríutil-

rauna Eins og þér nú hafið heyrt, hafa spænskir hermenn orðið með-

al hinna fyrstu til að hætta lífi sínu í því skyni; en það er enginn vafi

á því, að margir munu fúsir til að feta í þeirra fótspor, og það verð-

ur ef til vill innan skamms tíma álitið jafn heiðarlegt, að ganga á

mála í herþjónustu vísindanna, sem berjast góðri baráttu gegn verstu

óvinum mannkynsins — sjúkdómunum, — eins og að fylkja sér undir

merki og hætta lífi sínu i þeim tilgangi, að drepa sem flesta saklausa

menn, íjandanum til athlægis — fyrir fóðurlandið — sem kallað er.

Tæringar- eða berklaveikisbakterían er í laginu eins og

mjótt prik, stundum dálítið bogið, og sér maður   ýmist eina og eina á