Eimreiðin

						142

kemur veikin ýmist fram í öllum líkama dýrsins, eða aðeins á þeim

stað, sem spýtt er inn í. Einkum eru apar og nautgripir mjög mót-

tækilegir fyrir berkla.

Veikin er kölluð berklaveiki af því, að bakterían kemur til leiðar

berklamyndunum, hvar sem hún sest að í líkamanum. En við berkla

skiljum vér ofurlitla hnúta eða hnykla, sem myndast fyrir áhrif bakterí-

anna. Berklar geta myndast í flestum líffærum líkamans, en einkum

mega þó lungun heita aðalaðsetur þeirra.

Löngu áður en bakterían fanst, hafði franskur læknir, Villemin,

sýnt fram á, að berklar eru sóttnæmir. Hann skar berkla út úr líki

og lét þá í holsár á dýri, en við það veiktist dýrið, fyltist af sams-

konar berklum og dó. En fyrst þegar bakterían var fundin, varð

mönnum Ijóst, hvernig á berklunum stendur.

Vér skulum nú athuga, hvernig bakterían myndar berklana.

Líkamir manna og dýra (og jurtanna sömuleiðis) eru bygðir af

frumlum eða örsmáum hólfum, sem eins og steinar í hleðslu liggja

þétt hver upp að annarri ótölulega margar. Frumlurnar eru misjafnlega

stórar, en allar ósýnilegar með berum augum; þó eru þær miklu stærri

en bakteríur yfirleitt.

Berklaveikisbakterían verður að komast í einhverja frumluna; en

þangað kemst hún vanalega gegnum ofurlítið sár, sem eigi þarf að vera

nema ósýnilega og ómerkjanlega lítið, til þess hún geti komist inn; en

auk þess getur bakterían borist inn í frumluna með blóðrásinni. —

Jafnskjótt og nú þessi aðkomugestur, bakterían, hefir tekið sér bústað

í frumlunni, kemur hún af stað mjög einkennilegum breytingum, ekki

einungis í þessari frumlu, heldur einnig í öllum frumlum, sem liggja í

námunda við hana.

Það er eins og fréttin um komu hennar breiðist óðfluga út um

héraðið í kring, og eins og allar frumlurnar fmni óðara á sér, að eitt-

hvað ilt sé á seyði; því þær færast i aukana og fara að vaxa miklu

örar, en vant er, og sumar þeirra verða jafnvel risastórar og hafa ver-

ið kallaðar risafrumlur, en vöxtur annarra frumla er fólginn í því, að

þær skifta sér í sundur í margar smærri frumlur. En ekki er þar með

búið, heldur safnast hingað einnig hópur af hvítum blóðkornum, sem

hafa smogið út úr nálægum æðum, rétt eins og frumlurnar hefðu kall-

að á þau sér til hjálpar. Hvítu blóðkornin hafa sem sé meðal annars

þann starfa á hendi, að glíma við bakteríur og aðra gesti, sem kom-

ast inn i blóðið.

Þessi frumluhópur, sem þarna er nú saman kominn ásamt hvítu-

blóðkornunum, myndar eins og hnykil eða örðu í holdinu. — Það er

þetta, sem vér köllum berkil.

Allur þessi dásamlegi viðbúnaður líkamans er auðvitað miðaður til

þess að verjast árásum bakteríanna. Stundum sigrar líkaminn. Fruml-

umar verða bakteríunum yíirsterkari og leyfa þeim ekki að komast

lengra. Bakteríurnar deyja og hvítu blóðkornin eyða þeim. — En oft

fara svo leikar, að bakterían verður yfirsterkari, nær að fjölga og

margfaldast og komst inn í hverja frumluna á fætur annarri, og hvítu

blóðkornin safnast að fleíri og fleiri, en fá ekki rönd við reist, fruml-

urnar deyja og verða ásamt blóðkornunum að   gulleitri   kvoðu: greftri,