Eimreiðin

						'45

verkum hans gefið út löngu eftir hans dag, get ég  varla hugsað mér,

að því verði valið  annað nafn.

Einar Hjörleifsson er skáld smælingjanna. Um þá hefir hann

skrifað mest og um þá hefir hann skrifað bezt. Ef ég ætti að velja

þrjár sögur eftir hann, sem mér finst mest list vera í, þá mundi það

verða »Vonir«, »Þurkur« og »Marjas«. (»Vistaskifti« er enn þá ekki

nema byrjun). Og söguhetjurnar eru: fátækur og einfaldur vinnumað-

ur, gamall einyrki og tökudrengur.

Eitt af helztu einkennnm skáldanna er nokkurskonar ófreskisgáfa;

þau sjá í gegnum holt og hæðir. Par sem aðrir aðeins sjá eyrar og

sanda, grafa þau eftir gulli og finna það. Pað sem öðrum sýnist að-

eins vera glerbrot á haugi mannfélagsins, sjá þau að hefir verið »gim

steinn, sem greypast átti í baug«. Par sem aðrir einungis sjá hrjóstrug

öræfi, benda þau á grasið á milli steinanna og grastórnar mitt í

auðninni.

Einar Hjörleifsson er gæddur þessari gáfu. Hann velur efnið í

sögur sinar einatt af þeim svæðum, sem öðrum sést yfir. Hann lætur

sér ekki nægja að líta á tötra vatnskellingarinnar og heyra, að hún

er kölluð »Vitlausa Gunna». Hann fer að hugsa um, hvort það geti

ekki verið, að líka hún eigi sína sögu, að líka hún heyi sitt sálarstríð.

Hann nemur ekki staðar við duggarabandstrefilinn og vaðmálstreyjuna

hans langa-Láfa. Hann sér í gegnum vaðmálið, inn í hjartað, og

hann finnur þar tilfinningar, sama eðlis eins og búa í hjörtum, sem

slá undir klæðisfrökkum og hvítum vestum,  þótt á öðru stigi séu.

Petta svæði, svæði smælingjanna, er óðal Einars Hjörleifssonar.

Pað sést bezt af »Ofurefli«. Smápersónurnar og smáatriðin í þessari

bók bera vott um höfund, sem hefir náð föstum tökum á list sinni.

Ég gæti talið margt upp, en verð að láta mér nægja að nefna hið

meistaralega samtal milli rorbjarnar kaupmanns og Imbu vatnskerling-

ar sem dæmi. Og samt hefir bókin orðið mörgum mikil vonbrigði.

Heildin er ekki samboðin einstöku pörtunum, hún verður stundum ofur-

liði borin af aukaatriðunum; lesandinn finnur ekki altaf nógu greini-

lega, að hann stefni með fastri rás að markinu. Og hófuðpersónan,

stærsta persónan, sem Einar hefir ráðist í að lýsa, persónan, sem átti

að drotna í bókinni og drotna í hug og hjarta lesandans, hefir mis-

hepnast. Framþróuninni í skapferli hans er ekki nógu vel lýst. Það

€r ekki skýrt nógu vel frá því, hvernig þessi maður, sem virðist vera

fæddur víkingur, breytist við mentunina og framkvæmdaleysi langs

námsskeiðs í íhugulan og seinráðan mann, sem ekki heldur öðru eftir

af sínu fyrra eðli en yglibrúninni og áhuganum til stórræða. Pessvegna

er svo hætt við, að lesandanum við fyrsta álit virðist presturinn ósam-

kvæmur sjálfum sér, sem hann þarf ekki að vera.

Pað væri freistandi að segja meira um þessa sögu, sem að mörgu

leyti er bæði skemtileg og íhugaverð. En ég verð að hætta að sinni

og snúa mér að aðaleíninu, ég vona að mér fyrirgefist þessi útúrdúr.

rað var nauðsynlegt að minnast á þessa einu stóru sögu Einars Hjör-

leifssonar i sambandi við það, sem á undan var sagt um aðalsvið

skáldskapar hans og takmörk þess.

Fyrsta sagan i safni þessu  »Góð boð«,   á þar varla heima.    Það