Stöðlun í upplýsingatækni Vegna smæðar íslensks markaðar og fámennis geta Islendingar aldrei treyst því að markaðsöfí muni s/'á til þess að tekið sé tillit til þarfa þeirra, hagsmunagæsla á alþjóðlegum vettvangi er því mikilvæg fyrir þjóðina og þýðing hennar hefur vaxið Um 1995 var því almennt trúað að stóra stafatafían yrði brátt tekin í notkun og stafavandamál Islendinga og togstreita um sæti í stafatöflum t.d. milli Tyrkja og Islendinga yrðu brátt úr sögunni. Þróunin hefur hinsvegar orðið hægari en vonasf var til Asíu var á 10. áratugnum farið að vinna að mjög stórum stafatöflum sem gætu geymt myndletur Japana og raunar var stefnt að því að gera töflu sem geymt gæti alla stafi heimsins. Framleiðendur tölva samein- uðust í samtökunum UNICODE (http://www.unicode.org/) um að gera 16 bita stafatöflu með öllu letri sem notað er í lifandi ritmálum þjóða heims. Þessi samtök slógust í lið með ISO um að gera staðlaða töflu, ISO/IEC JTCl 10646 sem hér verður kölluð „stóra stafataflan". Með stóru stafatöflunni varð mögulegt að skrifa allan texta í eitt skjal og t.d. blanda saman íslenskum texta og hebresku letri sem skrifað er afturábak. Með stóru stafatöflunni hefur verið stefnt að svokallaðri alþjóðavæðingu tölva (internationalisation eða i 18n) sem hefur það að markmiði að aðlaga tölvur að öllum þörfum allra þjóða. íslensk þcitftakci í staðlavinnu íslendingar eru aðilar að alþjóðlegu staðlasamtökunum ISO og evrópsku staðlasamtökunum CEN. Staðlaráð Islands sér um að innleiða íslenska staðla en aðild að Evrópsku staðlasamtökunum hefur þýtt að skyldugt er að gera evrópska staðla CEN að íslenskum stöðlum. íslendingar hafa tekið að sér rekstur einnar tækninefndar, CEN/TC304, sem hefur það verkefni að útbúa evrópska staðla tengda „alþjóðavæðingu". Starfsemi þeirrar nefndar hefur að miklu leyti verið fjármögnuð með styrkjum frá ESB en með þessu starfi hafa Islendingar getað fylgst með og haft áhrif á gerð staðla sem snerta hagsmuni þeirra. Á vegum TC304 hefur verið gerður skráningarstaðall um þjóðlegar þarfir í upplýsingatækni. Nú er þar m.a. unnið að gerð staðla um leit í gagnagrunnum. íslendingar hafa gert staðal um íslenskt lyklaborð, ÍST 125, sem að mestu hefur verið fylgt af framleiðendum og þeir hafa einnig virt staðalinn FS130 um ritun upphæða, stafrófsröð og fleira. FSl 30 þarfnast endurskoðunar vegna þess að í honum eru m.a. taldir upp fornstafir til nota við útgáfu fornra texta sem ekki eru til í neinum stafatöflum og enginn áhugi er á að koma inn í stóru stafa- töfluna. Framtíðarstarf Vegna smæðar íslensks markaðar og fámennis geta íslendingar aldrei treyst því að markaðsöfl muni sjá til þess að tekið sé tillit til þarfa þeirra, hagsmunagæsla á alþjóðlegum vettvangi er því mikilvæg fyrir þjóðina og þýðing hennar hefur vaxið. Fyrir 20 árum, þegar tölvur voru dýrar og seljendur voru fáir, gátu íslenskir inn- flytjendur leyft sér þann munað að laga tölvubúnað að íslenskum aðstæðum, t.d. með því skrifa forrit sem prentuðu broddstafi með svokallaðri dauðri kommu. Slíkar breytingar eru ekki lengur fjárhagslega framkvæmanlegar. Það er því orðið enn meira hagsmunamál íslendinga en áður að tölvukerfi geri strax í upphafi ráð fyrir frumþörfum margra tungumála og að íslenska sé þar á meðal. Þótt áhugi stjórnvalda og almennings sé í orði kveðnu mikill á íslenskri tungu, reynist oft erfitt að fjármagna aðlögun kerfa að íslenskum aðstæðum. IBM sem lengi starfrækti þýðingamiðstöð á Islandi lagði þá starfsemi niður og farið er að bera á því að fyrirtæki spari sér kostnað við þýðingar þegar flutt eru inn erlend bókhaldskerfi fyrir tölvur. Um 1995 var því almennt trúað að stóra stafataflan yrði brátt tekin í notkun og stafavandamál Islendinga og togstreita um sæti í stafatöflum t.d. milli Tyrkja og Islendinga yrðu brátt úr sögunni. Þróunin hefur hinsvegar orðið hægari en vonast var til og enn eru 8 bita stafatöflur ráðandi og lfklegar til að verða það næstu áratugi. í sumum tilvikum er sennilegt að um alla framtíð verði aðeins hægt að nota 7 bita ASCII stafi, t.d. í netföngum og í vega- bréfum og skráningakerfum flugfélaga. Þótt staða íslenskra sérstafa í Latin 1 töflunni sé trygg þýðir það ekki sjálfkrafa að íslenskir stafir séu alls staðar birtingar- hæfir og prenthæfir í tölvum. Til að birta stafi í stafatöflu þurfa stafimir að vera skilgreindir í þeirri leturgerð sem notuð er. Islensku sérstafirnir, ð, þ og ý eru ekki í mörgum leturgerðum og þeim fyrirtækjum sem bjóða leturgerðir fyrir íslensku til sölu hefur farið fækkandi síðasta áratug, að sögn sérfræðinga. Einnig hefur útlit stafanna ð og þ, oft verið ábótavant. Ahugi leturgerðarmanna hefur beinst að Tölvumál
Beinir tenglar
