Tölvumál

						Atvinnuþróun

Tölvur og prentiðnaðurinn

Hjörfur Guðnason

Pað rná segja að

þessi bylting hafi

skollið á okkur með

tilkomu Macintosh-véí

arinnar fyrir u.þ.b. 20

árum.

Gæðum og útliti

prentverks hrakaði

mjög um tíma þegar

allskonar áhugafólk

fór að brjóta um texta

og myndir af mikilli

vankunnáttu.

Blaðamenn eru t.d.

smátt og smátt farnir

að seilast inn á svið

umbrotsmannsins og

Ijósmyndarar sömu-

leiðis með stafrænum

myndavélum og frek-

ari vinnslu á myndum

sínum í tölvum.

Við sem vinnum í prentiðnaðinum

teljum að fáar aðrar hefðbundnar

iðngreinar hafi tekið þvílíkum

breytingum sem prentiðnaðurinn vegna

innreiðar tölvunnar á þann vettvang.

Það má segja að þessi bylting hafi

skollið á okkur með tilkomu Macintosh-

vélarinnar fyrir u.þ.b. 20 árum. Tölvur

höfðu komið inn í iðnaðinn fyrr en það

voru mjög sérhæfðar setningartölvur sem

eingöngu gátu sett upp texta. Þegar Makk-

inn kemur svo með skjáborðsum-

brot(„Desk Top Publishing") verða mikil

umskipti í þessum iðnaði. Á einni nóttu

gerist það að umbrot á prentverki, sem

áður fór fram í höndum umbrotsmanns á

(ljósa)borði þar sem hann vann með texta

sem búið var að framkalla á pappír og síð-

an vaxbera, færðist yfir á tölvuskjáinn

með öllum þeim tæknibrellum sem tölvan

býður upp á. Iðngrein, sem hét og heitir

reyndar ennþá skeyting, var allt í einu

komin að fótum fram. Vinnsla á myndum,

sem hafði farið þannig fram að myndin

var sett í risastóra myndavél og færð

þannig yfir á filmu, var þess í stað sett í

skanna sem tók við af „rebbunum" en það

voru þessar myndavélar kallaðar eftir teg-

undarheiti flestra þeirra, „Repromaster".

Á tölvuskjánum var hægt að brjóta um

bæði texta og myndir, setja inn strik og

ramma af öllum gerðum og grunnar runnu

inn á skjáinn eins og töfrasprota væri veif-

að. Þar að auki gat umbrotsmaðurinn séð

prentverkið í'lit á skjánum og gat þar af

leiðandi gert sér betur í hugarlund hvernig

prentverkið myndi líta út. Þessi bylting

átti eftir að hafa ýmis áhrif á prentiðnað-

inn og voru þær ekki allar til bóta. Prent-

kaupandinn sá sér allt í einu leik á borði

að vinna sjálfur forvinnsluna fyrir prent-

verkið. Flestir gleymdu þó einu mikil-

vægu atriði sem er kunnátta fagfólksins.

Gæðum og útliti prentverks hrakaði mjög

um tíma þegar allskonar áhugafólk fór að

brjóta um texta og myndir af mikilli van-

kunnáttu. Kröfur prentkaupandans um út-

lit fóru allt í einu neðst á gæðakvarðann

vegna þess að hann var að vinna verkið

sjálfur og hafði svo gaman af því. Fræg

eru fonta- og lita-„fyllirí" ásamt ofnotkun

ramma og allskonar grunna. Oft gerðist

það að eitthvað sem einhver var búinn að

hanna á skjánum var ónýtt vegna ýmis-

legra tæknilegra galla og notkunar rangra

forrita, fengu þessir tölvuvinir nafnið

„riddarar skjáborðsins". Þetta er reyndar

enn þann dag í dag vandamál með aukinni

tölvueign landans.

Flestir prentkaupendur áttuðu sig smátt

og smátt á því að betra var að láta fagfólk

hanna og vinna prentverkið ef t.d. auglýs-

ing eða bæklingur átti að hafa tilætluð

áhrif. Svo voru sjálfsagt einhverjir sem

fengu einfaldlega leið á umbrotinu þegar

mesta nýjabrumið var horfið. Smátt og

smátt jafnaði prentiðnaðurinn sig á þessu

og starfsfólk hans náði betri tökum á þess-

ari nýju tækni. Margir skeytingamenn

fluttu sig frá ljósaborðinu að tölvuskján-

um og smátt og smátt hefur þessi stétt ver-

ið að þurrkast út. Störf þeirra og grafískra

hönnuða, sem þá hétu auglýsingateiknar-

ar, fóru að skarast. Það átti svo eftir að

gerast með fleiri stéttir í upplýsingaiðnað-

inum. Blaðamenn eru t.d. smátt og smátt

farnir að seilast inn á svið umbrotsmanns-

ins og ljósmyndarar sömuleiðis með staf-

rænum myndavélum og frekari vinnslu á

myndum sínum í tölvum.

Menn í prentiðnaði sáu fljótlega að á

einhvern hátt þurfti að bregðast við þess-

ari tölvuinnrás í iðngreinina með aukinni

og bættri menntun starfsfólksins. Þess

vegna var Prenttæknistofnun komið á fót

af félagi bókagerðarmanna og Samtökum

iðnaðarins 1991. Starfssvið hennar var að

sjá til þess að starfsfólk í prentiðnaði gæti

lært þessa nýju tækni og sí- og endur-

menntað sig af krafti. Hér var ekki bara

spurning um þörf heldur bráða nauðsyn.

Prenttæknistofnun hefur starfað af krafti

allt frá stofnun. Helst er þar um að ræða

námskeiðahald í tölvuvinnslu. Aðsókn að

námskeiðum Tölvuskóla Prenttæknistofn-

unar hefur verið mjög góð allt frá upphafi

og kemur þar hvort tveggja til bráð nauð-

syn og að til alls námskeiðahalds hefur

Tolvumál

33