Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vķsir

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Vķsir

						VlSIR . Fimmtudagur 3. júní 1965.
C 5UNNA R GUNNARSSON
,SKiK -i'H'íí-IMSj'í.a IJRONÍK
1-g                           A          <g   g
x J v w L I i /1 Iv
er vagnecK

Om det samfund, hvori hdndskrifterne hlev Ml
FJrrirsðgn kjallaragreinar Gunnars Gunnarssonar í Berlingske Tidende.
Gunnar Gunnarsson skrifar um
ÍSLENZKU HANDRITIN
í BERLINGATÍÐINDI
Gunnar Gunnarsson rithöf-
undur skrifaði nýlega kjallara-
grein f danska blaðið Berling-
ske Tidende, þar sem hann ræð
ir um íslenzku handritin, forn-
bókmenntirnar og lætur í ljós
gleði íslenzku þjóðarinnar yi'ir
þeim málalokum, að handritun-
um verði skilað aftur heim til
íslands. Er þetta athyglisverð
grein,    og reynir höfundurinn
sérstaklega að lýsa því þjöð-
félagi, þar sem hinar fornu ís-
lenzku bókmenntir urðu til.
Niðurlagsorð greinarinnar
hljóða svo I lauslegri þýðingu.
„Ef þessi þjóð ætti eftir að Hfa
þau undur að fá aftur dýrmæt-
ustu éign sína, sem hún missti
án þess að eiga nokkra veru-
lega sök á því sjálf, ef hún á að
f$ hana undir eigin þak, afhent
á hennar eigin ábyrgð, þá mun
það staðfesta þá reynslu, sem
við höfum þegar fengið, sem sé
það að jafnvel í okkar ruglaða
valdbeitingarheimi er rétturinn
ekki aðeins festur á spjótsodd-
ana, og meðan menn hljóta
slíka reynslu hefur enginn rétt
til að gefast upp. Meðan svo er,
þá er lífið þess virði að því sé
lifað og von'in ekki út í loftið.
I þessari kjallaragrein sinni
leitast Gunnar Gunnarsson við
að útskýra það fyrir dönskum
lesendum, hvaða ástæður liggja
að baki því að íslendingar urðu
til þess að rita sínar miklu sög-
ur og skáru sig þannig tir. Auð
vitað verður engin fullnaðar-
skýring á þessu gefin, en Gunn
ar lýs'ir hér drögum að hug-
myndum sínum um þetta.
Hann byrjar með því að lýsa
þeim undarlega atburði, að
furðu mikill hluti íbúanna í suð-
vesturhluta Noregs hafi á 9. og
10. öld tekið sig upp og flutzt
til fslands. Þetta hafi verið út-
skýrt þannig, að þeir hafi flú-
ið ofbeldísaðgerðir Haralds hár
fagra er hann var að sameina
Noreg í eitt rfki. Það er að visu
rétt, en það segir þó ekki alla
söguna. Flestir hefðu getað lif-
að áfram í Noregi. Síðan minn-
ist hann á þá hugmynd sem
komið hefur fram, að hér hafi
verið um að ræða sérstaka
þjóð, leifarnar af herúlunum og
undarlegur sé í því sambandi
sá munur blóðflokka, sem sé
með íslendingum og hinna nor-
rsenu þjóðanna.
Gréinarhöfundur   víkur   svo
að Grænlands- og Vínlandsferð
um    íslendinga    og kemst  að
þeirri    niðurstöðu,    að    þróun
mála hefði orðið önnur ef land
nám I Vesturheimi hefði heppn
azt. Ef Island hefði aðeins orð
ið dyraþrep að Vesturálfu, þá
er hætt við að þjóðinni hefði
gengið örðuglegar að varðveita
tungu     sína     og   skapa   þann
grundvöll sem til þurfti t'il bók-
menntasköpunar.
Hann minntist á ýmsar aðrar
rætur bókmenntanna. Hann seg-
ir t. d., að ómögulegt sé að vita,
hvað hefði komið út úr þessu
ef kristn'i hefði ekki komið til
I'slands. Með henni kom til lands
ins, framandi tungumál, latíhan
og hinir lærðu menn á skólun-
um í Odda og Haukadal rituðu
á Iatínu. En þrátt fyrir þetta
var haldið áfram að segja sög-
urnar áfram á íslenzku og síð-
ar að rita þær niður á íslenzku.
Ekki er að sjá að nein barátta
hafi orðið vegna tungumálsins,
ekki hægt að merkia neina and-
úð á latínunni.
Gunnar Gunnarssón kemur
miku víðar við í þessari grein
sinni, lýsir lífsa'fkomu og siðum
þjóðarinnar, hvernig þeir námu
Iand og hvernig þéir héldu
tengslum áfram við Norðmenn
og kemur með hugmyndir sínar
urri það, hvernig sögurnar voru
sagðar á kvöldvöku á hinum ís-
lenzku sveitabýlum, og að efni
þeirra var háttað þannig, að
menn vildu halda þéim á lofti,
þar sem þær geymdu frásagnir
um afrek forfeðranna og frá ætt
um, sem gátu haft þýðingu fyr-
ir erfðir.
Þrátt fyrir allar skýringartil-
raunir, sem gerðar hafa verið,
seg'ir Gunnar Gunnarsson I
greininni, að það verði erfitt að
finna nokkra lausn á því að
þessi þjóð, sem hafði flutt úr
velsæld meginlandsins og bjó
nú við kröpp kjör skyldi verða
til þess valin að varðveita bezt
tungumál, menningu og minn-
ingar. Það verður ekki auðvelt
að ráða þá gátu. Þetta sköpun-
arstarf verður áfram hulið þok-
unni, enda þótt hægt sé að
benda á nokkrar forsendur þess.
&

W JÓNAS KRISTJÁNSSON:
MAÐURINN, MANNFÉLAGIÐ OG MENNINGIN
í gamla daga beittu menn þeirri
einfðldu og þægilegu aðferð við
samanburð á þjóðum að slá
fram almennum fullyrðingum
um nízku Skotans, slægð Arm-
eníumannsins, grimmd Þjóðverj-
ans og gáfur íslendingsins. Þessi
aðferð skín alls staðar í gegn
f ferðasögum og einnlg í stjórn-
málalegum áróðri. Þessar full-
yrðingar eru yfirleitt tilfinninga
legs eðlis og hafa lítið fræði-
legt gildi.
En það er hægt að bera þjóð-
ir saman á svipaðan hátt og
einstaklingar eru bornir saman.
Einstaklingar eru bornir saman,
hvað stærð, þyngd, greind og
annað snertir, og þjóðfélög
eru borin saman, hvað íbúða-
fjölda, aldursskiptingu, at-
vinnuskiptingu, meðaltekjur,
framleiðslu og annað snertir.
Samanburðurinn er orðinn töl-
fræðilegur og tölurnar eru oft-
ast teknar úr hagskýrslum
landanna eða úr alþjððlegum
hagskýrslum.
Hér eru oft hættur á ferðinni,
þvl'hagskýrslur landa eru mis-
munandi sannar, Stundum eru
þær hreinlega falsaðar, en oftar
er það, að óskhyggjan á sinn
þátt í hagskýrslugerðinni og
gerir hana óáreiðanlega. Þá
f jalla svipaðar hagskýrslur ekki
alltaf um sömu hluti hjá tveim-
ur þjóðum og samanburður
verður erfiður.
Annar erfiðleiki er sá, að
hagskýrslur eru óteljandi og
fjalla um fjölda fyrirbrigða
mannlífsins, en það er í sama
mæli erfitt að   koma   þeim á
sama nefnara, finna undirstöðu-
atriðin, sem liggja á bak við
tölur fjölda hagskýrslna.
Einn athyglisverðasta saman-
burðinn hefur félagsfræðingur-
inn R. B. Cattell gert & þessu
sviði. Hann hefur fært 72 mis-
munandi tegundir af tölfræði-
legum upplýsingum yfir í kerfi
12 atriða, sem hann lætur vera
einkennisatriði hvers þjóðfélags.
Af þessum 12 atriðum eru það
einkum sex, sem skipta máli:
1.  Stærð. Einkennin eru flat-
armál, íbúafjöldi, stórborgir,
skipulagserfiðleikar, tíðar bylt-
ingar, menningarmunur innan
þjóöarinnar o. fl.
2.   Menningarþrýstingur. Ein-
kennin eru vöxtur borga á
kostnað sveita, há prósentutala
manna í þjónustustörfum miðað
við framleiðslustðrf og iðnað,
tíðar styrjaldir, vítt embættis-
mannakerfi, mörg memiingar-
afrek, mikil tíðni sjálfsmorða,
mikið þéttbýli, o. fl.
3.  Rfkidæmi. Einkennin eru
há lífsskilyrði, lág dánartala úr
berklum, hagstæður viðskipta-
jöfnuður, mikil útgjöld til
kennslumála, ferðalaga og í
lúxusvörur, mikil tónlistarstarf-
semi, lág dánartala, o. fl.
4.   Föðurleg fhaldsemi. Ein-
kennin eru strangar reglur um
skilnað, mikil útgjöld til varn-
armála, fáar uppfinningar, al-
gengt ólæsi, mikil áherzla á
karlmannlegar venjur,  o. fl.
5.  Skipulag og eftirlit. Ein-
kennin eru há lífsskilyrði, fá-
tíðar byltingar, þétt járnbrautar-
kerfi, lág fæðingar- og dánar-
tala, o. fl.
6. Siðferðisstig. Einkennin
eru vöntun á leyfðu og skrá-
settu vændi, lág dánartala úr
sárasótt, ofdrykkju og berklum,
auðveldar reglur um skilnað,
mikið þéttbýli, lág fæðingartala,
o. fl.
Hverju einkenni er gefin sér-
stök einkunn. Þessar einkunnir
Cattell raðaði 69 þjóðum upp
eftir kerfi sínu og gaf hverri
þjóð sinn þverskurð. Til gam-
ans og fróðleiks birtist hér
þverskurðir            stórveldanna
tveggja, Bandaríkjanna og Sov-
étríkjanna.
„The   Institute   og   Human
Relations" við Yale-háskóla í
Bandaríkjunum hefur um langt
árabil unnið að því að safna á
einn stað tölfræðilegum upplýs-
ingum úr hagskýrslum og skoð-
anakönnunum úr öllum heims-
hornum, og koma þessum upp-
lýsingum fyrir á gataspjöldum.
Þegar þessu risaverki er lokið,
rennur upp nýtt tímabil f félags
fræðilegum rannsóknum, því þá
verður hægt að láta reikni-
vélar reikna út á augabragði
hvers kyns félagsfræðileg sam-
hengi, sem ekki hefur verið
hægt að gera hingað tll.
ÞJÓÐIR
BORNAR
SAMAN
eru síðan lagðar saman og gerð-
ur af „prófíll" ýmissa landa.
Það hefur komið I ljós, að þessir
„prófílar" eða þverskurðir sýna
oft allt aðra mynd, en almennt
hefur verið álitin rétt.
Vissulega hefur ekki verið
sagt siðasta orðið í þessum
rannsóknum með kerfi Cattells,
en það gefur til kynna, hvað
hægt er að gera, ef upplýsingarn
ar eru nógu góðar og hug-
myndaflugið í réttu lagi. Kerfi
Cattells er spor í rétta átt, en
það má áreiðanlega betrumbæta
það mikið, og er verið að gera
Samanburður
Bandarfkjanna og
Sovétrfkjanna
eftir kerfi því, sem
sagt er frá f grein-
inni. — örvarnar
sýna jákvætt gildi
stærðanna. Brotna
lfnan er lína Banda
ríkjanna en punkta
línan lfna Sovét-
rfkjanna. — Róm-
versku tölurnar fyr
ir neðan linuritið
vísa til greinarlnn-
ar.   (Línurit Vísir).
x u: Wl w v 2
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16