Bókasafnið

						Guðrún Magnúsdóttir forstöðumaður, Bókasafni Norræna hússins

Bókasafn Norræna hússins

Starfsemi Norræna hússins

s

Iupphafi greinar um bókasafn Norræna hússins verður

ekki hjá því komist að fara nokkrum orðum um starf-

semi hússins almennt og tilurð þess. Þó svo að Norræna

húsið hafi nú um 24 ára skeið verið snar þáttur í íslensku

menningarlífi og flestir þekki til starfseminnar, eru þeir þó

of margir sem næsta lítið vita.

Norræna húsið er sjálfseignarstofnun, miðstöð menn-

ingarsamskipta Islands og annarra Norðurlanda, sú fyrsta

sinnar tegundar. Húsið er reist og rekið af öllum Norður-

löndunum í sameiningu og er undir umsjón Norrænu

ráðherranefndarinnar í Kaupmannahöfn.

En hvers vegna norrænt hús og hvert var upphafið?

Eins og algengt er um það sem vel tekst til vilja ýmsir eigna

sér hugmyndina en hún mun fyrst hafa verið rædd í lok

sjötta áratugarins meðal norrænna sendikennara við Há-

skóla Islands. Þeir bjuggu þar við þröngan kost og þurftu

jafnvel að stunda kennslu heima hjá sér. Hugmyndin barst

síðan fyrir tilstilli Norræna félagsins til Norðurlandaráðs

þar sem hún var fyrst rædd óformlega árið 1960. Þróuðust

málin síðan þannig að á fundi Norðurlandaráðs árið 1963

var ákveðið að reisa norræna menningarmiðstöð í Reykja-

vík.

Aðalmarkmiðið skyldi vera að styrkja tengslin milli

Islands og annarra Norðurlanda; að flytja okkur það

markverðasta í menningu frændþjóðanna og jafnframt að

beina íslenskum menningarstraumum til þeirra. I húsinu

átti að vera bókasafn, sem vera skyldi kjarni hússins, salur

þar sem hægt væri að halda fyrirlestra, tónleika og fundi,

kaffistofa, fundarherbergi og aðstaða fyrir minni sýning-

ar. Auk þess áttu norrænu sendikennararnir við Háskóla

Islands að haf a vinnuherbergi í húsinu og Norræna f élagið

skrifstofu sína. Háskólinn og Reykjavíkurborg lögðu til

lóð undir húsið en í áætlunum hafði verið lögð á það

áhersla að húsið yrði staðsett nálægt Háskólanum. Hinn

þekkti finnski arkitekt Alvar Aalto var fenginn til þess að

teikna húsið. Framkvæmdir við bygginguna hófust árið

1965 og húsið var vígt í ágúst 1968. Bókasafnið var opnað

ári síðar, í september 1969, og 1971 voru sýningarsalir í

kjallara teknir í notkun.

Sjö manna stjórn leggur drög að starfsemi hússins og

tekur ákvarðanir um stærri mál. Hún er skipuð þremur

íslenskum fulltrúum og einum frá hverju hinna Norður-

landanna. Ríkisstjórnir landanna skipa menn í stjórnina

en auk þess eiga Háskóli Islands og Norræna félagið sína

fulltrúa. Skipunartími stjórnarmanna er þrjú ár. Um dag-

legan rekstur sér forstöðumaður sem stjórnin ræður til

fjögurra ára í senn. Forstöðumenn hafa verið frá öllum

Norðurlöndunum nema Islandi.

Starfsemin hefur frá upphafi verið í stórum dráttum

svipuð og haft hefur verið að leiðarljósi að gera veg norr-

ænnar menningar sem mestan. Hún hefur fyrst og fremst

miðað að því að kynna menningu hinna Norðurlanda-

þjóðanna hér á landi. I húsinu fer fram mjög fjölþætt

starfsemi; hingað er boðið fyrirlesurum til þess að fræða

okkur um alla þætti norrænnar menningar, haldnir eru

tónleikar,   bókmenntakynningar,   leiksýningar,   kvik-

myndasýningar, fundir og ráðstefnur. Þá er efnt til sýn-

inga á norrænni list, listiðnaði auk ýmis konar yfirlitssýn-

inga. Oft eru verkefni unnin í samvinnu við aðra aðila og

má þá nefna Norræna félagið, norræna sendikennara,

sendiráð Norðurlandanna og Háskóla íslands. Þó að eigin

starfsemi sé viðamikil leiðir af sjálfu sér að ekki er hægt að

bjóða upp á dagskrá daglega allan ársins hring. Þá fá aðrir

afnot af húsinu, einstaklingar, félög og félagasamtök.

Hinn þátturinn í starfsemi hússins, þ.e. kynning ís-

lenskrar menningar út á við, hefur verið nokkru minni en

hefur þó færst mjög í vöxt hin síðari ár er Norræna húsið

hefur tekið þátt í umfangsmiklum Islandskynningum er-

lendis. Einn liður í þeirri starfsemi hefur þó ætíð verið

ræktur vel en það er sumardagskrá fyrir norræna ferða-

menn sem hefur verið með svipuðu sniði í mörg ár. Á

síðustu árum hefur verið bryddað upp á ýmsum nýjung-

um, m.a. hafa verið haldin námskeið í íslenskri tungu og

menningu fyrir Norðurlandabúa s.l. tvö sumur.

Norræna húsið nálgast nú aldarfjórðungsafmælið.

Starfsemin hefur verið blómleg allt frá upphafi og telja

margir húsið vera eitt besta dæmi um það sem vel hefur

tekist í norrænu samstarfi.

Bókasafnið

Þá er komið að megintilefni þessarar greinar, bókasafni

Norræna hússins. Það er eins og áður er sagt kjarni húss-

ins, bæði hvað varðar staðsetningu og hlutverk í starfsem-

inni. Fyrirkomulag bókasafnsins er dæmigert fyrir bóka-

söfn Alvars Aaltos. Safnið er á tveimur hæðum, í miðju er

„gryfja" þar sem komið erfyrir handbókakosti og lestrar-

aðstöðu. Allir innanstokksmunir, hillur, húsgögn, lampar

og spjaldskrárskápar, eru hannaðír af Alvar Aalto. Húsa-

kynni safnsins eru mjög björt, þar er hátt til lofts og stór

þakgluggi og stórir suðurgluggar sjá fyrir góðri birtu.

Safnið er um 180 m2 auk 5 lítilla vinnuherbergja (alls 35

m2). Bóka- og tímaritageymslur eru í kjallara.

Bókasafnið var opnað í september 1969, rúmu ári eftir

að húsið var vígt. Efnt var til sýningar á norrænum bókum

sem gefnar voru út árið 1968. Leitað var til útgefenda víðs

vegar á Norðurlöndum og þeim boðið að senda bækur

sínar á sýninguna og gefa þær sem stofn að bókasafni

hússins. Útgefendur tóku þessari málaleitan vel og úr varð

myndarleg sýning, alls um 2000 bækur. Auk þess veitti

Norræni menningarmálasjóðurinn verulegt fjármagn til

þess að byggja upp safnið. Safnið er almenningsbókasafn í

þeim skilningi að þangað er öllum heimilt að koma og

nota safnefni eða fá það lánað heim. En um leið er safnið

sérfræðisafn því safnkosturinn er einskorðaður við Norð-

urlöndin, þar er einungis að finna efni eftir norræna höf-

unda og um mál og málefni Norðurlandanna. Lánþegar

eru eðlilega flestir frá Reykjavík og nágrenni en talsvert er

einnig lánað til safna, skóla og einstaklinga utan höfuð-

borgarsvæðisins. Sérstök lánsskírteini gilda fyrir bóka-

safnið.

Safnkostur

I árslok 1991 voru í safninu alls um 28.000 bindi og