ekkert smámæltur lengur. Móðir hans var furðu lostin. Henni fannst sonurinn hafa sýnt undraverðan þroska og dugnað. Hún hafði aldrei áttað sig á að auðvitað hafði Ari mátt þola stríðni og hrekki vegna smámælisins í öll þessi ár sem hún lést ekki taka eftir því. Hann hafði bara ekki viljað hryggja mömmu sína með því að kvarta. En hvernig hafði Ara tekist að vinna bug á vanda sínum? „Ég mundi eftir Drem" sagði hann, „hann var fatlaður eins og ég". Drem hafði að lokum tekist að slátra úlfi og komast í tölu fullorðinna og Ari hafði ákveðið að slátra sínum líka." Það kannast margir örugglega við eitthvað þessu líkt úr eigin „lestrarsögu", eitthvert atvik þar sem allt í einu laukst upp fyrir þeim skilningur og samkennd með öðrum og skilningur á sjálfum sér og eigin möguleikum. Bókaval Það getur verið erfitt að ákveða hvaða bækur eru góðar barnabækur. Ég hef tekið saman nokkur atriði um bóka- val. Sum eru höfð eftir öðrum en önnur byggð á eigin reynslu. Góð barnabók þarf að vera: Skemmtileg Eyða fordómum, t.d. kynferðis- og kynþáttafordóm- um, og vekja til umhugsunar um ranglæti í ýmsum myndum Skrifuð á lipru máli og sæmilega stíluð Vönduð að frágangi þ.e. prófarkalestur, pappír, letur, bókband o.s.frv. Efla skilning á kjörum annarra, t.d. með því að segja frá börnum/fólki sem lifir við aðrar aðstæður en við, aðra menningu, á öðrum tímum, börnum í stríðs- hrjáðum löndum, vangefnum eða fötluðum börnum, börnum sem deyja, missa ástvini, lenda í skilnaði foreldra eða sjúkrahúsvist, börnum einstæðra for- eldra o.s.frv. Örva hugmyndaflugið t.d. þjóðsögur og ævintýri, dýrasögur, „fantasi" og „nonsens" bókmenntir Enda vel eða allavega þannig að hún skilji ekki við börnin í algjöru vonleysi Góð bók þarf að hafa til að bera fyrsta kostinn og tvo til þrjá aðra. Það skaðar heldur ekki að höfundur hafi listræn tök á efninu. Nokkur atriði sem hafa má til hliðsjónar við mat á mynd- efni: Samræmi mynda og texta (t.d. háralitur) Er mynd á réttum stað í texta? Hvaða atriði texta eru dregin fram í mynd? (Hasar, fegurð, tilfinningar) Bæta myndír einhverju við texta? Eru myndirnar lifandi? Hæfa þær sérstaklega einhverjum tíma (t.d. gamla tím- anum) eða hughrifum? Eru myndirnar listrænar, „fallegar", raunsæjar o.s.frv.- Barnabókaútgáfan Útgáfan í heild virðist fara batnandi. Mikill fjöldi vand- aðra bóka fyrir litlu börnin er á markaði nú. Einnig virðist yngri hluti læsra barna fá margt gott við sitt hæfi. En málið versnar heldur er kemur að stálpuðum börnum og ung- lingum. Að vísu eru auðvitað ýmsar unglingabækur góðar en allt of margar eru ómerkilegar, illa þýddar, á vondu máli og fullar af fordómum. Auk þess kemur það fyrir að bækur eru kynntar þannig með titli, baksíðutexta og í auglýsingum að um hreina blekkingu er að ræða. Ég ætla að nefna eitt dæmi en þau eru því miður fleiri. Bókin Kossar eftir J. Caseley kom út 1990. Hún var kynntsem ástarsaga fyrir ungu stúlkuna, í flokknum Ung ást, en er í raun og veru fremur alvarleg saga um erfiðleika unglings- áranna og kossarnir tengjast fremur ágengni karlmanna en ást. Svona svik við lesendur auka hvorki sölu bókar né ánægju viðskiptavina. Endurútgáfur virðast vera að færast í það horf að fyrst og fremst sé þar um að ræða góðar og vinsælar bækur og er það vel. Ég nefni eitt dæmi. Bláskjár, með eftirmála Vilborgar Dagbjartsdóttur um höfund og þýðanda, er til stakrar fyrirmyndar. Ljóð Heldur meira er um ljóð og rímaða texta fyrir börn í bókaútgáfunni nú en var fyrir fáeinum árum. 1990 og 1991 komu út eftirtaldar bækur: Ljóðsprotar ásamt söngvahefti og snældu Jóhanna Steingrímsdóttir: Barnagælur Ljóðabóka barnanna. Ljóð eftir börn fyrir börn og full- orðna Steinunn Eyjólfsdóttir: Silfurskottur Vísnabók Iðunnar tekin saman af Þórgunni Skúladótt- ur Þórarinn Eldjárn: Óðfluga Einnig komu út fáeinar bækur með barnalögum (nótur og textar) og fáeinar þýddar smábarnabækur í bundnu 23
Beinir tenglar