Bókasafnið

						Guðrún Karlsdóttir deildarstjóri, Háskólabókasafni

Skyggnst inn um skjái á Kapítólhæð — frásögn af níu

mánaða námsdvöl við Library of Congress

Stjórnunarnám — þróun og þátttaka

Frá því árið 1968 hefur Library of Congress (LC)

rekið eigið fræðslukerfi, svonefnt Intern Program

(IP). Fyrstu árin var aðeins um þriggja mánaða námskeið

að ræða, síðar var námstíminn lengdur í fjóra og svo sex

mánuði og námsefnið gert fjölbreytilegra. I fyrstu var

megintilgangurinn að veita hæfum einstaklingum innan

safnsins fræðslu í almennri stjórnun og bókasafnsrekstri,

draga athygli þeirra að hlutverki safnsins og vandamálum,

sérstöðu þess, ennfremur tengslum við önnur söfn og

forystu í safnasamfélaginu. Safnið er löngu orðið svo stórt

að erfitt er að fá sannferðuga yfirsýn yfir það, einnig fyrir

þá sem þar hafa unnið árum saman. Með þessu nýja

fræðslukerfi elur LC upp stjórnendur með heildaryfirsýn

og þekkingu á safnrekstrinum innan lands sem utan. Um

tíu til fjórtán manns hafa notið þessarar fræðslu árlega,

langflestir eru nú í lykilstöðum í safninu en fáeinir vinna

annars staðar. Alls vorum við þrettán árið 1990-1991.

Árgangurinn næstur á undan mínum, þ.e. 1989-1990,

var sá fyrsti sem gekkst undir níu mánaða IP og það ár

voru erlendir bókaverðir meðal þátttakenda í fyrsta sinn.

Inntökuskilyrði miðast við framhaldsgráðu í bókasafns-

fræði, MA eða sambærilega gráðu, jafnframt þurfa um-

sækjendur að hafa a.m.k. þriggja ára reynslu af stjórnun-

arstörfum og vera starfandi í þjóðbókasafni eða stóru

rannsóknabókasafni. Beðið er um umsagnir og þurfa er-

lendir IP umsækjendur einnig að leggja fram meðmæli

landsbókavarðar í sínu þjóðlandi. Alls haf a níu útlending-

ar verið teknir í IP frá jafnmörgum löndum, þ.e. þrír á ári.

Auk IP rekur LC ýmis konar námskeiðahald af skemmra

tagi en þar fyrir utan er talsvert um „interns" í lengra eða

skemmra einstaklingsbundnu sérnámi og vinnuþjálfun.

IP hefur þá sérstöðu að það er eina langtímanámið sem

skipulagt er fyrir hóp.

Frá dvölinni við Library of Congress gæti ég sagt á

ýmsan veg. Af mörgu er að taka og flest leitar það nokkuð

jafnt á þegar horft er um öxl. Mér finnst, svona eftir á að

hyggja, að ég hafi lent í dálitlu ævintýri sem um skeið varð

að ofur sjálfsögðum raunveruleika eins og reyndar allt

annað sem við upplifum á lífsleiðinni. Um þetta víðfræga

safn hafa verið skrifaðar fjölmargar greinar og bækur, frá

ýmsum sjónarhornum, og flestir sem við bókasöfn starfa

hafa einhvern tímann á ævinni heyrt eða lesið sitthvað um

sögu safnsins og starfsemi þess. Ég og félagar mínir höfum

vonandi vaxið að stjórnvisku þennan vetur en auk þess

höf ðum við tækifæri til að kynnast mönnum og málefnum

LC betur en þorri starfsmanna í safninu á nokkurn tíma

kost á. Ég ætla því fyrst og fremst að lýsa hér mínum eigin

persónulegu kynnum af því sem efst var á baugi ásamt

námsskipulaginu þótt eitthvað fleira fái að fljóta með

samhengisins vegna.

Kennslan fór að mestu fram í nýjustu byggingu LC,

James Madison Memorial byggingunni (LM), sem tekin

var í notkun árið 1980. Eldri safnahúsin tvö, Thomas

Jefferson byggingin (LJ) frá 1897 og John Adams bygg-

ingin (LA) frá 1939, eru hinum megin við Independence

Street í nábýli við þinghúsið og hæstarétt Bandaríkjanna

og standa allar þessar byggingar á Kapítólhæð sem rís yfir

miðborg Washington. LC hefur bækistöðvar mun víðar

en í þessum þremur byggingum, bæði er þar um að ræða

geymslusöfn og margvíslega starfsemi og sjálfstæðar

deildir sem hýstar eru á ýmsum stöðum í Washington-

borg og úti í Maryland. Sjálft safnið Library of Congress

er, eins og flestir bókaverðir vita, mun eldra en elsta

bygging þess á þessu svæði. Safnið var upphaflega stofn-

sett sem bókasafn Bandaríkjaþings (Congress) í New

York árið 1800 og á því tvö hundruð ára afmæli um næstu

aldamót. Auk þess frumhlutverks að þjóna sem þing-

bókasafn hefur safnið gegnt hlutverki ríkisbókasafns

Bandaríkjanna um langa hríð og vegna mjög svo alþjóð-

legrar söfnunarstefnu hefur vöxtur þess verið gífurlegur.

Það er því ofan á annað eitt stærsta bókasafn í heimi með

hátt í 100 milljónir safngagna. Til gamans má geta þess hér

að daglegur safnauki nemur að meðaltali meira en sex

þúsundum gagna. Fágætisdeildin ein saman er milli sex og

sjö hundruð þúsund bindi, þ.e. að stærðinni til er hún ekki

ósambærileg þjóðarbókhlöðusöfnunum hér sameinuð-

um.

Library of Congress er leiðandi á mörgum sviðum,

telur sig raunar leiðandi á flestum sviðum. Þaðan er t.d.

upprunnið marksniðið sem kom af stað tölvubyltingu í

bókasöfnum. Safnið rekur umsvifamikla efnarannsókna-

stofu í tengslum við varðveislu efnis og þar dveljast oft

langdvölum sérfræðingar alls staðar að úr heiminum við

nám og snúa að því loknu til heimalandsins/heimasafnsins

með sérþekkingu á þessu sviði, fræðilega og verklega.

Margt fleira mætti nefna sem LC hefur haft sporgöngu um

en ekki verður farið frekar út í þá sálma hér. Starfsmenn

eru stoltir af að vinna fyrir safnið og safnið setur metnað

sinn í að vera veitandi í bókasafnsheiminum. Launin þar

eru heldur ekki til að kvarta yfir. Störf á þessum nær 5000

manna vinnustað eru fjölbreytilegri en í nokkru öðru

safni og sérhæfing mikil. Ymis konar námskeiðahald er

ávallt í gangi fyrir starfsmenn safnsins og geta þeir sótt þau

í vinnutíma, einnig margvíslegt félagsstarf sem meðal ann-

ars er rækt á hádegisverðarfundum.

Fyrstu kynni

En nú ætla ég að víkja nokkuð að fyrstu kynnum mín-

um af staðnum. Fyrsta daginn voru teknar myndir af

okkur sem aðkomin vorum og við fengum síðan LC-

passa svo að við gætum farið allra okkar ferða um safna-

húsin þrjú hindrunarlaust og einnig komist klakklaust í

ýmsar aðrar opinberar stofnanir sem takmarkaður að-

gangur var að, svo sem innanhússpósthús sem staðsett er í

einni af stjórnarbyggingunum, matstaði sem aðeins eru

ætlaðir starfsmönnum stjórnarinnar o.s.frv. Unnt er að

komast eftir jarðgöngum í flesta þessa staði og getur það

25