Bókasafnið

						til að panta eftir þeim spjöld og bækur. Á árunum 1980-

1990 fór spjaldaframleiðslan þannig fram að jafnhliða list-

unum frá Landsbókasafni fékk ÞB svonefnda „mastera"

frá prentsmiðjunni Odda en það voru offsetfilmur með

skráningartextunum í réttri stærð ásamt spjaldrakningu

og flokkstölu. Sérstök Ijósritunarvél var svo notuð til að

gera spjaldskrárspjöld eftir masterunum og þegar hún var

tekin í notkun var spjaldalagerinn lagður niður, einungis

var haldið eftir einu spjaldi til fjölföldunar.

Á sama tíma var fylgst grannt með þróun tölvumála

með það fyrir augum að tölvuvæða þjónustuna. I árslok

1990 var svo tekið í notkun tölvukerfið Mikromarc en það

var fyrsta kerfið á íslenskum markaði sem uppfyllti allar

kröfur sem ÞB gerði, m.a. að færslur væru skráðar í

marksniði og að hægt væri að framleiða spjaldskrárspjöld

eftir pöntun. Jafnframt var gengið til samstarfs við um-

boðsmann Mikromarc á íslandi, Andreu Jóhannsdóttur,

um að veita notendum kerfisins þjónustu hvað snerti

leiðbeiningar og fyrirspurnir. Söfn sem nota kerfið eru nú

orðin tuttugu og hafa samskipti og samvinna við þau

gengið mjög vel. Meðal annars er hafin sala til þeirra á

skráningartextum fyrir eldri bækur á disklingum og er

það væntanlega aðeins byrjunin á þeirri þjónustu. Þegar

Mikromarc hefur verið í notkun í rúmt ár í ÞB hafa um

9000 titlar verið skráðir í kerfið, bæði eldri bækur eftir

pöntunum og ný rit úr listum Landsbókasafns jafnóðum

og þeir berast. Enn er ekki ljóst hvernig skráningarsam-

starfinu við Landsbókasafn verður háttað á næstunni nú

þegar verið er að taka tölvukerfið Gegni í notkun þar en

þess er vænst að á því verði framhald þannig að áfram

verði unnt að veita bókasöfnum landsins skráningarþjón-

ustu.

B. Að gefa út alls konar bókfræðileg gögn, t.d. spjald-

skrárspjöld, samskrár, bókaskrár, bókfræðilykla, upp-

lýsingarit um nýjar útgáfur bóka, platna og snælda

Þjónustumiðstöð bókasafna hefur staðið að útgáfu og

dreifingu nokkurra bókfræðirita af ýmsu tagi. Frá útgáfu

spjaldskrárspjalda er greint hér að framan. Fyrsta og jafn-

framt stærsta verkið var Bókaskrá 1944-1973, sem áður er

getið, en hún kom einnig út í nýrri og endurbættri útgáfu

árið 1984. Lítill upplýsingabæklingur fyrir notendur al-

menningsbókasafna, Bókasafn er lykill var gefinn út 1979.

Tvö rit voru gefinút fyrir Skráningarnefnd, þ.e. Röðunar-

reglur (1. pr. 1982, 2. pr. 1985) og IFLA-staðall um bókar-

lýsingu — ISBD (M) (1984). Fyrir Rannsóknastöð í bóka-

safna- og upplýsingamálum voru árið 1990 gefin út tvö

fyrstu bindin í ritröðinni Lykill: rit um bókfræði, þ.e.

heimildaskrárnar Öldrunarmál á íslandi og íslensk frí-

merkjasófnun ogpóstsaga. Fyrir Samstarfsnefnd um upp-

lýsingamál hefur verið dreift nokkrum ritum, svo sem

Flokkunarkerfi fyrir íslensk bókasófn (1987), Skrá um

íslensk bókasöfn (1987), Skráningarreglur bókasafna

(1988) og ritinu Upplýsingar eru auðlind (1990). I nóv-

ember s.l. hófst svo dreifing á ritinu íslensk tímarit í200 ár

fyrir höfundana Böðvar Kvaran og Einar Sigurðsson.

Gerð var tilraun með útgáfu bókalista með umsögnum

árið 1985 en það fékk dræmar undirtektir og framhald

varð því ekki á þeirri vinnu.

Vinnsla bókfræðirita er geysilega tímafrek eins og

menn vita og af því leiðir að vinnulaun eru stærsti kostn-

aðarliðurinn. Verkefni sem ÞB ræðst í verða að standa

þokkalega undir sér en markaðurinn er mjög lítill svo að

Skráningarþjónusta við bókasöfn er einn stærsti hluti af

starfsemiÞjónustumiðstöðvar. Hér séstgreinarhöfundur

við skráningu gagna.

verð yrði óhjákvæmilega nokkuð hátt. Það er því erfitt um

vik að vera í samkeppni við opinbera aðila sem reikna oft

lítið annað en prentkostnað inn í útsöluverð bókfræðirita.

Mun þetta hafa valdið miklu um það að fleiri bókfræðirit

hafa ekki verið unnin í ÞB.

C.  Að gefa út rit sem varða starfsemi bókasafna, t.d.

leiðbeiningabækur fyrir bókaverði og rit varðandi

stefnur í bókasafnsmálum almennt

Engin rit af þessu tagi hafa enn verið gefin út. Höf-

uðástæðan er sú að ÞB hefur ekki haft fjárhagslegt bol-

magn til að ráðast í gerð slíkra rita og lítið hefur verið

leitað til hennar um útgáfu. Það sem helst kæmi til greina

að gefa út af þess konar efni væru ýmsar BA-ritgerðir frá

Háskóla Islands en þær þyrfti væntanlega að endurskoða

og endurvinna að meira eða minna leyti.

D.  Að annast sameiginleg innkaup bókasafna á safn-

kosti og sjá um band og frágang bóka til útláns

Þjónustumiðstöð hefur frá upphafi tekið að sér að

kaupa inn íslenskar bækur fyrir söfn og afhenda þær

tílbúnar til útláns. Einnig er gengið frá aðsendum bókum

sem söfn hafa keypt sjálf eða eignast með öðrum hætti. ÞB

hefur hvorki tekið að sér bókband né viðgerðir og heldur

ekki innkaup á erlendum bókum og tímaritum. Mjög

sveiflukennt er hvað söfnin notfæra sér þessa þjónustu en

almennt má segja að það sé of lítið til að veruleg hag-

kvæmni náist. Reynt hefur verið að ná samningum við

bókaútgefendur um afslátt af bókapökkum til að geta

31