Bókasafnið

						Skráningarkerfi   loftmynda.   Loftmyndayfirlit,   korta-

spjöld, myndaspjöld og skrár.

byggt á útgefnum kortum af landinu og það er ekki tölvu-

kerfi þó skrárnar séu til í tölvu. Lykilatriðið er að hafa

yfirsýn yfir staðsetningu og til þess henta kort betur. Þetta

séríslenska skráningarkerfi hefur víða erlendis þótt vera

einföld og góð leið til að skrá loftmyndir en skráning

slíkra mynda er víða vandamál í söfnum.

Hér á landi hafa Landmælingar íslands það verkefni að

taka og varðveita loftmyndir en algengast er erlendis að

loftmyndir séu dreifðar hjá fleiri en einum aðila í hverju

landi. Það er mikill kostur fyrir notendur að hægt er að

ganga að efni á einum stað og skrá þar heildarsafn fyrir

landið. Islendingar hafa ekki sams konar hömlur á notkun

loftmynda og víða þekkist erlendis og því er hægt að setja

fram og miðla upplýsingum til allra sem á þurfa að halda.

Nýtt skráningarkerfi

Fyrstu áratugina voru skrár um loftmyndasafnið tak-

markaðar og fluglínukort og loftmyndayfirlit mismun-

andi eftir myndaflokkum. Þegar safnið stækkaði og eftir-

spurn eftir myndum jókst varð nauðsynlegt að fá betri

yfirsýn yfir safnkostinn. Árið 1980 voru í safninu tæplega

100.000 myndir. Notkun þeirra við ýmis verkefni í þjóð-

félaginu hafði aukist hratt á nokkrum árum og því skipti

miklu að finna hagkvæma leið til þess að skrá myndasafn-

ið þannig að sem stystan tíma tæki að velja myndir. Árin á

undan hafði verið unnið að gerð skráa um nýrri hluta

myndasafnsins og farið fram athugun erlendis á valkost-

um við skráningu loftmynda. Fyrirmyndir voru sóttar til

kanadískra og bandarískra loftmyndasafna en þar var þá

farið að nota örfilmur (16 mm spólur) sem hluta af skrán-

ingarkerfum fyrir slíkar myndir. Eftir vandlega skoðun

allra möguleika var valin sú leið að útbúa nýtt skráningar-

kerfi þar sem meðal annars væru notaðar fisjur eða ör-

filmuspjöld í stað þess að nota spólur.

Markmið skráningarkerfisins voru og eru að samræma

skráningu í eitt heildarkerfi og auðvelda þannig notkun

myndasafnsins, einnig að auka upplýsingar um loftmynd-

irnar með því að dreifa skráningarefni til notenda. Um

leið var stuðlað að öruggari varðveislu myndanna með

töku örfilma. Kostir kerfisins eru þeir að það er fyrirferð-

arlítið, einfalt í notkun og auðvelt að finna myndir. Það er

öruggt varðandi upplýsingar, auðvelt er að að bæta við

gögnum, góð heildarmynd fæst um árlega myndatöku,

mögulegt er fyrir notendur að hafa hjá sér allar upplýsing-

ar og kerfið er tiltölulega ódýrt í framleiðslu og dreifingu.

Leit að myndum, sem skráðar hafa verið í kerfinu, tekur

nú mjög stuttan tíma og hefur það aukið hagræðingu

verulega. Einn höfuðkostur kerfisins var í upphafi talinn

sá möguleiki að fjölfalda loftmyndirnar á örfilmur og

senda þær út um allt land og auka þannig þjónustu við

notendur á landsbyggðinni. Hugmyndin var í byrjun

kynnt helstu notendum myndanna til þess að fá viðbrögð

þeirra. Þau reyndust mjög jákvæð og var eftir það ákveðið

að hefja verkið.

Framkvæmd

Upphaflegri hugmynd var hrundið í framkvæmd og

fyrstu mánuðina gerðar nokkrar tilraunir með efni og

uppsetningu hinna ýmsu hluta kerfisins. Þau vandamál

sem upp komu leystust hvert af öðru en tímafrekast

reyndist þó að leysa örfilmuþátt verksins þar sem huga

þurfti vandlega að myndgæðum og framsetningu gagna til

útgáfu. Kerfið byggist á 87 yfirflokkum sem taka mið af

kortblaðaskiptingu atlasblaða í mælikvarða 1:100.000.

Það skiptist síðan í fimm meginhluta.

1.   Loftmyndayfirlit: litprentuð yfirlitskort í mælikvarða

1:2.000.000 (A4).

2.  Kortaspjóld: Fluglínur og myndanúmer eru skráð á

prentuð kort í mælikvarða 1:100.000, þau síðan mynd-

uð á 35 mm litfilmur og sett á örfilmuspjöld (A6) til

skoðunar í lestækjum.

3.   Myndaspjöld: Fisjur (A6) sem sýna 60 loftmyndir og

þarf lestæki til að skoða þær.

4.  Kortnúmeraskrá: Upplýsingar um myndir í tímaröð

innan hvers yfirflokks. í skránni kemur fram eftirfar-

andi: myndatökudagur, myndanúmer, myndaflokkur,

flughæð, f ilmugerð, yf irgrip, stærð mynda, brennivídd

myndavélar, kortnúmer yfirflokks, örnefni sem segja

til um landsvæði, athugasemdir og númer örfilmu-

spjalda (fisja).

5.   Myndnúmeraskrá: Sömu upplýsingar en í heildar-

númeraröð og tímaröð.

34