Bókasafnið

						Kennsla í bókasafnsfræði

Kennsla í bókasafnsfræði við

heimspekideild Háskóla ís-

lands var staðfest með ráð-

herrabréfi þann 5. janúar 1958.

Kennslan hófst rúmum áratug

eftir að Björn Sigfússon fór að

starfa við Háskólabókasafn.

Hann lýsir upphafinu þannig:

„Kennsla   í   bókasafns-

fræðum hófst án þess að

ég vissi af því. Þar sem

enginn     annar     fastur

starfsmaður var við safn-

ið, leyfði háskólaráð mér

að taka stúdenta, oft tvo

í  senn,   á  Dagsbrúnar-

kaupi í vinnu við einföld

verk, og til þess að það

færi vel úr hendi þurfti

ég   vitanlega   að   segja

þeim til. Til þess að þessi innansafnsþjálfun hefði

lítið eitt langsýnna markmið en hún hafði fengið,

stakk ég upp á því við Heimspekideildina, að þeir

fengju að taka BA-próf ..." (Páll Skúlason, 1974, s.

38).

Það sem olli því að Björn vildi fá bókasafnsfræði

kennda við Háskóla íslands var eftirfarandi:

„1. Vitneskjan um meinlegt kunnáttuleysi mitt og nær

allra íslenskra bókavarða og fræðinga, staddra í

kröfufrekri, langsóttri nýtingu prentmálsheimilda.

Þetta starfskröfusjónarmið leiddi m.a. af sér að

flestir fyrstu nemendurnir fóru í þetta nám sem

hjáverk frá öðru námi því þeir voru á leið til meist-

ara- eða cand.mag.-prófs í aðalgrein sinni en í

óvissu hvaða stofnunum þeir kynnu að þjóna

seinna á ævi.

2.  íslenska minnimáttarkenndin að eiga hér ekki

bókavarðastétt, né neitt sem gæti kallast miðsafn,

hæft fyrir akademíska notkun þótt afskekkta

fræðisafnið á Hverfisgötu hafi fullan rétt á sams-

konar stolti og hlutverki og t.d. fræga Vísindafé-

lagssafnið í Þrándheimi (í Kálfskinni 47) hefur í

tvær aldir haft.

3.  Þriðja orsök þess að háskólarektor útvegaði ráð-

herrabréf, sent 5. janúar 1958 (munnlega ráðið

fyrr), um upptöku bókasafnsfræðinnar sem lög-

mætrar BA-prófgreinar við Háskólann, var sú

vitneskja rektors og mín að straumur stúdenta til

Háskólans yrði það mikill á 7. tugnum og síðan, að

fjölgun hagnýtra og viðráðanlegra prófgreina væri

strax tímabær. Þorkell Jóhannesson rektor vissi að

fjármálaráðuneyti mundi fyrst um sinn neita um

fjölgun á kennurum til nýrra greina og meirihluti

prófessora mundi, ef aðspurður væri, setja ótal aðr-

ar prófgreinar í fyrirrúm fyrir bókavörðum. Tók ég

því kennsluna að mér ókeypis en Ólafur Hjartar,

B.A., fékk víst úr sjóði háskólans einhver stunda-

kennslulaun."

(Björn Sigfússon, nóvember 1990).

Björn var mikill stuðningsmaður um byggingu þjóðar-

bókhlöðu eins og fram kemur í viðtali við hann:

Úr lestrarsal Háskólabókasafnsþar sem nú er afgreiðsla safnsins.

„Ég hef trú á því að hið nýja hús muni gera þjónustu

við Háskólann og aðrar vísindastofnanir auðveld-

ari. Hið sameiginlega vísindabókasafn, sem í þjóð-

arbókhlöðunni skal vera, þarf ég ekki að skýra, það

verður miðstöð og móðir allra rannsóknarbóka-

safna í Reykjavík og víðar."

(Páll Skúlason, 1974, s. 38).

Kennarastaða

Björn Sigfússon hafði aðra menntun en bókasafnsfræði

en hafði hins vegar aflað sér þekkingar á greininni. Má því

spyrja hvers vegna hann var ráðinn kennari í þeirri grein.

Hann segir sjálfur þannig frá:

„Dómnefnd í heimspekideild hafði ekki alls fyrir

löngu veitt mér viðurkenning þess að ég mundi

hæfur til að gegna embætti prófessors í íslandssögu

fyrri alda. Ég hafði kennarapróf frá 1928 og fékk

slitrótta reynslu sem kennari í framhaldsskólum,

stundum prófdómari. Við aðra launaatvinnu, svo

sem ræðuskriftir í Alþingi flesta vetur 1929-1945,

hafði ég kynnst á yfirborði þjóðfélaginu, sem bóka-

verðir eiga að lenda í þjónustu fyrir, eftir námið."

(Björn Sigfússon, nóvember 1990).

Eftir að Björn tók við embætti háskólabókavarðar hafði

hann lagt augljósa rækt við að auka hæfni sína í starfi.

Farið í tvær utanferðir til að kynna sér bókasöfn og fyrir-

komulag þeirra. Fyrsta árangur þessa mátti sjá í samein-

ingu deildasafnanna og í riti hans Bókasafnsrit I. Mynd-

unar- og skráningarstörf. Afgreiðsla — bókaval (1952)

sem er handbók í bókasafnsfræði sem hann samdi ásamt

Ólafi Hjartar. Ritið fjallar um skráningu og stafrófsröð,

flokkun (Dewey-kerfið) og efnisorðaskrá. Einnig er lítil-

lega fjallað um bókaval og afgreiðslu útlána.

Umræður spunnust um kennsluna í bókasafnsfræði og

fyrirkomulag hennar og í bréfi sem Björn skrifaði há-

skólaráði í janúar 1956 má sjá að hann vill styrkja stöðu

háskólabókavarðar með þeirri kennslu sem þá hafði stað-

ið yfir í nokkur misseri. I bréfi þessu segir hann:

„... ég leita fastlega á það við hið virðulega háskóla-

ráð, að í háskólalögum 1956 verði aukinn réttur og

39