Bókasafnið

						Bókarýni

íslenska alfræðiorðabókin / [Ritstjórn Dóra Hafsteins-

dóttir, Sigríður Harðardóttir ... o.fl.]. — [Reykjavík] :

Örn og Örlygur, 1990. — 3 bindi.

Arið 1990 kom út hjá bókaforlaginu Erni og Orlygi

Islenska alfræðiorðabókin í þremur bindum. Rit þetta

byggir að hluta til á alfræðiriti frá danska bókaforlaginu

Gyldendal, þ.e. Fakta : Gyldendals etbinds leksikon, útg.

1988, en danska efnið þurfti að staðfæra. Fellt var burt

sérefni fyrir Danmörku en í staðinn sett frumsamið efni er

snertir ísland og íslendinga eða u.þ.b. þriðjungur ritsins.

Fyrirrennari Fakta er Gyldendals tobinds leksikon sem

fyrst kom út 1973 og var síðan endurútgefið 1976 og 1982.

íslenska alfræðiorðabókin er fyrsta verk sinnar tegundar

hér á íslandi og hefur að geyma u.þ.b. 37 þúsund upp-

flettiorð, 4500 myndir og annað myndefni og er rúmlega

1800 blaðsíður. Unnið var að verkinu í þrjú ár og kom

mikill fjöldi manna þar við sögu bæði sem ritstjórar og

höfundar texta. Auk tveggja aðalritstjóra voru níu í rit-

stjórn og tveir myndaritstjórar. 150 ársverk samtals voru

unnin við ritið.

Tilgangur

Tilgangur útgáfunnar er að gefa út gott alfræðirit sem

nái til atburða, manna og málefna alls heimsins en þó með

séríslenskum áherslum og þannig bæti það úr brýnni þörf

á slíkum ritum á íslensku.

Areiðanleiki

Kostir: Þeir 105 íslendingar sem unnu að bókinni eru

jafnan sérfræðingar á því sviði sem um er fjallað. Er sér-

fræðinganna og fræðasviðs þeirra getið í fyrsta bindi. Þeir

íslendingar sem standa þannig að verkinu eru „háskóla-

borgarar með góða menntun". Þetta, ásamt því að ritið er

að stofni til frá traustu erlendu forlagi sem um árabil hefur

gefið slík rit út, ber þess vott að það sé áreiðanlegt. Alls

staðar sem tölulegar upplýsingar er að finna er vísað í það

ár sem þær miðast við. Eins og áður segir er mikill tími,

fyrirhöfn og kostnaður að baki verkinu og hefur útgef-

andi vandað vel til þess. Þetta eykur á áreiðanleika al-

fræðiritsins.

Ókostir: Það er talsverður ókostur að greinar eru ekki

undirritaðar (signeraðar), ekki einu sinni með fangamarki

þeirra sem þær semja eða staðfæra eins og víða tíðkast í

slíkum ritum. Annar ókostur er að heimilda er hvergi

getið. Ég hefi ekki komið auga á neina hlutdrægni í út-

skýringum en hins vegar finnst mér oft nokkuð óljóst

hvað ræður vali íslensks efnis. Slíkt kann þó kannski alltaf

að orka tvímælis. Misræmis gætir einkum í því um hverja

er fjallað í ritinu. Sem dæmi má nefna að enda þótt flestir

höfundar, sem gefið hafa út nokkur skáldrit hérlendis, fái

umfjöllun eru þar engar upplýsingar um Hafliða Vil-

helmsson, höfund fjölmargra slíkra rita. Ekki er þar held-

ur upplýsingar að finna um barnabókahöfundana Iðunni

og Kristínu Steinsdætur sem fengið hafa fjölda verðlauna

fyrir barnabækur sínar.

luLljiNöÍAn.

ALFRÆDI

ORDABÖKIN

í»

BÓKAÚTGAFAN örn og orlygur

1990

Notagildi

Bókin er ætluð öllum sem áhuga og þörf hafa á slíkum

ritum eða með öðrum orðum almenningi. Hún hentar

sérlega vel fyrir öll almenn bókasöfn, svo sem almenn-

ingsbókasöfn og skólasöfn grunn- og framhaldsskóla, og

bætir úr brýnni þörf, einkum það efni sem er séríslenskt.

Þar má á einum stað fá upplýsingar um flestar stefnur og

strauma, menn og málefni, lönd og þjóðir og annað slíkt

sem menn fýsir að fræðast um og hefur ekki verið eins

aðgengilegt áður.

Umfang og efnisval

Það hefur, eins og áður hefur komið fram, vaknað hjá

mér spurning um hvernig það fólk var valið sem fjallað er

um í ritinu. Ég sakna þess t.d. að ýmsir fleiri þekktir

listamenn fái að fljóta með án þess að ég nefni önnur nöfn.

Þetta er einn af þeim göllum ritsins sem fyrst kom í ljós á

því framhaldsskólasafni sem ég starfa við en þar er alltaf

yerið að leita að upplýsingum um yngri skáld og rithöf-

unda. Einnig hafa heyrst þær gagnrýnisraddir að upplýs-

ingar vanti um ýmsa þekkta menn í þjóðfélaginu en þær

upplýsingar erþó oftast hægt að finna íýmsum „stéttatöl-

um" og öðrum slíkum ritum.

Uppsetning

Feitletruðum og heldur stærri efnisorðum (uppfletti-

69