Bókasafnið

						talsins. Þá eru og almenningsbókasöfn í ýmsum stofnunum

s.s. sjúkrahúsum og eru þau nú 25. Einnig má hér nefna

sérfræðibókasöfnin til sögunnar, sem víða eru starfrækt í

stofnunum og mörg hver geta haft gagn af vönduðum

fræðibókum á íslensku, þó aðalbókakostur þeirra sé oftast á

erlendum málum.

Af framangreindri upptalningu má sjá að þar sem eru

bókasöfn landsins er um verulega stóran hóp bókakaup-

enda að ræða sem vert er fyrir rithöfunda og útgefendur að

gefa gaum að við samningu og frágang fræðirita.

Áður fyrr gætti nokkuð neikvæðs viðhorfs hjá rithöf-

undum og bókaútgefendum í garð bókasafna því þær radd-

ir heyrðust að bókasöfnin tæku viðskipti frá bókaútgáfunni

í landinu. En sem betur fer hefur þetta viðhorf breyst á síð-

ari árum og nú telja margir bókaútgefendur bókasöfnin

vera meðal sinna traustustu viðskiptavina og sækjast eftir

viðskiptum við þau.

Hvað varðar íslenskar fræði- og uppsláttarbækur hefur

hér á landi varla verið um raunverulegt bókaval að ræða hjá

stærri bókasöfnunum líkt því og tíðkast í löndum þar sem

gefnar eru út fjölmargar bækur á sama efnissviði. Heldur

kaupa almenn söfn, sem til þess hafa bolmagn, flestar

fræðibækur sem gefnar eru út á íslensku. Valið felst þá frek-

ar í því hve mörg eintök eru keypt af hverri bók og ræðst

eintakafjöldinn oft verulega af því hversu aðgengilegar

upplýsingarnar í ritunum eru og hve mikið handbókagildi

þau hafa.

Viðmiðanir við mat fræðibóka

Hér verður fjallað nánar um hvaða kröfur eru almennt

gerðar til fræðibóka þannig að þær teljist jafnframt hafa

gildi sem handbækur og uppsláttarrit.

Fyrst ber að nefna að mikilvægt er að bók hafi lýsandi

titil þannig að greinilega komi fram í titli eða undirtitli um

hvað hún fjallar. Vissulega geta skáldlegir titlar hljómað

skemmtilega en þá er líka nauðsynlegt að hafa undirtitil að

auki sem lýsir efnisinntaki bókar.

Æskilegt er að segja deili á liöfunduni fræðirita, s.s. að

tiltaka menntun þeirra og starfsreynslu á því efnissviði sem

verkið tekur til. Einnig að telja upp fyrri ritverk og rann-

sóknir höfunda eftir því sem við á. Reyndar er einnig mik-

ilvægt að sögð séu deili á höfundum skáldverka, sérstaklega

íslenskra höfunda, þar sem um 20 ár eru nú síðan almennt

skáldatal hefur komið út hér á landi (Skáldatal: íslenskir

höfrndar barna- og unglingabóka, kom út 1992) og oft

erfitt að afla traustra heimilda um núlifandi rithöfunda,

einkum yngri kynslóðina.

Aftan á titilsíðu t.d. er æskilegt að útgáfusaga bókar

komi fram ef ekki er um frumútgáfu að ræða, þ.e. hvenær

bókin var fyrst gefin út, hvaða útgáfu er um að ræða hverju

sinni svo og ársetning höfundarréttar texta, en mikilvægt er

að lesendur geti áttað sig á hvenær textinn var saminn og

viti þannig hvort um nýjustu upplýsingar er að ræða.

Einnig skal geta um ef titli bókar hefur verið breytt og þá

hver hann var á fyrri útgáfum. Ef um þýddar bækur er að

ræða ætti einnig að vera sjálfsögð regla að geta upphaflegs

titils og úr hvaða máli ritið er þýtt ef það er annað en frum-

mál. Því miður vill stundum vera misbrestur á því á að

þessar upplýsingar komi fram á íslenskum bókum.

Þá þarf bókin að hafa skýrt og sundurliðað efhisyfirlit

sem gefur gott yfirlit yfir innihald og efnistök. Hentugast

er að efninu sé skipt upp í aðalkafla sem skiptast svo aftur

niður í undirkafla.

I formála þarf að koma fram hvert markmiðið með út-

gáfu bókar er, umfang hennar, afmörkun efnis t.d.

hvaða tímabil hún spannar og ennfremur hvaða notenda-

hópi bókin er einkum ætluð. Einnig er æskilegt að fram

komi hvaða aðferðum var beitt við heimildaöflun og við

samningu ritsins.

Framsetning efnis í meginmáli þarf að vera nákvæm

og markviss og upplýsingarnar nýjar og áreiðanlegar. Um-

fjöllunin verður að vera hlutlaus. Efnisþáttum skal gert

jafnt undir höfði, eftir því sem við á, bæði hvað varðar

lengd og ítarleika umfjöllunar. Niðurröðun efnis þarf að

Bókasafrið 18. árg. 1994   17