Bókasafnið

						inu. Mengun er enn ciltölulega Lítil á íslandi. Bæði Lands-

bókasafn og Þjóðminjasafn standa þó við miklar umferðar-

götur, svo að áhrif mengunar eru líkast til einhver.

Það sem fyrst og fremst þarf að huga að hérlendis, sam-

kvæmt niðurstöðum þátttakenda, er rétt lýsing. I geymsl-

um, sér í lagi þar sem fágæti og annað verðmæti er geymt,

skal ljósmagn vera eins lítið og kostur er á, og helst á ein-

göngu að kveikja ljós þegar rit eru sótt þaðan. I Landsbóka-

safni ætti eingöngu að lána fágæti til lestrar á borð sem eru

langt frá gluggum svo að áhrif birtu séu sem minnst. Þegar

rit eru tekin til sýninga þarf einnig að huga að Ijósmagni á

sýningasvæðinu. Raka- og hitastig verður einnig að vera

mátulegt. Einnig þyrfti að koma á fræðslu um helstu regl-

ur sem varða umgengni við bækur og önnur safngögn,

bæði fyrir starfsmenn safna og notendur þeirra. I Árna-

stofnun hafa verið samdar leiðbeiningar um notkun og

meðferð handrita og þyrfti að fara að þeirra dæmi í fleiri

söfnum.

Varðveislumál hafa verið nokkuð til umræðu hérlendis

undanfarið, enda löngu orðið tímabært að gefa þeim meiri

gaum en gert hefur verið hingað til. I Árnastofnun hefur að

sjálfsögðu verið hugað að þeim málum frá upphafi og í

Landsbókasafni hefur varðveisla varðveislueintaka þjóð-

deildar verið í fyrirrúmi, en annars staðar eru þetta tiltölu-

lega ný fræði.

Varðveislunefnd Félags bókavarða í rannsóknarbóka-

söfnum hefur starfað í nokkur ár. Hún hefur gefið át

fréttabréfið Varðveislumál í bóka og skjalasöfnum frá árinu

1989 um varðveislumál sem birtir athyglisverðar greinar og

fróðleik um ástand mála hérlendis og fréttir að utan.

Félagsvísindadeild Háskóla íslands hefur áhuga á að

skipuleggja námskeið um varðveislu við deildina.

Nýverið var skipaður starfshópur um varðveislumál á

vegum Samstarfsnefndar um nýtt þjóðbókasafn. I honum

eiga sæti einn fulltrúi frá Háskólabókasafni og tveir frá

Landsbókasafni, þar af einn starfsmaður af bókbandsstofu

safnsins. I fyrstu áfangaskýrslu hópsins skilgreinir hann

hlutverk sitt á eftirfarandi hátt:

VarBveisla felur m.a. í sér eftirfarandi:

*   að sjá til þess að umhverfi safngagna sé hið rétta hverju sinni; hvað

varðar hita, raka, birtu, mengun o.þ.h.

*   að finna réttan umbúnað og umbúðir fyrir þau safngögn sem þurfa á

þeim að halda

*   að sjá til þess að gert sé við safngögn eftir þörfurn; slétta, gera við papp-

ír, lagfæra band eða binda á ný

*   að fræða bæði statfsmenn og notendur safna um rétta umgengni við

safngögn

*   að semja áætlun um viðbrögð við slysum og náttúruhamförum

í niðurlagi skýrslunnar segir svo: „Undanfarin ár hafa

varðveislusjónarmið ekki verið ríkjandi í Háskólabókasafni,

heldur hefur safnþjónusta fyrst og fremst miðast við þarfir

núverandi notenda. Þetta hefur valdið því að nokkur hluti

safngagna hefur ýmist glatast eða ónýst af mikilli notkun

og óvarlegri meðferð.

í Landsbókasafni hafa varðveislusjónarmið að sjálfsögðu

verið mönnum ofarlega í huga enda eitt af meginmarkmið-

um safnsins að varðveita íslensk rit. Aftur á móti hefur fjár-

veiting til safnsins ekki verið nægileg til að safnið gæti sinnt

þessu markmiði sínu sem skyldi."

Hvað er þá til ráða? Ljóst er að Þjóðarbókhlaða sem

stærsta safn landsins verður að vera stefnumarkandi um

þessi mál og þyrfti helst að geta veitt smærri sófnum hér-

lendis ráðgjöf og aðstoð í sambandi við viðgerðir og annað

sem varðar varðveislu.

Ráðgert er að setja á stofn viðgerðarstofu í Þjóðarbók-

hlöðu sem gæti hugsanlega tekið að sér viðgerðir fyrir söfn

sem eru ekki í stakk búin til að annast þær sjálf. Starfshóp-

urinn leggur áherslu á að þar til hún taki til starfa sé brýnt

að hugað verði að réttum frágangi fágætis og annars verð-

mætis sem liggur undir skemmdum í Landsbókasafni og

Háskólabókasafni. I því skyni þyrfti að útbúa fleiri kassa og

öskjur undir viðkvæmt efni. Auk þess þyrfti að skipta um

umbúðir uran um varaeintök þjóðdeildar Landsbókasafns

og því verki þyrfti helst að ljúka áður en flutt verður.

Einnig leggur nefndin til að keypt verði ýmis nauðsynleg

tæki svo sem lesprentvélar fyrir filmur (ein slík vél hefur

þegar verið keypt á Landsbókasafn) og Ijósritunarvél með

„skáborði" svo ekki þurfi að opna bók alveg við ljósritun.

Einnig mætti auka ljósmyndun eða ljósritun safngagna til

að hlífa frumgögnum við of mikilli notkun og síðast en

ekki síst þyrfti að skipuleggja fræðslu um rétta umgengni

við safngögn fyrir notendur og starfsmenn.

Nefndin hefur einnig í hyggju að athuga hvort einhvers

konar samvinna um viðgerðir og ljósmyndun gæti orðið

millí Árnastofnunnar og Þjóðskjalasafns annars vegar og

Þjóðarbókhlöðu hins vegar.

Um árabil hefur notendaþjónusta almennt verið í fyrir-

rúmi og varðveislusjónarmið víkjandi. Undanfarin ár hafa

þó æ fleiri skilið að varðveisla safngagna er nauðsynleg for-

senda íyrir góðri notendaþjónustu í framtíðinni.

HEIMILDIR:

1. áfangaskýrsla starfsbóps um varSveislu á vegum Samstarfinefhdar um nýtt

þjóSbókasafn 23. nóvember 1993. (Óútgefin).

Dahl, Svend. 1970. Bogens historie. 2. opl. Kobenhavn : P. Haase & Sons

forlag.

VarSveislumál í bóka- og skjalasbfhum.

SUMMARY

Preservation in libraries

Reflections after a course on preservation of library holdings from

paper. Describes the course held in Reykjavik on Sept. 8-29, 1993 by The

University of Iceland Institution for Continuing Education (Endur-

menntunarstofnun Háskóla fslands), which was divided into two parts:

Firstly into lectures and collection visits and secondly into practical train-

ing. The course teacher was Lage E. Carlson, the head of the Preservation

Department in the Library of Congress. The course, participants where

divided into three groups. Each visited one collection and evaluated its

preservation situation. The main findings were that the state of the paper

in the country is not that bad which is probably due to the cold and cle-

an air in Iceland, but the humidity is generally rather low and there are

radical swings in light quantity in the collection storages. Describes the

situation and policies in Icelandic libraries concerning preservation of

their material and the steps taken towards improvement. Argues for more

instruction in the field. Concludes with the statement that until now the

sttongest emphasis has been placed on services to users but there is a

general consciousness raising that a preservation program is the pre-

requisite for good user services in the future.

l-J4.UUfr-

Kringlunni - Hallarmúla - Austurstræti

Bókasafrið 18. árg. 1994  21