Bókasafnið

						Anna Ólafsdóttir Björnsson, þingkona

Bókasöfn og atvinnulíf

Hvernig er hægt að nýta bókasöfn gegn atvinnuleysi?

Þessari spurningu og fleiri sem henni tengjast, velti ég

fyrir mér þegar ég setti á blað hugleiðingar um bókasöfn og

atvinnulíf fyrir 20 ára afmælishátíð Félags bókasafnsfræð-

inga þann 11. nóvember sl.

Mín niðurstaða var sú að það mætti gera með veruleg-

um árangri. Helstu kostir bókasafna í þessu skyni eru:

1.  Þau mynda þéttriðið net um alk land og eru mjög að-

gengileg. Flestir eiga stutt að sækja á bókasafn og fáir eru

feimnir við að koma þar inn. Húsnæði er víða fyrir

hendi nú þegar, staðsetning þekkt. Með lágmarkstölvu-

kosti, notkun síma og símbréfa mætti víkka starfsemi

safnanna verulega, án þess að ráðast þyrfti í óviðráðan-

legar fjárfestingar vegna húsnæðis og aðstöðu. Starfsfólk

safna er vant að fá margvíslegar fyrirspurnir og leitast við

að greiða úr þeim. Menntun bókasafnsfræðinga virðist

mér að sé mjög í takt við tímann.

2.  Á bókasöfnum og í tengslum við þau er að finna nánast

allan þann fróðleik sem hugsanlega gæti nýst fólki sem

vill feta nýja stigu í atvinnumálum en jafnframt læra af

reynslu annarra. Með góðri tengingu á milli safna er

hægt að fá sérhæfðar upplýsingar á ótrúlega skömmum

tíma. Þar er bæði um að ræða bóka- eða blaðakost sér-

hæfðra bókasafna og þau gagnasöfn sem þau tengjast.

Þetta krefst þess að gögn séu skipulega fiokkuð og sam-

vinna og flæði milli safna sé hindrunarlaust. Einnig

krefst það þess að starfsfólk jafnt stórra sem og smæstu

safna geti rakið sig á tiltölulega einfaldan hátt að réttum

gögnum, t.d. í gegnum miðstöðvar í einstökum söfnum.

Þegar ég setti hugleiðingar mínar á blað fyrir afmælisþing

bókasafnsfræðinga fannst mér að hér væri ég að tala um

framtíðarsýn sem varla yrði að raunveruleika í bráð, en

umræður á þinginu og undirtektir vekja ákveðna bjart-

sýni um að sú bið verði ekki eins löng og ætla mætti.

3.  Sífellt fleirum er það ljóst að fjölhæfni, góð grunn-

menntun, símenntun og fjölbreytni er undirstaða at-

vinnulífs framtíðarinnar. Fólk er að hverfa frá draumum

um að stórfyrirtæki leysi allan atvinnuvanda og átta sig

á því að frumkvæði einstaklinga og öflun upplýsinga er

góð blanda þegar verið er að hlúa að nýsköpun í at-

vinnulífi. Styrkleiki Islands í atvinnumálum er m.a. góð

almenn menntun þjóðarinnar, sem vissulega þarf alltaf

að bæta. Mikill sveigjanleiki almennings á vinnumark-

aði ásamt þátttöku kvenna í atvinnulífinu hefur skapað

visst óttaleysi við að feta nýja stigu í atvinnumálum,

e.t.v. vegna smæðar samfélagsins sem kallar á fjölhæfni,

og þeirrar staðreyndar að flestir kynnast almennum

vinnumarkaði á unga aldri. Veikleikinn er hins vegar sá

að áhættufé til atvinnurekstrar er takmarkað og það

veldur því að konur eru t.d. lítt fúsar að veðsetja heim-

ili sín til að setja fyrirtæki á laggirnar. Þekkingar er hins

vegar hægt að afla sér á hraða sem hentar hverjum og

einum og án verulegs tilkostnaðar, a.m.k. ef fólk nýtir

sér þjónustu bókasafna.

48   Bókasafnið 18. árg. 1994

Hér er aðeins stiklað á því stærsta af því sem erindi mitt

fjallaði um en gefur vonandi hugmynd um þá sýn sem ég

hef á þætti bókasafna í atvinnusköpun framtíðarinnar.

Sumt tilheyrir vissulega framtíðinni en ég hef þá reynslu af

bókasöfnum bæði fyrr og nú að þau svari ótrúlegustu kröf-

um og geri það yfirleitt fljótt. Ég gladdist mjög þegar ég

frétti nú fyrir fáeinum dögum að til standi að Upplýsinga-

þjónusta háskólans og bókasafnið í Keflavík taki upp sam-

vinnu um atvinnuátak á Suðurnesjum, en þar hefur at-

vinnuleysi, einkum meðal kvenna, verið verulegt á undan-

förnum tveimur árum.

Starfs míns vegna hef ég aðallega snúið mér til Bóka-

safns Alþingis á undanförnum árum. Það býr við þröngan

húsakost, enga tölvutengingu og hefur aðeins þrjá starfs-

menn. Þar eru samt unnin kraftaverk á degi hverjum. Eft-

irfarandi raunveruleg dæmi eru nýleg og af handahófi val-

in.

1.  I desemberlok þurfti ég að svara með tveggja tíma fresti

spurningu blaðamanns um sölu á SR-mjöli. Eg hringdi

á safnið og innan klukkustundar var búið að tína til fyr-

ir mig upplýsingar um málið úr blöðum og ljósvaka-

miðlum frá síðastliðnum 6 mánuðum. I þessum úr-

klippum voru bitastæðar upplýsingar sem hefðu tæplega

allar komið upp í kollinn án þessa efnis. Eg gat því svar-

að blaðamanninum skammlaust og á tilsettum tíma.

2.  Lítil klausa í Politiken vakti áhuga minn á glænýrri

skýrslu eftir danskan sálfræðing um framkvæmd sameig-

inlegrar forsjár með börnum. Þetta mál var mjög um-

deilt í þingnefnd sem ég er í. Eg hringdi út á safn og gaf

upp nafnið á sálfræðingnum, Iandið Danmörku og nafn

skýrslunnar og þessi skýrsla var komin í mínar hendur

eftir örfáa daga. Til gamans má geta þess að í kjölfarið

lagði ég fram fyrirspurn til dómsmálaráðherra um fram-

kvæmdina hér á landi. I spjalli við lögfræðing hjá ráðu-

neytinu lofaði ég að senda afrit af þessari skýrslu til að

létta þeim svarið við fyrirspurn minni!

3.  I miðri umræðu á Alþingi um hvort gera ætti landið að

einu kjördæmi rifjaðist það upp fyrir mér að á Irlandi og

í Finnlandi væru áhugaverð kosningakerfi sem m.a. hafa

leitt til þess að í Finnlandi er hlutfall kvenna á þingi

næsthæst í öllum heiminum. Ég hringdi út á bókasafn

og fékk í gegn um bréfsíma greinargóðar upplýsingar

um málið úr tveimur erlendum heimildum.

4.  I gegnum safnið fæ ég reglubundið efnisyfirlit 30-40

innlendra og erlendra blaða og tímarita. Síðan get ég

pantað ljósrit af öllum þeim greinum sem mér hentar.

Fyrir bragðið á ég nú mjög nýtilegt gagnasafn um þá

málaflokka sem ég sinni helst.

Erindin sem safnið fær eru margvísleg og enn hef ég ekki

frétt af neinum sem ekki hefur fengið skjóta og góða úr-

lausn mála sinna hjá starfsfólki þess. Þrátt fyrir það mæli ég