EVRÓPSKT EFNAHAGSSVÆÐI EFTA-lönd EB-lötKJ tekin. Vissulega vitum við, að við vetðum meira og meira háð tölvuvæddum gagnabönkum í öllum stafsgreinum. Upphaflega voru þessir gagnagrunnar gerðir eingöngu sem hjálpartæki fyrir bandalagið og starfsmenn þess, en síðari ár hefur æ aukin áhersla verið lögð á að gera þá aðgengilega og auð- veldari almenningi. í Evrópubandalaginu er litið á bókasöfn sem hluta af markaði og aðgengi upplýsinga og einnig sem þjónustuveitanda. Þess vegna hefur bandalagið haft mestan áhuga á tækniþróun á sviði upplýsingaöflunar en óhætt er að segja, að auk þessa sé ekki um neina hnitmiðaða stefnu í málefnum bókasafna að ræða innan bandalagsins. Árið 1985 ákváðu mennta- málaráðherrar bandalagsland- anna að styðja við framgang bókasafnakerfa og upplýsinga- þjónustu. Þetta leiddi síðan til þess, að ráðherranefndin samþykkti áætlun fyrir bókasöfnin, sem kölluð var LIBACT (Plan of Action for Libraries in the EC) og er hún sú stefnuskrá, sem langmest tekur mið af bókasöfnum. Hún er nú oftast kölluð „Libraries Programme". Markmið áætlunarinnar eru fjögur og leyfi ég mér að birta þær hér á eftir á ensku: * the availability and accessibitity of modern library services through- out the Community taking into account existing geographic discrepancies in library provision, * a more rapit but orderly penetration ofnew information technologies in libraries in a cost effective way, * the standardization required for resource sharing amongst libraries, * the harmonization and convergence of national policies for libraries. Markmið áætlunarinnar er að auka notkun á upplýs- ingatækni í bókasöfnum svo og að víkka samvinnugrund- völl evrópskra bókasafna. í byrjun 9. áratugarins varð til hugmynd um svo kallað Evrópubókasafn. Það var tillaga um bókasafn, sem átti að virka sem þjóðbókasafn fyrir bandalagið. Síðar endurskoð- uðu menn þessar stórfenglegu áætlanir. I stað bókasafnsins var stungið upp á, að samskrá bandalagsins í tölvutæku formi skyldi sett á laggirnar. Hún skyldi innihalda tilvísan- ir í allt skjalfært efni um Evrópu í efnisflokkum svo sem sagnfræði, félagsvísindum, lögfræðí, viðskiptum og fleiri fræðigreinum, sem Evrópubandalagið lætur sig varða. I skránni áttu vitaskuld að veta upplýsingar um staðsetningu allra rita. Evrópuháskólinn í Flórens á Italíu átti að verða miðstöð skrárinnar og vera ábyrgt fyrir öllum upplýsingum og afhendingu rita. Verkinu hefur enn ekki verið komið í framkvæmd, en Evrópuháskólinn fær þó alltaf fjármagn til að vinna að verkinu. Innan Evrópubandalagsins sem stofnunar hefur ekki verið til nein heilsteypt bókasafnsáætlun. Bókasöfnin hafa haft sín eigin tölvukerfi, skrár o.s.frv. Það var fyrst 1988, þegar stofnunin EUROLIB (European Community and Associated Institutions Library Cooperativ Group) var stofnuð, að bókasöfnin fengu sameiginlega framkvæmda- á- ætlun. Auk hinna ýmsu stofn- anasafna Evrópubandalagsins eiga einnig bókasöfn Evrópu- ráðins og Evrópuháskólans heima þar. Áætlað er að víkka samvinnuna og taka með sam- tök eins og OECD og Samein- uðu þjóðirnar. Með netteng- ingu milli mismunandi safna í hinum ýmsu greinum á að vera unnt að sneyða hjá tvíverknaði og hafa betri yfirsýn yfir það efni, sem gefið er út af Evrópu- bandalaginu. Þetta kerfi á ekki einungis að vera til gagns og gamans innan Evrópubanda- lagslandanna heldur er þess vænst, að það vetði gagnlegt notendum utan bandalagsins. Miklar hræringar hafa orðið í Evrópu á síðari árum og enn meiri eru væntanlegar, sem ef til vill snerta okkur meir, en það sem á undan er gengið. Spurningunni um framtíðarsýn íslenskra rannsóknabóka- safna verður ekki svarað hér, en nú gildir að halda vöku sinni, taka mið af því sem er að gerast í okkar heimsálfu og nýta sér möguleika þá, sem á veginum verða. HEIMILDIR: Bengtson, Jörgen. 1993. Statsförbundet Norden - ett alternativ tilí Europ- eiska unionen. EGIEU - till vilket pris? Stockholm : Liber. EF og bibliotekeeme : en guidebog. 1990. Valby : Danmarks Bibloteksför- ening. Ericsson, Acke og Nilsson, Sven. 1992. Europabiblioteket. Malmö : Stats- biblioteket. European Working Group on Retrospective Cataloguing: final report. 1991. Edinburg : National Library of Scotland Hagerlid, Jan. 1993. EG:s biblioteksprogram - en lágesrapport. BIBSAM -nytt 1993:1. Kajberg, Leif. 1990. EF'spolitik og aktiviteterpi bog- og biblioteksomrádet perspektiver og konsekvenser for Norden : en udredning. Kobenhavn : Nordisk Ministerrád. Libraries Programme : background information. 1992. Bruxelles : Commission of the European Communities. Line, Maurice B. 1992. The Changing Role of Nordic Academic, Research and Special Libraries. Espo : Nordinfo. (Nordinfo publikation, 22). Widqíst, Ulf-Göran. 1993. Europa och kulturen.. Stockholm : [Arbetar- förbunder]. SUMMARY The impact of the European Community on the future ofNordic research libraries Partially based on a lecture held on a conference organized by Swed- ish Research Librarians in Uppsala, in June 3-4, 1993. Discusses the effectiveness of the cooperation among the Nordic countries and compares it to those within the European Community (predecessor of the European Union). Discusses the strengths and weaknesses of the Nordic cooperation. States that Denmark has for 20 years been a member of rhe European Community and that Sweden, Norway and Finland have alrea- dy applied for an enrolment, but Iceland has not. This could mean that the Nordic cooperation in the field of library science might diminish or even vanish. Discusses the special status of Denmark which has part- icipated in many experimental projecrs within the European Community and in the Nordic cooperation in the field as well. Reports positively on the cooperation between the Nordic countries in the field of library sci- ence, e.g. on courses, conferences, NORDINFO, the Scandia Plan, NOSP (The Nordic Union Catalog of Periodicals). Reports on rhe histor- ical background and the development of the European Community and on the present cooperation among the libraries with the main emphasis on the availability of information, e.g. compurerized dara bases. Describes the „Libraries Programme" and enumerates its objectives. Bókasafiiið 18. árg. 1994 57
Beinir tenglar