Bókasafnið

						sókn hjá okkur í allmarga daga að afla sér upplýsinga varð-

andi verkefni um sögu landbúnaðarvistfræði á íslandi.

I öðru lagi er safnið þokkalegt hvað varðar almenn rit á

nokkrum sviðum búfræðinnar þ.e. á sviði áburðarfræði,

hrossaræktar, nautgriparæktar, sauðfjárræktar, fóðurfræði

og grasræktar.

Um leið og eitthvað er farið út fyrir þessi svið er komið

að tómum kofum. Safnið er mjög magurt á sviði garðyrkju.

Almenn garðyrkjurit er hins vegar hægt að finna á Garð-

yrkjuskólanum að Reykjum í Ölfusi. Rit á sviði bútækni

eru fá og úrelt en þar njótum við nágrennis bútæknideild-

ar Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, sem kaupir tíma-

rit og bækur á því sviði. Á sviði grunngreina líffræði og

efnafræði er bókakostur yfirleitt gamall eða er alls ekki til,

en stendur til bóta.

Eins og áður er getið er það ofviða jafnvel stærstu bóka-

söfnum að veita einum sérfræðingi tæmandi þjónustu af

eigin kosti, og það er eðlilegt. Ég get líka bent á að á því

sviði sem ég hef sérmenntun á, plöntulífeðlisfræði, eru

mjög fá rit keypt til Islands. Ekki einu sinni Norræna tíma-

ritið Pbysiologia Plantarum var keypt hingað lengi vel, og

því síður mörg önnur rit fræðigreinarinnar. Að þessu leyti

erum við á Hvanneyri ekkert í meiri einangrun en Reykvík-

ingar. Það gildir ekki bara um plöntulífeðlisfræði að fá eða

engin tímarit er að finna í landinu heldur um ýmsar aðrar

greinar raunvísinda. Nú mætti telja það bagalegt að vera án

þessara rita. Það ber þó að hafa í huga að mörg sérfræði-

tímarit eru þess eðlis að sérfræðingar í sömu grein vinna oft

við mun afmarkaðra svið en blöðin spanna jafnvel þótt rit-

in séu mjög sérhæfð. Það er reynsla margra að það kemur

hefti eftir hefti af tímariti sem ekki geymir neitt sem höfð-

ar til verkefna einstakra Iesenda fræðasviðsins. Þar að auki

eru gefin út ótrúlegur fjöldi fræðitímarita og bóka í heim-

inum sem trúlega verða aldrei áhugaverð fyrir lesendur hér

á landi þar sem enginn sérfræðingur er til á viðkomandi

sviði í Iandinu eða þau fjalla um viðfangsefni sem ekki

tengjast íslenskum veruleika á neinn hátt.

Til viðbótar þá held ég að nokkuð af þeim ritgerðum

sem birtast í öllum þessum ótrúlega fjölda blaða og tíma-

rita sé tæplega pappírsins virði, þetta heldur okkur nærri

því í gíslingu pappírsflóðs. Of sjaldan virðast höfundar gera

þá kröfu til sjálfra sín að þeir hafi virkilega eitthvað að segja

þegar þeir skrifa grein. Ég sá nýlega í blaði að Fred Sanger

lífefnafræðingur sem er tvöfaldur nóbelsverðlaunahafi fyrir

að þróa aðferðir til að raðgreina prótein og DNA skrifaði

ekki nema eina grein á 8 ára fresti á sínum ferli. Til eru vís-

indamenn sem skrifa sömu greinina alla ævi í mismunandi

útgáfum og gera það oft. Eg vil taka það frarn að þó svo

sýnist að ég sé að halda því fram að margir vísindamenn séu

gagnslausir þá er það ekki svo. Fjöldi þeirra vísindámanna

sem kemur með einhver megin innlegg í framþróun fræði-

greina er hlutfallslega lítill, því að það að vera frumlegur og

frjór, hafa hæfileika til að sjá það sem aðrir sjá ekki, krefst

þess að viðkomandi sé afbrigðilegur en það er fáum gefið,

og þessir fáu verða að vera í einhverskonar fræðaumhverfi

ef þeir eiga að fá þrifist sem vísindamenn.

Aftur að litla vísindabókasafninu i landsbyggðinni. Eitt

sem vísast einkennir slíka stofnun er fiárskortur. Valkost-

imir við að eyða fé til innkaupa tímarita og bóka eru ótæm-

andi, og svo þarf að huga að starfsmannahaldinu. Hvernig

eigum við að ráðstafa peningunum? Mín niðurstaða er sú

að lítið bókasafn sem þjónar örfáum sérfræðingum og á um

leið að þjóna menntastofnun eins og Hvanneyrarsafnið á

að gera hlýtur að leggja áherslur á eftirfarandi:

*    Kaupa almenn yfirlitsrit og handbækur á þeim svið-

um sem safninu er ætlað að þjóna.

*    Kaupa fá ef nokkur sérfræðitímarit nema tryggt sé að

af tímaritinu séu samfelld og mikil not.

*    Kaupa indexa og abstrakta fyrir heimildaleit; Current

Contents, Herbage abstracts, Current advances in plant

sciences o.s.frv.

*    Leggja áherslu á þjónustu við safnnotendur í sam-

bandi við millisafnalán og heimildaleitir í gagna-

bönkum bæði hérlendum og erlendum.

Þessi síðasti liður verður trauðlega rekinn með nokkru

lagi nema menntaður bókasafnsfræðingur starfi við safnið.

Um hvað snúast svo draumarnir? Ég held að draumarn-

ir snúist um að nýta þær mismunandi gerðir nýrrar tækni í

fjarskiptum og tölvutækni sem nú er komin fram eða

munu koma fram á næstunni. í þessari tækni er að finna þá

nauðsynlegu líkn sem fæst gegn þraut pappírsflóðsins sem

bara vex og vex með árunum. Með tækninni getum við

leitað að því sem okkur vantar í mun umfangsmeiri söfn-

um en áður tíðkaðist og það á alþjóðavettvangi. Tæknin er

einnig líkn gegn annarri þraut sem áður er minnst á þ.e.

smæð og landfræðilegri einangrun. Minni þörf er nú en

áður á að eiga tæmandi bókasafn fyrir rannsóknasvið starfs-

manna þökk sé gagnabönkum, fjarskiptum og millisafna-

Iánum.

Með öðrum orðum þá held ég að við þurfum ekki að

kvíða framtíðinni sem störfum í dreifbýli með lítil bóka-

söfn, vegna þess að tæknivæðing þessara safna og ráðning

vel menntaðra bókasafnsfræðinga að þeim mun eyða þeirri

neikvæðu sérstöðu sem við höfum haft.

SUMMARY

Libraries and research. Research activities in rural areas:

„Reality anddreams"

A lecture held on the 20th anniversary confetence (Nov. 12, 1993) of

the Association of Professional Librarians (Félag bókasafnsfrædinga). The

author is a plant physiologist which describes his library use during his

academic years and as a scientist living in the countryside in Iceland.

Describes his first use of library services during his postgtaduate years at

the University in Stockholm, in the early 1970s, where he had an access

to modern and highly effective library services in botanical sciences.

Compares the above library services with those at The Agricultural Col-

lege of Hvanneyri (Búvísindadeild Bændaskólans á Hvanneyri), where

due to lack of funds the library seemed to be a deposit for old books and

obsolete documents, with no professional librarian and no intetlibrary

loan services. Describes the development of the library towatds modern-

ization. Lists the emphasis that should be made in a small research library

in the countryside with main emphasis on the use of new technologies in

computerized communications and the services of professional libtarians.

Bókasafiiið 18. árg. 1994   59