Bókasafnið

						í stað útlán. Málfar er varfærnislegt, allt að því hátíðlegt.

Afhverju? Þetta er og á að vera skemmtilegt.

Ingibjörg Sverrisdóttir forstöðumaður,

Bókasajhi Fjöíbrautaskólans í Breiðholti

Frd ritnefhd

Þróunarsjóður grunnskóla : lýsing á þróunarverk-

efnum 1992-1993. - Reykjavík : Menntamálaráðuneytið,

des. 1993. I skýrslunni á bls. 12 er sagt frá gerð myndbands

„Skólasafniðí námi ogkennslu"sem höfundar bókarinnar A

skólasafni standa að.

1 myndbandinu er bent á að starfsemi skólasafnsins er einn af

mörgum ómissandi þáttum í skólastarfinu og getur tengst ýmsum

námsgreinum. Lögð er áhersla á að gera grein fyrir innra starfi skóla-

safna s.s. safnkennslu, heimildavinnu, lestrarörvun og hvernig unnið

er með barna- og unglingabækur.

Skáldatal : íslenskir

barna- og unglinga-

höfundar / Elísabet Þórð-

ardóttir, Guðríður Gísla-

dóttir og Ingibjörg Sæ-

mundsdóttir tóku saman. -

Reykjavík : Lindin, 1992. -

194 s. : myndír.

Elsta tilraun Islendinga

til að gera skrá um skáld og

yrkisefni þeirra er Skáldatal

frá 13. öld. Ymsir fengust

við að gera slík töl á 18. öld

og var eitt slíkt um íslenska

höfunda gefið út á latínu

árið 1777. Aldrei hafa Is-

lendingar þó eignast neina almenna höfundaskrá eða „for-

fatterleksikon" eins og til eru í nálægum löndum, en dan-

skt rit af þessu tagi tekur einnig með Islendinga að nokkru.

Eina almenna ritið um íslenska höfunda, sem tekur til rit-

höfunda í öllum greinum er rit Halldórs Hermannssonar:

Icelandic authors ofto-day, sem var 6. bindi Islandicu 1913

og er því orðið úrelt fyrir langalöngu. Aftur á móti hafa

ýmis stéttartöl nákvæmar ritaskrár og virðist mér á síðustu

árum þróunin almennt vera sú að hafa þær ritaskrár ná-

kvæmari en áður, þótt sú regla sé ekki án undantekninga.

Þar getur víða verið leiðbeining um rit í tilteknum grein-

um, því að algengara er en áður að menn skrifi aðeins um

efni í sínu fagi. Um höfunda fagurbókmennta er til sérstakt

tal, Islenzkt skáldatal eftir Hannes Pétursson og Helga Sæ-

mundsson, og kom það rit út í tveimur bindum á árunum

1973 til 1976 í flokknum Alfrœði Menningarsjóðs. íslenzkt

skáldatal er öðrum orðum orðið u. þ. b. 20 ára gamalt og

þarfnast því endurnýjunar, sem værí verðugt verkefni, t. d.

fyrir Bókmenntafræðistofnunina við Háskóla Islands.

Það rit sem hér er til umræðu hefur eins og áður kom

fram titilinn, Skáldatal: íslenskir barna- og unglingabóka-

höfundar, og er hann óþægilega líkur tidi á Islenzku skálda-

tali. Af þessum sökum er hætta á að þessum tveimur ritum

verði ruglað saman sem verður að teljast galh. Betri titill

hefði að mínum dómi verið t. d. „Barnabókahöfundar og

verk þeirra" eða eitthvað í þá áttina.

Skáldatal (hér eftir er alltaf átt við ritið með undirtitlin-

um „íslenskir barna- og unglingabókahöfundar") hefst á

hlýlegum formála eftir Þráin Bertelsson formann Rit-

höfundasambands íslands. Meginhluti bókarinnar eða

s. 7-187 er sjálft „Skáldatalið". Á s. 189-192 er „Eftir-

máli" sem dr. Sigrún Klara Hannesdóttir undirritar. Aftast

er á tveimur síðum „Heimildir", sem er mest almenn bók-

fræði- og mannfræðirit.

Aftan á titilsíðu stendur: „Ritstjórn: Ásgerður Kjartans-

dóttir og Sigrún Klara Hannesdóttir". Samkvæmt því bera

þær nokkra ábyrgð á ritinu. Sigrún er nú prófessor í bóka-

safnsfræðum við Háskóla Islands og hlýtur þess vegna að

mega gera aðrar og mun meiri kröfur til ritsins hvað efnis-

tök, nákvæmni og allan frágang varðar en t. d. rits Eiríks

Sigurðssonar: Islenzkar barna- og unglingabækur 1900—

1971, sem kom út á vegum Rithöfundasambands íslands

árið 1972.

I „Eftirmála" gerir Sigrún Klara Hannesdóttir m. a.

nokkra grein fyrir aðdraganda ritsins, vali höfunda, æviá-

gripum þeirra, útgefnum barnabókum og umsögnum. Hér

er rétt að gera nokkra grein fyrir þessum efnisþáttum.

Upphaf þessa rits er sagt mega rekja til kennslu „í barna-

bókmenntum í bókasafns- og upplýsingafræði við Háskóla

íslands". Þá fannst Sigrúnu Klöru „heimildir um ritverk og

ævi þessara höfunda ... lítt aðgengilegar. Aðeins örfáir

höfðu fengið inni í íslenzku skáldatali". Alls taldist mér svo

til að í Skáldatali væru 117 höfundar sem gáfu út bækur

fyrir 1973, þ. e. hefðu tímans vegna getað átt heima í Is-

lenzku skáldatali. Eflaust gætu nokkrir af þeim aðeins hafa

gefið út eina bók fyrir þann tíma og hefðu af þeim sökum

ekki þótt tækir í íslenzkt skáldatal. Af þessum 117 höfund-

um taldist mér svo til að 48 væru nefndir í Islenzku skálda-

tali, en þeirrar heimildar sýndist ekki getið við 13 í Skálda-

tali, eða u. þ. b. fjórðung. Það var ekki einungis við smærri

spámenn sem Islenzks skáldatals var ekki getið sem heimild-

ar því að það var ekki nefnt við Ármann Kr. Einarsson,

Stefán Jónsson og Stefán Júlíusson. Af þessu er augljóst að

fyrrnefnd ummæli Sigrúnar Klöru Hannesdóttur um að ör-

fáir höfundar hefðu fengið inni í Islenzku skáldatali eru of

sterk.

Um val í Skáldataler sagt að það „nær yfir alla sem sent

hafa frá sér tvö eða fleiri skáldverk fyrir börn og unglinga"

fyrir árslok 1991. „Einnig hafa verið teknír með höfundar

sem tóku saman og gáfu út safnrit væru þeir skráðir höf-

undar verksins." Þessi setning finnst mér ekki góð og það

er eins og menn séu í seinni hluta hennar taldir höfundar

að verkum sem í fyrri hluta sömu setningar var sagt að væri

ekki eftir þá. Samkvæmt þessu vali komust í Skáldatal, 174,

121 karl og 53 konur. Elsti höfundurinn er fæddur 1807

og sá yngsti 1969. Þegar sagt er að Skáldatal eigi að ná yfir

alla sem hafa sent frá sér tvö eða fleiri skáldverk er eðlileg-

ast að skilja það svo, að það hafi þeir gert í lifandi lífi.

Einnig er tekið ftam, að þetta sé skáldatal og því séu ekki

teknir með þeir sem hafa gefið út kennslubækur eða staf-

rófskver. Fyrir kemur að manni finnist að í Skáldatali sé

fólk sem hæpið er að telja að eigi þarna heima, af því að

bækur þeirra voru gefnar út löngu eftir dauða þeirra eða

reynt er að fylla töluna með bókum um annað efni. Flestir

þessara höfunda eru hinir merkustu og eiga því skilið að

vera getið í riti af þessu tagi, þótt stundum virðist hálft í

hvoru eins og þeir komi inn um bakdyrnar. Hæpið er á

þessum forsendum að tala um Jónas Hallgrímsson sem

barnabókahöfund, þótt einstakar stuttar sögur eftir hann

hafi verið prentaðar fyrir börn um það bil hundrað árum

eftir dauða hans. Stafrófskver eru notuð til að fylla töluna

hjá Jónasi Jónassyni frá Hrafnagili og Laufeyju Vilhjálms-

dóttur. Inn í þennan hóp virðist Valdimar Össurarson

einnig falla, því að svo virðist sem af þremur bókum eftir

hann séu tvær kennslubækur í lestri. Þetta sýnir hve vanda-

samt er að draga mörkin.

64   Bókasafnið 18. árg. 1994