Bókasafnið

						Um hvern einstakan höfund er getið æviatriða og er þess

getið að misjafnlega nákvæmlega sé sagt frá hverjum ein-

stökum. I eftirmála er sagt í „æviágripinu er getið annarra

ritstarfa en barnabóka", en það virðist miður rétt, því að

víða er aðeins getið helstu ritverka, enda oft sagt í æviágrip-

um að upptalning annarra rita en barnabóka sé ekki tæm-

andi og er það eðlileg stefna í riti með þessu heiti. Ritstjórn

á æviágripum er vandasöm, t. d. gæti ég trúað, að þessi

setning fengi einhvern til að brosa: „Stór þáttur í lífi Vig-

fúsar er stóðhestur hans, Röðull, sem unnið hefur til fyrstu

verðlauna." Þegar æviágrip af þessu tagi eru samin verða

höfundar að setja sér fastar reglur um efnisatriði og upp-

setningu og reyna að fylgja þeim sem allra nákvæmast. I

sumum er tölum eru greinaskil notuð til að afmarka efnis-

hluta eins og námsferil, ritstörf o.s.frv. Þetta er ekki gert í

Skáldatali og hefði heldur verið prýði að því.

Við lok æviágrips hvers höfundar er getið helstu heim-

ilda, og hefur áður komið fram, að of oft hefur fallið niður

að vitna til íslenzks skáldatals. Oft er þar vísað til rita sem

eru í heimildaskrá aftast í bókinni. Sú skrá er sérkennileg að

því leyti að öll rit eru titilskráð, og það er á móti venjuleg-

um reglum að sjá rit eins og Guðfræðingatal og Hver er

maðurinn skráð á titla. Titlar sumra þessara rita, t. d. Is-

lenzkir samtíðarmenn og Æviskrár samtíðarmanna, eru svo

líkir að betra reynist mörgum að muna höfunda en titla.

Einnig hefði ekki illa farið á að stytta titla með samræmd-

um hætti. Slæmt eru að þarna er ekki alltaf nefndar nýjustu

útgáfur mannfræðirita; vísað er til útgáfu frá 1957 af Guð-

fraðingatali eftir Björn Magnússon í stað útgáfu frá 1976,

sem þó ætti að vera með fyllri, nýrri og traustari vitneskju

en eldri útgáfa. í Skáldatali taldist mér svo ril að væru

a. m. k. 6 guðfræðingar og svo hittist á að þrír eru í röð:

Freysteinn Gunnarsson, Friðrik Friðriksson og Friðrik

Hallgrímsson. Getið er til heimilda í Guðfræðingatali um

Friðrik Friðriksson - og þá tekið fram að notuð sé útgáfan

frá 1976. Aftur á móti er Guðfræðingatals ekki getið sem

heimilda við Freystein eða Friðrik Hallgrímsson og sama er

að segja um Jónas Jónasson frá Hrafnagili. Guðfrœðingatal

er einnig nefnt sem heimild við Jakob Jónsson og Jón Kr.

Isfeld, en þar sýndist mér blaðsíðutalið miðað við útgáfuna

frá 1976. Með öðrum orðum kemur ekki að sök þótt Guð-

fræðingatal frá 1957 sé eitt nefnt í heimildaskrá, því að

yngri útgáfan er alltaf notuð. Fleira sást þarna af óná-

kvæmni, t. d. var sagt að bæði bindin af Islenzku skáldatali

hefðu komið út 1973, en seinna bindið kom út 1976. I

þessum heimildum við hvern höfund er svo að sjá, að bók

Silju Aðalsteinsdóttur Islenskar barnabœkur 1780—1979sé

aðeins nefnd við Jónas Hallgrímsson, og verður það að telj-

ast nokkur sparsemi á brúkun hennar. Aftur á móti eru

dæmi þess, að vitnað er til uppprentana á efni úr bók Silju.

Ekki er hugsað um að leita heimilda í ýmsum sértölum og

er það galli, má t. d. nefna Æviskrár MA-stúdenta (Herdís

Egilsdóttir og Iðunn Steinsdóttir) og Bókagerðarmannatal.

Ekki er sparað að geta skrifa sem aðstandendur þessa rits

hafa staðið að og má þar nefna Börn og bækur, þótt ekki sé

alltaf mikið sagt þar. Ég fletti upp Guðrúnu Guðjónsdótt-

ur í Bókmenntaskrá Skírnis 1989 og sá að í Morgunblaðinu

hefðu birst minningargreinar um hana oftar en heimilda-

skrá gat. f heild fannst mér tilvísanir í heimildir vera of fáar,

en þær gera vissulega gagn. Annars er það svo, að þegar val-

ið er úr ritum til að setja í heimildaskrá eins og þarna, get-

ur verið hætta á eins konar ritskoðun og um það má sá sem

tekur saman bókaskrá aldrei gera sig sekan.

Barnabókatalið sjálft, „Útgefnar barnabækur", kemur

strax á eftir æviágripinu. Þar eru allar bækur taldar upp í

aldursröð sem fer vel á og er góður kostur. Ekki er önnur

vitneskja en titill og útgáfuár og verður það oftast að teljast

nægjanlega nákvæm skráning. Aftur á móti eru „aðeins

taldar fyrstu útgáfur", sem er mjög slæm stefna, því að ekki

sést hvort bækur höfunda sem gáfu út bækur fram undir

miðja þessa öld hafa reynst lífvænlegar. Einnig er það svo

að mörg skólasöfn geta ekki eignast fyrstu útgáfur ýmissa

gamalla bóka og þá gefur Skáldatal ekki næga vitneskju um

hvort til séu endurútgáfur eða endurprentanir, sem auð-

veldara væri að afla en frumútgáfnanna. Til hjálpar við

bókaöflun hefði verið kostur að greina frá útgáfuaðila og

hefði það einkum verið til gagns um bækur frá seinustu

árum.

Strax á eftir þessu bókatali eru umsagnir, sem eru í staf-

rófsröð eftir heitum bókanna. Það er mjög þægilegt ef höf-

undar hafa skrifað margar bækur að hafa tvær skrár, aðra í

stafrófsröð en hina í tímaröð. Haft er svo mikið við að skrá

ritdóma í dagblöðum. Hér eru skráðar umsagnir um end-

urútgáfur og bætir upp að nokkru, að þær skuli vanta í skrá

um útgefnar bækur, en það er heldur sérkennilegt að sjá rit-

dóma um útgáfur sem ekki eru nefndar meðal bóka. Nú er

það svo að ritdómar eru ekki skrifaðir um allar bækur og

oft eru barnabækur í flokki þeirra bóka sem ekki er skrifað

um. Af þeim sökum er ekki alltaf hægt að sjá af ritdómum

hvort endurútgáfur hafa komið. Fyrir kom að undir um-

sagnir var sett efni sem betur hefði farið að setja undir

heimildir, má þar nefna grein Sigurborgar Hilmarsdóttur í

Mími, sem sett er undir Hjaltabækurnar en hefði að mín-

um dómi betur átt heima undir heimildum. Við skráningu

þessara umsagna eða ritdóma var ekki leitað í allar bestu

heimildir, því að svo er að sjá að ekki hafi verið leitað í Skrá

Bókmenntafræðistofnunar sem til er á tölvu. Þar hefði mátt

fá viðbætur eftir að spjaldskránni um efni í tímaritum í

Landsbókasafninu sleppir og áður en Bókmenntaskrá

Skírnis tekur við. Dæmi um óþarfa tvítekningu er að allar

bækur, sem Jenna Jensdóttir og Hreiðar Stefánsson sömdu

í sameiningu, eru allar greindar undir báðum höfundum og

einnig allar umsagnir um þær, en þar hefði verið nægjan-

legt að vísa á milli.

Frágangur á Skáldatali finnst mér mjög þokkalegur, let-

ur stórt og gott og umsagnir með minna letri en meginmál

sem fer vel á. Myndir eru af öllum höfundum nema einum

og er að þeim mikil prýði, þótt fyrir komi að gamlar prent-

aðar myndir hafi ekki komið nógu vel fram. Prýði er einnig

að rithandarsýnishornum höfunda. Prentvillur koma fyrir.

Undanfarin ár hefur á hverju ári komið út fyrir jólin: Is-

lensk bókatíðindi, sem eru leiðbeining fyrir kaupendur jóla-

bóka og því með ónákvæmri skráningu. Síðar eru þessar

sömu bækur ásamt fleirum skráðar miklu nákvæmar í Is-

lenskri bókaskrá, sem Landsbókasafn Islands gefur út. Segja

má að báðar skrárnar gegni sínu hlutverki hvor á sínu sviði

og Bókatíðindin veiti mörgum gagnlegar upplýsingar um

bækur, þótt þær séu ekki nákvæmar og fullkomnar. Ef

spurt hvoru þessara rita líkist Skáldatal meir er svarið að

það líkist tvímælalaust Bókatíðindum meir. Skáldatal bætir

úr brýnni þörf og kemur að verulegu gagni. Margir þeirra

sem skrifað hafa barnabækur eru ekki í hópi þekktustu ein-

staklinga og vitneskja um þá liggur oft ekki á glámbekk.

Að lokum er spurning um Skáldatal sem lesendur þessa

greinarkorns geta glímt við að svara: „Er sanngjarnt að gera

meiri kröfur til þeirra sem að þessu riti standa?"

Einar G. Pétursson

Stofnun Árna Magnússonar

Bókasafrið 18. árg. 1994   65