byltingarleiðtog- ans Vladímír íljítsj Lenín. Frá þessu greinir hann í endur- minningum sín- um þar sem hann skrifar heil- an kafla um þennan frægasta lestrarsal heims {Uti í heirni, s. 66-81). Hanner ekki einn um það, og hafa birst fjölmargar Iýs- ingar á lestrar- salnum, m.a. í ljóðinu The Brit- ish Museum Rea- ding-Room (s. 160-161) eftir enska ljóðskáldið Louis MacNeice og í skáldsögunni Þrír á báti (s. 6-8) eftir landa hans Jerome K. Jerome. Fyrir jólin árið 1993 kom út bók eftir ungan rithöfund, Kristján Kristjánsson, sem heitir Fjórða hæðin. Þegar ég fór að glugga í hana beindíst athygli mín strax að heiti fyrsta kafl- ans. Fyrsti kaflinn heitir nefnilega Bókasafnið og ekki nóg með það, fyrsta setningin í fyrsta kaflanum byrjar á sama orð- inu - Bókasafnið ... Bókasafnið var þarna fyrir framan mig, og á vinstri hönd fiskbúðin í kjallara hornhússins. (Fjórða h&ðin, s. 7) Fjórða hœðin er fyrsta íslenska skáldsagan þar sem íslenskt bókasafn er valið sem aðalsögusvið. Hæðin sem nefnd er í nafni bókarinnar er reyndar ekki til nema í minni söguhetj- unnar sem fjórða hæð safnahúss í bæ norður í landi (Siglu- firði) og sagan fjallar auðvitað ekki fyrst og fremst um bóka- vörslu. Bókasafnið, stofnun sem geymir ritaðar minjar um liðna tíð, er tákn fyrir fortíð sem reyndist öðru vísi í minning- unni en í raunveruleikanum. En söguhetjan er komin heim til að taka við bóka- varðarstöðu og í bókinni eru ágætar lýsingar á störfum hennar. Kristján nam eitt sinn bókasafnsfræði við Há- skóla Islands og gæti það að einhverju leyti skýrt val hans á sögusviðinu. I Svefhhjólinu eftir Gyrði Elíasson röltir söguhetjan eitt dimmt og einmanalegt kvöld niður á Borgarbóka- safnið í Þingholtsstræti í þeim erindagerðum að hnupla bók. Hann hittir fyrir tvo bókaverði, þyrrkingslega gráhærða konu og fallega dökkhærða stúlku í grænni peysu. Bókin sem hann ætlaði að stela var ekki inni svo hann tekur Ódysseifskviðu að láni í staðinn. Ein frumlegasta lýsing á bókum í bókahillu sem ég hef lesið er í smásögu eftir Gyrði. Prestur nokkur í smásögunni Himnastiginn fór daglega á bæjarbókasafnið og sat „... úti í horni og las í gömlu útgáf- Krístján Krisljánsson IJ^íJJ HÆÐIN M m • m^ >-i r, 1 «$í& >3 f5M.fi unni af Þjóð- sögum Sigfúsar Sigfússonar þangað til safn- ið lokaði og bókavörðurinn hafði reykt sín- ar tuttugu sí- garettur og loft orðið mettað og ógagnsætt innan dyra, bókahillurnar einsog fugla- bjarg í þoku, fuglarnir allir sofandi" {Hey- kvísl og gúmmí- skór, s. 75). Hvernig um- fjöllun fá svo bókasafnsfræð- ingar? 1 vinsælli þýddri bók eftir Fannie Flagg, Steiktir gran- ir tómatar, sem kom út í Reykjavík fyrir tveimur árum er að finna eftirfarandi klausu í kafla sem nefnist Grenningarbúð- Evelyn var búin að vera þarna næstum tvo mánuði og hafði misst tuttugu og þrjú pund. En hún hafði eflst á öðru sviði, hún hafði fundið hópinn sinn, hópinn sem hún hafði leitað að allt sitt líf. Hérna voru þær, sæt- indahnuplararnir, holdugu húsmæðurnar, fráskildu konurnar, einhleypu kennslukonurnar og bókasafnsfræðingarnir, allar að vonast eftir nýju tækifæri í lífinu, sem grennri og heílbrigðari einstaklingur. (Steikrirgrœn- ir tómatar, s. 348) Hér eru bókasafnsfræðingarnir aldeilis komnir í góðan fé- lagsskap með fólki (þ.e.a.s. að sjálfsógðu eingöngu kvenfólki) sem hefur beðið lægri hlut í lífinu og „vonast eftir nýju tæki- færi"! Að vísu held ég að þýðandi bókarinnar hafi ekki gert sér grein fyrir muninum á bókasafnsfræðingi og bókaverði. Höfundurinn hefur Iíklega átt við alla bókavarðastéttina en ekki eingöngu bókasafnsfræðingana. Hvað sem því líður er þetta enn eitt dæmi um það að gamla bókavarðarímyndin er ekki útdauð ennþá. Bókasafnsfræðingar eru enn sjaldséðir fuglar í íslenskum bókmenntum. Einn kemur þó fyrir í fyrstu skáldsögu Einars Kárasonar Þetta eru asnar Guðjón. Hippapar leigir söguhetj- unni íbúð meðan þau dvelja erlendis. Hipparnir komu sólbrún og hress frá Mexíkó en stoppuðu bara nokkra daga í bænum, síðan skelltu þau sér eitthvað út á land um óákveðinn tíma. Hún var bókasafnsfræðingur en hann vefari. En þetta var ágætis fólk og við sömdum um að ég hefði íbúðina og köttinn þartil þau kæmu aftur. (Þetta eru asnar Guðjén, s. 66) Síðar koma þau aftur úr sveitinni: Mexíkófararnir komu ! bæinn og þá ákvað ég að skella mér í sveitina. Þeim fannst þetta alveg frábært, hreiniega stórkostlegt, að ég skyldi ætla að búa í kommúnu uppí sveit. Ungt fólk að lifa saman í náttúrunni. Al- best væri þó að þarna væri stunduð lífræn ræktun. Bíódýnamísk! Þau vissu allt um það. Þegar ég kvaddi sögðu þau að ég gæti alveg fengið að sofa hjá þeim ef ég þyrfti að stoppa í bænum. Þetta var stórskrýtið fólk þegar ég hugsa út í það (Þetta eru asnar Guðjón, s. 81) Þetta er eini bókasafnsfræðingurinn sem ég veit um í ís- Ienskum bókmenntum og það verður að segjast að lýsingin 12 Bókasafhið 19. árg. 1995
Beinir tenglar