Bókasafnið

						er frumleg og skemmtileg þó að þetta sé ekki beint dæmi-

gerður fulltrúi stéttarinnar. Reyndar er eiginkona Einars

bókasafnsfræðingur og hann þekkir eflaust stéttina betur en

margur annar rithöfundur.

Núna fyrir jólin kom út bókin Grandavegur 7eftir Vig-

dísi Grímsdóttur. Þar les Þóra Hákonardóttir um sjálfa sig í

spjaldskrá skáldsins Jóhanns að hún hafi starfað á Borgar-

bókasafni og reyndar kemur einnig fram að hann starfi þar

sjálfur (s. 130).

Annað nýlegt dæmi um bókasafn er í Höfuðskepnum,

skáldsögu Þórunnar Valdimarsdóttur, rithöfundar og sagn-

fræðings. Söguhetjan er stödd á lestrarsal Landsbókasafns, en

þar sat Þórunn oft sjálf við lestur og skriftir. Hjá Þórunni hef-

ur safnahúsið áhrif á tilfinningalíf fólks:

Ástarsögur bókasafnsins eru eins og kúbískt málverk málað úr bókum,

fötum, augum og hjörtum. Hér hefur fólk orðið ástfangið, heyrt hef ég

þess mörg dæmi, kona réttir karli föt aftur og aftur, þær verða við það

eins og forni heimilisengillinn .... Þetta affekterar stundum alla í húsinu

.... Hér hittast þeir sem hafa verið hálfskotnir og verða alveg skotnir,

því þeir styrkjast svo fyrir galdur hússins, sryrkjast svo í sjálfum sér. (Höf-

uðskepnur, s. 130)

Söguhetjur barnabóka fara einnig á bókasöfn, meira að

segja á sjálft þjóðbókasafnið. I Silfri Egils eftir Sigrúnu Dav-

íðsdóttur held ég að hljóti að vera ein ítarlegasta og skilmerki-

legasta lýsing á Landsbókasafni Islands sem birst hefur í ís-

lenskri skáldsögu. 111. kaflanum er bæði að finna lýsingu á

safnahúsinu sjálfu, aðkomunni og lestrarsalnum, en einnig

bókavörðum og þjónustunni. Bræðurnir Gunnar og Snorri

eru í fjársjóðaleit og halda á Hverfisgötuna til að athuga hvar

bærinn Mosfell stóð í gamla daga:

Gunnar leit í kringum sig. Enn var enginn sjáanlegur, sem leit út fyrir að

vera bókavörður. Allt var tröllslegt þarna, hátt til lofts eins og í leikfimi-

húsinu í skólanum, borðin stór og þung og stólarnir næstum eins og sóf-

ar. Einn var að lesa bók, sem var stór eins og borð og þykk eftir því. En

tétt í því að Gunnar var að fara að örvænta, sté maðir inn um dyr bak við

upphækkaða borðið. Hann var í stíl við allt þarna, tröllslega stór, með

firna mikið yfirvararskegg, en alveg sköllóttur og í risastórum ullarjakka,

þó sólin skini glaðlega úti. Hann leit hvasst á strákana um leið og hann

hlammaði sér með skelli á skrifborðsstól með hjólum við upphækkaða

borðið og dró upp dagblað, sem hann hvarf á bak við. (Silfur Egils, s. 96)

Annað dæmi um barnabók er Jóra og ég eftir Guðlaugu

Richter. Söguhetjan ræður sig sem aðstoðarstúlku á héraðs-

bókasafn fyrir austan fjall til að komast yfir ástarsorg og rekst

á stórmerkilega bók sem breytir lífi hennar þegar hún býðst

til að flokka gamlar bókagjafir sem legið hafa í kössum árum

saman.

f lokin langar mig að rifja upp bókarkafla sem mér hefur

verið minnisstæður alveg frá því ég las hann í barnæsku (bók-

in var reyndar uppáhaldsbókin mín þegar ég var u.þ.b. 12-14

ára), en það er kafli í þýddri skáldsögu Gróður í gjósti eða A

Tree Grows in Brooklyn eftir ameríska rithöfundinn Betty

Smith. Sagan fjallar um fátæka fjölskyldu í Brooklyn í upp-

hafi aldarinnar. Elsta dóttirin Fransí, ellefu ára, er bókhneigð

og hefur ásett sér að lesa allar bækur sem til eru í heiminum.

Hún heldur að hverfisbókasafnið eigi þær allar og byrjar að

lesa eina bók á dag í stafrófsröð höfunda, skemmtilegar jafnt

sem leiðinlegar. Á laugardögum lætur hún þó eftir sér að lesa

eitthvað annað, samkvæmt ráðleggingu bókavarðarins. Fransí

hlakkar alltaf til að koma á bókasafnið, finnst það yndislegur

staður og kemur þangað daglega. Allt við það heillar hana,

lyktin af bókalími og slitnu skinnbandi, skrifborð með þerri-

pappír og nýydduðum blýöntum og lítill gulbrúnn blóma-

vasi þar sem skipt er um plöntur eftir árstíðum. Á sunnudög-

um biður hún bókavörðinn að benda sér á góða bók fyrir ell-

efu ára stúlku og þó að bókavörðurinn líti aldrei upp, mæli

alltaf með sömu bókunum og brosi aldrei til hennar eyðilegg-

ur það ekki lestraráhuga Fransí því það er nú einu sinni svo

að fólk fer á bókasöfn til að eiga stund með bók en ekki

bókaverðinum (s. 23-25).

HEIMILDIR:

Ásgerður Kjartansdóttir. Maí 1982. Sögulegtyfirlit um bókasöfh á Islandi og

skráyfir almenningsbókasöfh á íslandi 1790-1982. [BA-ritgerð: Háskóli

lslands].

Casanova, Giacomo. 1943-1944. Ástir og œvintýri Casanova. Reykjavík :

Hringur.

Eco, Umberto. 1984. Nafn rósarinnar. Reykjavík : Svart á hvítu.

Einar Kárason. 1981. Þetta eru asnar Guðjón. Reykjavík : Mál og menning.

Flagg, Fannie. 1992. Steiktirgrmnir tómatar. Reykjavík : Skjaldborg.

Guðlaug Richter. 1988. Jóra og ég. Reykjavík : Mál og menning.

Gyrðir Elíasson. 1990. Svefhhjólið. Reykjavik : Mál og menning.

Gyrðir Elíasson. 1991. Heykvísl oggúmmískór. Reykjavík : Mál og menning

Halldór Laxness. 1987. íslandsklukkan. Reykjavík : Vaka-Helgafell.

Halldór Laxness. 1978. Sjömeistarasagan. Reykjavík : Helgafell.

Halldór Laxness. 1986. Ungur ég var. Reykjavík : Helgafell.

Huizing, Klaas. 1994. Der Trinker. Munchen : Albrecht Knaus.

Jerome, Jerome K. 1946. Þrír d báti. Reykjavík : Spegillinn.

Jón Helgason. 1948. Úr landsuðri. Reykjavík : Heimskringla.

Jón Stefánsson. 1949. Útiiheimi. Endurminningar. Reykjavík : Bókfellsút-

gáfan.

King, Stephen. 1994. Bókasafnslöggan. Reykjavík : Fróði.

Kristján Ktistjánsson. 1993. Fjórða hxðin. Reykjavík : Iðunn.

Lewis, Sinclair. 1923. Main Street. London : Cape.

MacNeice, Louis. 1966. The Collected Poems ofLouis MacNeice. London :

Faber and Faber.

Parsons, Rich & Keaveny, Tony. 1993. Colin the Librarian. London : Mich-

ael O'Mara Books.

Roth, Philip. 1994. Vertu sœll, Kólumbus. Reykjavík : Bjartur.

Saroyan, William. 1946. Leikvangur lífsins. Reykjavík : Akranesútgáfan.

Sigrún Davíðsdóttit. 1989. Silfur Egils. Reykjavík : Almenna bókafélagið.

Smith, Betty. 1946. Gróður ígjósti. Reykjavík : Bjatkarútgáfan

Stefán Jónsson. 1987. ^4<í breyta fjalli. Reykjavík : Svart á hvítu.

Sveinn Skorri Höskuldsson. 1993. Benedikt á Auðnum. Reykjavík : Mál og

menning.

Vigdís Grímsdóttir. 1994. Grandavegur 7. Reykjavík : Iðunn.

Þórbergur Þórðarson. 1940. Ofvitinn. l.b. Reykjavík : Heimskringla.

Þórunn Valdimarsdóttit. 1994. Höfuðskepnur. Reykjavík : Forlagið.

SUMMARY

„She was a Librarian, but He was a Weaver" : Libraries and

Librarians in Literature

The article discusses, how libraries, their activities and petsonnel are

represented in Icelandic literatute and in foreign literature translated into

Icelandic as well. The author gives a brief outline of the histoty of Icelandic

public Iibraries, with the first founded in 1790 as a reading society. It is atgu-

ed that, with more and better libraries in the country and increased use of

rhe libraries, they are more frequently mentioned in Icelandic literature.

Examples are cited from Icelandic Iiterature and from foreign translations

into Icelandic as well.

Fræðsluskrifstofa

Vesturlands

Bjarnarbraut 8 • Borgarnesi

Sími 437 1418 • Myndsendir 437 1048

14    Bókasafiiið 19. drg. 1995