Bókasafnið

						Athugasemd við ritdóm

A skólasafni : handbók / Kristín Unnsteinsdóttir og Ragn-

hildur Helgadóttir ; teikningar Anna Cynthia Leplar. -

Reykjavík : Mál og menning, 1993. — 106 s.

Þrátt fyrir mikla bókaútgáfu hér á landi eru tiltölulega fáar

íslenskar handbækur gefnar út. Þetta er mjög bagalegt, bæði

fyrir námsfólk og allan almenning. Þessi gloppa í bókaútgáf-

unni á sér að sjálfsögðu skýringar; handbækur eru seinunnar

og í þeim er lítil hagnaðarvon, þær munu seint komast á efsta

dnd sölulistans.

Arið 1993 kom út handbók um skólasöfn í grunnskóla: A

skólasafni eftir þær Kristínu Unnsteinsdóttur og Ragnhildi

Helgadóttur. Utgefandi er Mál og menning. Höfundarnir eru

skólasafnskennarar við Æfingaskóla Kennaraháskóla Islands

og hafa áður gefið út kennslubækur í safnfræðslu. Það er mik-

ill fengur að þessari handbók fyrir alla kennara og ekki síður

ætti hún að koma að góðum notum við kennslu fyrir verð-

andi skólasafnskennara.

Það er ekki ætlun mín að ritdæma þessa bók, það hafa aðr-

ir gert; Jónas Pálsson skrifaði um hana í Mbl. 2. febrúar síð-

astliðinn og gerði þar skýra grein fyrir bókinni.

Annar ritdómur birtist í tímaritinu Bókasafnið 18. árg.,

apríl 1994 og er skrifaður af Ingibjörgu Sverrisdóttur. Það var

margt í þeim ritdómi sem vakti undrun mína og mig langar

að gera athugasemdir við.

Ingibjörgu finnst „vanta nánari skilgreiningu á því hvað

skólasafn er." Þetta er dálítið einkennileg athugasemd því

bókin fjallar öll um hlutverk, markmið og starfsemi skóla-

safna. Naumast er ástæða til að skilgreina í smáatriðum hvað

sé átt við með orðinu skólasafn. Tuttugu ár eru liðin síðan

lögfest var að við hvern grunnskóla í landinu eigi að vera

skólabókasafn.

Annar kafli bókarinnar: Skólasöfn á Islandi fjallar að hluta

til um lög og reglugerðir um skólasöfn 1970-1991. Um hann

segir í ritdómnum: „Allt of miklu plássi er eytt í að gera grein

fyrir úreltum reglum og lögum, sem hafa verið numin úr

gildi, t.d. grunnskólalögunum frá 1974, en minna fjallað um

þau lög sem eru í gildi nú".

Ingibjörg athugar ekki, að meðan reglugerð um starfshætti

á skólasöfnum er ókomin út, eru lögin frá 1974 enn stefnu-

markandi varðandi skólasöfn í grunnskólum landsins, þar

sem í grunnskólalögunum frá 1991 eru engin nýmæli (frá

lögunum 1974) að finna um skólasöfn. Á mörgum stöðum

munu þýðingarmikil ákvæði laganna frá 1974 hafa haldist ó-

breytt, um er að ræða ákvæðið sem segir til um aldur nem-

enda sem eiga rétt á hópnámi á bókasafni og svo ákvæðið um

starfstíma safnanna, samanber bls. 34 í bók þeirra Kristínar

og Ragnhildar.

Greinarhöfundur saknar þess að ekki skuli vera gerð grein

fyrir þróun skólasafna eftir 1970. Það hefði vissulega verið

mjög áhugavert að fá vitneskju um þá þróun. En þar er

naumast við höfunda bókarinnar að sakast, því rannsóknir

skortir til þess að gera marktæka grein fyrir þróuninni. Mér

eru kunnar þær heimildir sem Ingibjörg vitnar til, Könnun á

aðstöðu og búnaði í skólum 1981 annars vegar og Könnun á

stöðu skólasafna 1989 eftir Sigrúnu Klöru Hannesdóttur. Að

mínu mati eru þessar kannanir eða athuganir ekki hliðstæðar

og það ólíkar að erfitt væri að bera þær saman í því markmiði

að sjá þróun skólasafnanna milli áranna 1981—1989.

Sumar vangaveltur Ingibjargar Sverrisdóttur í þessum rit-

dómi koma bókinni harla lítið við, en freistandi er að gera

við þær athugasemdir. Hún segir t.d.: „ ... er ég ósammála

höfundum um að skólasafnvörður eigi endilega að sjá um

sögustundir. Það á hann alls ekki að gera nema hann hafi

gaman af því. Annars er miklu betra að fá einhvern annan til

þess, t.d. rithöfunda eða aðra sem áhuga hafa."

Greinarhöfundi er það greinilega ekki ljóst að sögustund-

ir fyrir yngri börnin er fastur liður í starfi skólasafnskennara á

skólasöfnum grunnskólanna, enda afar mikilvægur þáttur í

lestraruppeldinu. Þeir skólasafnskennarar sem ég þekki til

leggja mikla rækt við sögustundirnar enda laða þær börnin

að söfnunum. Auk þess held ég að flestir hafi gaman afl

Það mætti ætla af þessum orðum að skólasafnskennari eigi

eingöngu að fást við það sem hann hefur gaman af en láta

aðra sem áhuga hafa um afganginn!

Reykjavíkurborg gefur skólum sínum kost á að fá rithöf-

unda til að kynna verk sín í skólunum tvisvar á vetri og greið-

ir þann kostnað. Mér er ekki kunnugt um að það tíðkist hjá

öðrum sveitarfélögum. Gerir Ingibjörg Sverrisdóttir virkilega

ráð fyrir að rithöfundar eða aðrir „sem áhuga hafa" bíði í röð-

um við safndyrnar til að vinna sjálfboðavinnu mörgum sinn-

um í viku? Eða finnst henni sögustundirnar svo lítils virði að

nægjanlegt sé að hafa þær tvær á vetri eða alls engar?

Ymsar þversagnir eru í rökfærslu greinarhöfundar. Hún

segir: „Ég er sammála höfundum um að safnkennsla sé eitt

mikilvægasta starf skólasafnvarðarins og þá í hvaða mynd sem

er." en síðar í greininni, þar sem rætt er um starfsheiti, segir:

„Mér leiðist þetta orð, skólasafnskennari, það er útúrsnún-

ingur og ekkert annað." Mér er spurn: út úr hverju er verið

að snúa?

I bókinni er ítarleg heimildaskrá og auk þess bent á stuðn-

ingsrit varðandi efnið. I ritdómnum er gerð sú athugasemd

að sum stuðningsritin séu allt of gömul og ástæða til að

sleppa ritum sem séu um og yfir 20 ára gömul. Mig langar

aðeins til að benda á að af 55 stuðningsritum sem vísað er til

eru 12 um eða yfir 20 ára gömul! I bók sem gerir grein fyrir

sögu skólasafna á íslandi er naumast hægt að sneyða alger-

lega hjá ritum eldri en tuttugu ára!

Ritdómurinn endar á þessum orðum: „Málfar er varfærn-

islegt, allt að því hátíðlegt. Afhverju? Þetta er og á að vera

skemmtilegt."

Handbækur hafa að geyma hnitmiðaðar upplýsingar á af-

mörkuðu sviði, settar fram á kerfisbundinn hátt. Þær ber að

meta eftir því hversu vel þær ná að uppfylla þau skilyrði, en

naumast er hægt að gera kröfu til að þær hafi skemmtanagildi!

Þó að við Ingibjörg Sverrisdóttir séum báðar bókasafns-

fræðingar er augljóst að við leggjum ekki sömu mælistiku á

bækur. Að mínu mati er bókin A skólasafni sérlega vel unnin

og vönduð handbók sem tekur til flestra ef ekki allra þátta í

starfsemi grunnskólasafna hér á landi. Efnisyfirlit er nákvæmt

og efnisþáttum raðað skipulega svo auðvelt er að fletta upp á

einstökum atriðum. Aftast í bókinni er skrá yfir heimildir og

stuðningsrit á annað hundrað að tölu, svo sjá má að víða hef-

ur verið aflað fanga.

Ég á erfitt með að átta mig á því viðhorfi sem ríkir í um-

sögn Ingibjargar Sverrisdóttur um þessa bók. Það er eins og

að hún sjái ekki skóginn fyrir trjánum. Gagnrýni á alltaf rétt

á sér en hún verður að vera studd gildum rökum og hafa

sanngirni að leiðarljósi. Ef hvoru tveggja skortir segir um-

sögnin meira um þann sem skrifar en það sem skrifað er um.

Ragnheiður Jónsdóttir skólasafhskennari, Melaskóla

Bókasafnið 19. árg. 1995    17