ÆTTXRTRB ÆTTAfiREILA -S-'í i. Aatal. Þó er greinilegt að þessi þróun sem talað er um hér að ofan hefur komið starfsliði safnanna nokkuð á óvart og það skort- ir þekkingu á þeim heimildum sem fáanlegar eru og kunn- ugleika á leitaraðferðum á þessu sviði. Væntingar lánþega Þegar ættfræðiáhugi fólks vaknar, kemur þörfin fyrir að leita meiri upplýsinga. Hvað er þá eðlilegra en snúa sér fyrst til næsta bókasafns? Þar eru bækurnar og allur fróðleikurinn. Ættfræðiáhugamaðurinn fer í bókasafnið sitt, fullur eftir- væntingar. Það eru biðraðir við afgreiðslu- og upplýsinga- borðin og á undan er fjöldi ungra og gjörvilegra námsmanna og -kvenna í leit að heimildum í ritgerð sem skila á næsta dag. Ekki vert að trufla þar. Þetta er nú líka bara tóm- stundagaman. Gesturinn spyr samt um ættfræðirit og er bent á hálftómar ættartöluhillur, flest í útláni. Þar stendur hann ráðvilltur, veit ekki hvar hann á að byrja, veit heldur ekki, að ábúendatöl, héraðssögur, manntöl, jarðabækur og skrár yfir ættfræðirit eru í öðrum flokkum og því annars staðar í safn- inu. Oft fer gesturinn okkar heim aftur vonsvikinn, almenn- ingsbókasafnið hefur greinilega ekki svarað væntingum hans. Viðtöl við lánþega I tilefni af ritun þessarar greinar var rætt við nokkra gesti Bústaðasafns sem voru í forfeðraleit. Sumir, einkum eldra fólk, voru mjög hlédrægir. „Það er al- veg óþarfi að stússa við mig, ég er bara svona að dunda við þetta, kíkja í bæk- urnar og þannig". Ungur maður sagð- ist hafa byrja á grúskinu fyrir tveimur árum þegar hann heyrði frá eldri ætt- ingja að forfaðir þeirra hefði verið orð- aður við galdra. Nú væri hann búinn að rekja allar sínar ættir til miðrar átj- ándu aldar. Hann hefði byrjað í blindni, fikrað sig áfram með fletting- um í ótal bókum af handahófi. Vissi ekki af Ættfræðifélaginu, né ýmsum hjálparritum. Hann hafði aldrei vænst hjálpar á safninu, „Þetta er bara svona einkaáhugamál en meira spennandi en nokkur reyfari ". Aðrir gestir eru kröfu- harðari og jafnvel stórhneykslaðir á að finna ekki það sem aldrei hefur verið gefið út. Ættarhringur. Bókaverðir og ættfræðiáhugafólk Bókavörðum finnst ekkert tiltökumál að finna upplýsing- ar um útflutning í Zansibar, lifnaðarhætti gíraffa eða heppi- legt jólaleikrit fyrir fjóra leikendur. Þeir standa hins vegar oft á gati þegar áhugasamur lánþegi vill afla sér upplýsinga um ættir og niðja Halldórs Guðmundssonar, forföður síns, sem bjó á Syðra-Hóli einhvers staðar fyrir austan um 1850, átti tíu börn, missti fjögur úr vesöld, en tvær dætur giftust prest- um því þær þóttu myndarlegar til munns og handa. Þarna eru samt ýmsar vísbendingar sem nýta má til leitar og vísa lánþeganum á, t.d. Manntal 1845, Ættir Austfirðínga, íslensk- ar æviskrár, Prestatal ogprófasta, ritaskráin Islensk œttfrœði o.fl. Okunnugleiki bókavarða á tilteknu efnissviði svo sem ætt- fræði má ekki valda því að gestur fái litla fyrirgreiðslu. Ættfræðiheimildir Fjölbreytni heimilda sem að gagni geta komið við ætt- fræðigrúsk er mikil og ótrúlegustu gögn geta reynst gagnleg við ættfræði. Stundum vill gleymast að ýmis konar fróðleikur finnst á heimilum, dagbækur, bréf, myndir og önnur gögn. Af helstu frumheimildum á sviði ættfræði má nefna kirkju- bækur eða prestsþjónustubækur og sóknamannatöl og væri æskilegt að þær væru aðgengilegar í öllum helstu bóka- og skjalasöfnum landsins. Þær eru fáan- legar á örfilmum eða örskyggnum frá Ættfræðibókasafni Mormónakirkj- unnar í Salt Lake City. Örfilmur eru ódýrt efni, en góður vélarkostur dýr. Manntöl eru önnur mikilvæg heim- ild en nokkur þeirra hafa verið gefin út: 1703, 1801, 1816, 1845. Útgefn- ar nafnaskrár eru til við manntölin 1801, 1816 og 1845, en til er einnig vélrituð nafnaskrá við manntalið 1703. Manntöl frá síðari hluta 19. aldar eru til vélrituð á Þjóðskjalasafni. Hugsanlegt að kaupa ljósrit af þeim. Öll þessi manntöl hafa einnig verið sett á örfilmur af Mormónum. Ætt- fræðifélagið er nú að hefja útgáfu Manntalsins 1910. Af útgefnum öðrum heimildum er mikil mergð og í bókaskránni Islensk œttfrœði sem út kom 1994 er að finna 1500 rit, ekki aðeins hrein ættfræði- Niðjatal. rit, heldur ýmis konar jaðarrit, 1 Fjölskylduslfl rú | Bt.rf. mlmtiit„ n.ki, lUrfi BBrn: 1 í____ ) ......... i , , 1 10 Bókasafnið 19. drg. 1995 19
Beinir tenglar