Bókasafnið

						þá fljúgandi mávar. Mis-

tök af þess tagi er auðveld-

lega hægt að laga, því

upprunalegu filmunni er

ekki breytt heldur er unn-

ið með afrit. Með þessari

tækni gefst tækifæri til að

njóta gamalla kvikmynda

á ný. Gamlar myndir og

sögulegt efni í varðveislu

safnsins er afritað á mynd-

bönd eftir óskum.

Hljóðverið endurvinn-

ur gamlar plötur og hljóð-

upptökur. Verið er að færa

78 snúninga hljómplötur

yfir á geisladiska. Öll

aukahljóð eru hreinsuð út

en einnig er hægt að bæta inn hljóðum sem vantar. Unnið er

að því að varðveita gamlar upptökur með því að gera öryggis-

og notkunareintök.

Margmiðlunartækni gefur færi á að blanda saman mynd-

um, texta, hljóði og kvikmyndum. I Noregi er verið að vinna

að „norskum hljóðgagnagrunni" (Norsk Lydbank) sem á að

skapa möguleika á að hægt verði að nálgast ýmiss konar efni

á víðneti (Internet). Þetta er samvinnuverkefni sem kallast

JUKEBOX á vegum Evrópusambandsins sem Noregur, Dan-

mörk, ítalía og England vinna að sameiginlega. Hljóð- og

myndadeildin í Mo sér um notendarannsóknir í tengslum við

verkefnið. Ætlunin er sú að hægt sé að fletta upp í grunnin-

um t.d. undir efnisorðinu Grieg og laginu / höll dofrans (I

dovregubbens hall). Eftir örfáar mínútur fáist svar og hægt sé

að láta tölvuna spila fyrir sig lagið, sýna sér nóturnar eða lesa

texta um samningu verksins (Jukebox ... s. 6). Þannig verði

hægt að nota gögn í ýmsu formi á einum diski.

Tölvuþróun

Þrjár deildir heyra beint undir stjórnanda stofnunarinnar

og sinna þær hver um sig ákveðnum sérverkefnum, jafnframt

því að vera sú undirstaða sem aðrar deildir byggja á. Þessar

deildir eru stjórnunardeild, tæknideild og deild tölvuþróunar.

Hér er aðeins ætlunin að gera grein fyrir tölvudeildinni.

Deildin sér, eins og nafnið bendir til, um tölvuþróun. I

þessu felst það fyrst og fremst að gera þau gögn sem berast

til safnsins í skylduskilum aðgengileg í tölvutæku formi.

Tölvudeildin sá um hönnun á heimasíðu þjóðbókadeild-

arinnar í Rana (Nasjonalbibliotekavdelinga; NBR) á veraldar-

vefnum (World Wide Web) á Internetinu.

(http://mack.nbr.no/welcome.html). Einnig hefur deildin

unnið nokkur verkefni þar sem heil skjala- eða ljósmynda-

söfn eru skönnuð og gerð aðgengileg á geisladiski (CD-

ROM) eða á Internetinu.

Hér ber fyrst og fremst að nefna ljósmyndagagnagrunn

sem nú er komin í gagnið á Internetinu. Þetta verkefni var

unnið í safninu í samstarfi við önnur söfn. Áhersla var lögð á

að almenningur þyrfti ekki að eiga hátæknivædd tæki til að

leita í gagnagrunningum. Grunnurinn er bæði bókfræðilegur

og myndrænn, fólk getur fundið myndir eftir ýmsum leið-

um og séð myndina á tölvuskjánum heima hjá sér. Gæði

myndarinnar eru þó ekki slík að hægt sé að taka hana t.d.

beint inn í eigin tölvu og prenta út, heldur er hægt að panta

afrit af henni í gagnagrunninum. Þetta er gert til að tryggja

höfundarréttinn (Gamle bilder ... s. 6).

Starfsmaður í deild tóívuþróunar við störf

Ekki er reiknað með að

þeir sem setja inn mynd-

irnar og upplýsingar séu

alvitrir og þess vegna er

innbyggður í gagnagrunn-

inn möguleiki fyrir not-

andan að koma á framfæri

athugasemdum. Fleiri

myndagagnagrunna mætti

nefna eins og Fridjof Nan-

sen fotoarkiv, grunn um

plaköt og ólögleg dagblöð

frá stríðsárunum auk ým-

issa bókfræðilegra grunna.

Kosningaloforðin eru nú

ekki lengur gleymd og

grafin strax að kosningum

loknum, því eftir sveitar-

stjórnarkosningarnar 1991 hannaði tölvudeildin geisladisk

þar sem öllu því efni sem dreift var á meðan á kosningabar-

áttunni stóð var safnað saman. Efni sem dreifist venjulega á

hina ýmsu flokka í venjulegu bókasafni er nú leitarbært í

frjálsri textaleit (free text search) á einum litlum diski (Ná er

valgl^ftene ... s. 3).

Skipulag vetrarólympíuleikanna í Lillehammer þótti takast

ótrúlega vel. Akveðið var að gera skýrslu um leikana og dreifa

í tölvutæku formi og er það í fyrsta sinn sem öllu efni frá

Ólympíuleikum er komið á framfæri á þennan hátt. Tölvu-

deildin tók að sér þetta verkefni og var það í lokavinnslu þeg-

ar okkur bar að garði. Á geisladisknum er skýrslan á norsku,

ensku og frönsku, myndir af þátttakendum og einstökum at-

burðum, kvikmyndir eru þarna einnig, auk skráa og mynda

af verðlaunum og verðlaunahöfum. Þegar hönnun disksins

er lokið verður hann fjöldaframleiddur og dreift af safninu

(Lillehammer-OL... s. 8).

Starfsmenn deildarinnar vinna að yfirfærslu gagna frá ýms-

um söfnum inn í BIBSYS, Gegni þeirra Norðmanna. Deildin

vinnur einnig að þróun gagnagrunna fyrir útgáfu bókaskráa

og þar má nefna nýtt forrit sem gert var til þess að hægt væri

að gefa út samíska bókaskrá bæði í prentuðu og tölvutæku

formi. Tölvudeildin skapar með vinnu sinni allsherjaraðgang

að gögnum sem varðveitt eru í Mo eða á öðrum söfnum. Um

leið og hver gagnadiskur er unnin fara fram prófanir á bestu

aðgangs- og birtingarmöguleikum hinna ýmsu gagna. Þannig

miðlar tölvudeildin í Mo ómetanlegri þekkingu á framsetn-

ingu gagna í tölvutæku formi sem á eftir að nýtast öðrum.

Geymslusafh

Geymslusafnið þjónar öðrum söfnum með efni sem þau

eiga ekki sjálf. Safnið er því hugsað sem einskonar Boston

Spa Noregs. Hlutverk safnsins er geymsla, útlán og endur-

nýting efnis sem önnur bókasöfn skila inn þegar þau grisja

safnkost sinn. Þar að auki fær geymslusafnið eitt skylduskila-

eintak til útlána þannig að í safninu er einnig nýtt efni.

Efni sem er sent frá öðrum bókasöfnum er m.a.:

* Bækur og tímarit sem lítil hreyfing er á í útlánum.

* Bækur sem til eru of mörg eintök af.

* Ritraðir sem taka mikið pláss.

Geymslusafnið safnar öllu þessu í einn sameiginlegan safn-

kost sem er raðað í aðfangaröð og tryggir þannig góða og

hagkvæma nýtingu bókasafnsefnisins.

í safninu eru u.þ.b. 3000 hillumetrar með allt frá mynda-

bókum til doktorsritgerða, efni frá 1700 til 1994. Safnkostur-

Bókasafhið 19. árg. 1995   25