Bókasafnið

						Þórdís T. Þórarinsdóttir forstöðumaður, Bókasafni Menntaskólans við Sund

Bókasöfn í almennum

framhaldsskólum

á höfuðborgarsvæðinu

Samanburður 1984 og 1994

YFIRLIT

Fjallað er um þróun og stöðu bókasafna í almennum framhaldsskólum á

höfuðborgarsvæðinu. Niðurstöður rannsóknar, sem birtist í Bókasafninu

9(1985)1: 19-24, eftir höfund um svipað efni undir titlinum Skólasöfh i al-

mennum framhaldsskólum á höfuðborgarsvœðinu : hlutverk þeirra ogstaða, eru

bornar saman við niðurstöður úr nýrri rannsókn. Tekur samanburðurinn til

mismunandi þátta í útbúnaði og starfsemi safnanna, s.s. til húsnæðis, fjár-

veitinga, safnkosts og starfsfólks. Fjallað er sérstaklega um tölvuvæðingu safn-

anna sem var ekki hafin er fyrri könnunin var gerð. Helstu niðurstöður eru að

veruleg framþróun hefur átt sér stað á söfnunum, að 90% þeirra eru að tölvu-

væðast og 60% hafa tryggt sér aðgang að upplýsingahraðbrautinni.

Inngangur

I níunda árgangi Bókasafhsins frá 1985 birtist á bls. 19-24

könnun höfundar á stöðu bókasafna í framhaldsskólum á

höfuðborgarsvæðinu undir titlinum: Skólasöfn í almennum

framhaldsskólum á böfuðborgarsvœðinu : hlutverk þeirra og

staða. I sama hefti blaðsins (bls. 25-29) birtist einnig úttekt á

stöðu safna í framhaldsskólum á landsbyggðinni eftir Grím-

hildi Bragadóttur undir titlinum: Bókasöfn framhaldsskólanna

utan höfuðborgarsvœðisins.

Höfundur hefur lengi haft áhuga á að kanna hvernig söfn-

unum hefur reitt af og hver staða þeirra sé nú og fylgja

þannig könnuninni eftir, en uppbygging safnanna hefur oft á

tíðum kostað baráttu af hendi forstöðumanna þeirra svo sem

fram hefur komið á samstarfsfundum starfsmanna.

Könnunin fór þannig fram að forstöðumönnum bóka-

safna í almennum framhaldsskólum á höfuðborgarsvæðinu

var sendur spurningalisti. Allir þátttakendur, tíu að tölu, skil-

uðu inn upplýsingum og eru þeim hér með færðar bestu

þakkir fyrir ómakið. Niðurstöður könnunarinnar fara hér á

eftir. I henni eru fá bókasöfn skoðuð niður í kjölinn og hefur

hún því frekar einkenni eigindlegrar (e. qualitative) rann-

sóknar en megindlegrar (e. quantitative).

Á sl. áratug hefur mikil uppbyggingarstarfsemi farið fram

á bókasöfnum framhaldsskólanna. Á höfuðborgarsvæðinu

hefur enginn nýr framhaldsskóli verið stofnaður á tímabil-

inu. Einn skólanna, Verzlunarskóli Islands flutti í nýtt hús-

næði. Samhliða því var ráðinn bókasafnsfræðingur að skól-

anum og byggt upp bókasafn sem opnað var notendum

haustið 1986. Betrumbætur hafa verið gerðar á húsnæði

sumra skólanna, s.s. byggt við Menntaskólann í Kópavogi og

flutti bókasafnið þá í nýtt og stærra húsnæði. Einnig hefur

bókasafn Flensborgarskólans í Hafnarfirði flutt í stærra hús-

næði. Fyrirhugað er að Fjölbrautaskóli Garðabæjar flytji í

nýtt húsnæði árið 1997. Ennfremur er stofnun nýs fram-

haldsskóla á höfuðborgarsvæðinu í undirbúningi, þ.e. Borgar-

holtsskóla í Grafarvogi.

Þegar fyrri könnun var gerð var Framhaldsdeild Sam-

vinnuskólans starfrækt í Reykjavík, en hún var lögð niður

haustið 1989. Annars starfa allir þeir framhaldsskólar sem

fyrri könnun tók til ennþá.

Áðurnefnd könnun var gerð á starfsemi safnanna á árun-

um 1983 og 1984 sem voru enn frumbýlingsárin hjá mörg-

um þeirra.

Bókasafnsfræðingur var fyrst ráðinn að bókasafni í

almennum framhaldsskóla árið 1978 og þá að Mennta-

skólanum við Hamrahlíð, en fyrsta formleg staða bóka-

safnfræðings við almennan framhaldsskóla var stofnuð í árs-

byrjun 1980, hálf staða við Bókasafn Menntaskólans við

Sund.

Nokkru áður (árið 1973) hafði bókasafnsfræðingur verið

ráðinn að Iðnskólanum í Reykjavík og mun það vera einn

fyrsti bókasafnsfræðingurinn sem ráðinn var að framhalds-

skóla hér á landi, en árið áður (1972) hafði bókasafnsfræð-

ingur verið ráðinn að Kennaraháskóla Islands sem á þeim

tíma starfaði bæði á háskóla- og framhaldsskólastigi.

Þegar bókasafnsfræðingar réðust til framhaldsskólanna

komu þeir að mjög misgóðu búi. I sumum skólanna höfðu

áhugasamir kennarar þegar byggt upp góðan vísi að bókasafni

(sbr. Þórdís, 1985, s. 21).

Mikið vatn hefur til sjávar fallið síðan fyrri könnunin var

gerð og mikil framþróun hefur orðið á umræddum söfnun.

Komin eru ný lög og reglugerð um framhaldsskóla í millitíð-

inni og enn eru ný lög í farvatninu. Skóla- og menntamál eru

í deiglunni í landinu um þessar mundir, bæði hvað varðar

nám í grunnskólum og framhaldsskólum.

Söfnin eru nú sem óðast að tölvuvæðast og farin að nýta

sér töfra tölvusamskipta og margmiðlunar.

I greinargerð með Frumvarpi til laga um framhaldsskóla,

sem lagt var fram á Alþingi sl. vetur, segir um 35. grein lag-

anna í XI. kafla: Skólasafn, (s. 35):

Á undanfömum árum hefur orðið mikil breyting á aðstöðu margra fram-

haldsskóla með tilkomu vandaðra skólasafha og hafa bókasafnsfræðingar

haft forystu í því uppbyggingarstarfi. Skólasafn er einn af hornsteinum

skólastarfs í framhaldsskólum og er mjög mikilvægt bæði nemendum og

kennurum í daglegu starfi.

I þessari málsgrein felst staðfesting á gildi bókasafna fyrir

skólastarf almennt og ennfremur mikil viðurkenning á því

brautryðjendastarfi sem bókasafnsfræðingar hafa unnið við

framgang bókasafna í framhaldsskólum, enda hafa starfs-

menn safnanna lagt metnað sinn í að byggja söfnin eins fag-

lega upp og kostur hefur verið.

28    Bókasafnið 19. árg. 1995