Bókasafnið

						inu. Þar er sömu sögu að segja að ekki stafkrók er að finna um

skólasöfnin, starfsfólk þeirra, starfsemi eða hlutverk.

Þó svo illa hafi tekist til í ofangreindum skýrslum um

stefnumótun hafa skólasöfnin ekki gleymst í lagafrumvarp-

inu sjálfu og vonandi verður þeim skapaður traustari rekstrar-

grundvöllur í framtíðinni en nú er og aukið við starfsmanna-

kvóta á söfnunum samfara aukningu starfsþátta.

Formlegur grundvöllurþátttöku bókasafha í

skólastarfi

Gott bókasafn er almennt talið hornsteinn góðs skóla. Aft-

ur á móti hefur verið erfitt að sýna með rannsóknaniðurstöð-

um fram á bein tengsl á milli námsárangurs nemenda og

gæða bókasafns (sbr. Trotter, 1994).

I bandarískri rannsókn frá 1992 (sbr. Trotter, 1994, s. 22 ;

Lance, 1992) kom eigi að síður í ljós að bein tengsl voru á

milli árangurs nemenda á prófum annars vegar og fjölda

starfsfólks á bókasafni og magns gagna á safni hins vegar.

Þeim mun betra sem bókasafnið var þeim mun hærri voru

einkunnir nemenda.

I annarri bandarískri rannsókn sem SchoolMatch, rann-

sóknarstofnun í Ohio, framkvæmdi 1989 og aftur 1994 kom

ennfremur fram mikil fylgni milli góðs árangurs nemenda á

samræmdum inntökuprófum í háskóla og fjárveitinga til

bókasafna í framhaldsskólanum og stöðu þeirra (sbr. Trotter,

1994, s. 19). Einnig kom í ljós að nemendur með háar ein-

kunnir komu gjarnan frá skólum þar sem bókasafns- og upp-

lýsingafræðingar sáu ekki aðeins um daglegan rekstur og

bókaval fyrir safnið heldur unnu einnig með kennurum og

yfirstjórn skólanna að þróun námsskrár (sbr. Trotter, 1994,

s. 22).

Þannig eru í Bandaríkjunum augu manna fyrir alvöru far-

in að opnast fyrir gildi skólasafna og að það sé góð fjárfesting

að leggja fé til þeirra.

Einnig er talið mikilvægt að starfsfólk bókasafnanna þekki

vel námsframboð skóla og hver séu almenn náms- og

kennslumarkmið skólans (sbr. Lighthall, 1991). Eins er talið

mikilvægt fyrir markvisst starf á skólasafni að gott samstarf

sé á milli skólastjórnanda og starfsfólks bókasafns (sbr. Hol-

land, 1994).

I könnun á bókasöfnum í framhaldsskólum á höfuðborg-

arsvæðinu fyrir árið 1994 kom í ljós að 90% forstöðumanna

bókasafna sitja almenna kennarafundi og 70% þeirra taka að

jafnaði einnig þátt í deildarstjórafundum. I Reglugerð um

framhaldsskóla nr. 23/1991 er síðan ákvæði um að yfirmaður

skólasafns sitji fundi skólanefndar og skólastjórnar, með mál-

frelsi og tillögurétt, þegar fjallað er um málefni tengd starfs-

sviði hans (sjá 33. gr.).

I grein um Bókasöfh í frambaldsskólum (Hulda Björk o.fl.,

1994, s. 24) er lögð áhersla á að bókasafnið sé sérstök deild

innan skólans og yfirmaður þess hafi a.m.k. stöðu deildar-

stjóra, síðan segir ennfremur:

Mikilvægt er að hann [yfirmaður bókasafiis] þekki vel markmið skólans

og Caki þátt í umræðu og ákvarðanatöku innan hans. Hann sitji fundi

stjórnenda skólans til að fylgjast með þróun skólastarfsins og til að geta

veitt þjónustu í samræmi við hana.

I erlendum fagtímaritum er jafnan lögð áhersla á að góð

samvinna skólastjórnenda og forstöðumanns bókasafns skipti

sköpum fyrir framgang bókasafns í skóla (sbr. t.d. Holland,

1994). Ennfremur er mjög varað við því að skerða fjárveit-

ingar til skólasafna því það veiki grundvöll skólastarfsins (sbr.

Westwood, 1995).

Afleiðingar síðustu efnahagskreppu í Bandaríkjunum

komu mjög hart niður á skólabókasöfnum. Mörgum söfnum

var hreinlega lokað og opnunartími annarra styttur. I Kali-

forníu, þar sem skólasöfn urðu harðast úti, var helmingi allra

skólasafna lokað á níunda árarugnum. Hafa þessar aðgerðir

hlotið mikla gagnrýni (sbr. Trotter, 1994) og þess er nú kraf-

ist að þeirri þróun verði snúið við.

Samstarf bókasafna í framhaldsskólum

Bókasafnsfræðingar og bókaverðir í framhaldsskólum hér á

landi hafa haft með sér öflugt samstarf (sbr. Hulda Björk og

Steinunn, 1991, s. 35).

Þann 6. mars árið 1985 mynduðu þeir samstarfshóp sem

heldur sinn 67. fund þann 31. mars nú í ár (1995). Sam-

srarfshópurinn starfar sem n.k. grasrótarsamtök. Fundir eru

haldnir til skiptis á bókasöfnum framhaldsskólanna. Akveðn-

ar reglur gilda um verkaskiptingu við nauðsynleg fundarstörf,

s.s. fundarstjórn og fundarritun. Samstarfshópurinn hefur

unnið að ýmsum sameiginlegum hagsmunamálum og öðr-

um faglegum málum, s.s. stefnumörkun og samskrármálum.

Nú upp á síðkastið hefur hópurinn m.a. borið saman bækur

sínar um tölvuvæðingu og aðrar tæknilegar nýjungar sem

snúa að söfnunum.

Bókasöfn í framhaldsskólum eru flest hver einyrkjasöfn í

þeim skilningi að aðeins er einn bókasafnsfræðingur starfandi

á þeim flestum, því er ómetanlegt að hitta starfssystkini og

ræða þau mál sem eru í brennidepli hverju sinni.

Þann 7. des. 1994 var stofnaður umræðuhópur á Islenska

menntanetinu fyrir bókasöfn í framhaldsskólum (frh-

bok@ismennt.is) sem auðveldar samskipti milli þeirra safna

sem hafa aðgang að tölvusamskiptum en þeim fer örr fjölg-

andi.

Eitt af þeim fjölmörgu sameiginlegu hagsmunamálum,

sem samstarfshópurinn hefur unnið að, er að gera tillögur

til menntamálaráðuneytisins um reglugerð fyrir bókasöfn í

framhaldsskólum (tillögur dags. 30. jan. 1989). Sá háttur

hefur jafnan verið hafður á að skipað er í fámenna vinnu-

hópa um tiltekin verkefni og slíkir undirhópar leggja síðan

niðurstöður sínar fyrir Samstarfshópinn í heild til umfjöll-

unar og samþykktar.

Fræðilega séð eru allir bókasafnsfræðingar og bókaverðir í

framhaldsskólum á landinu aðilar að samstarfshópnum, en

starfsfólk safna á landsbyggðinni getur að jafnaði vegna ferða-

kostnaðar ekki sótt fundi hópsins reglulega. Samstarfið er því

öflugast hjá bókasöfnum á suðvesturhorni landsins. Tvisvar

hafa fundir samstarfshópsins þó verið haldnir á Akureyri, þar

af í annað skiptið í tengslum við Landsfund Bókavarðafélags-

ins þar árið 1990.

Staða bókasafnanna og samanburður viðfyrri

könnunfrd árinu 1984

I Töflum 1-3 hér á eftir er sýndur samanburður á stöðu

þeirra bókasafna, sem könnunin tekur til, milli áranna 1984

og 1994.

Nemendur í öldungadeildum eru ekki taldir með í nem-

endafjölda hvers skóla, heldur getið sérstaklega, þar sem þeir

koma inn í skólana að loknum dagskólanum og eru eru því

ekki í skólanum á sama tíma. Öldungadeild við skóla krefst

ekki endilega aukins húsnæðis fyrir bókasafn, en veldur aftur

á móti auknu álagi á starfsfólk, þar sem hún krefsr lengri opn-

unartíma af hálfu safns, meiri þjónustu og aukins safnkosts til

reiðu fyrir útlán.

Bókasafiiið 19. árg. 1995   31