ist almennt ekki notaður til þess að panta millisafnalán frá út- löndum. Ekki var spurt um hvernig afrit og greinar væru send til íslenskra safna, en full ástæða er til þess þegar millisafnalán verða könnuð næst. Reynt var að fá svör við hversu langan tíma tæki að afgreiða millisafnalán til og frá útlöndum en hér fór á sömu leið og áður þar sem spurt var um tímamörk og eru því engin áreiðanleg svör við þeim spurningum. Helstu viðskiptalönd Spurt var um þau þrjú lönd sem mest væri leitað til og frá hvaða þremur löndum flestar beiðnir um millisafnalán bær- ust. Islensk bókasöfn sækja mest til Norðurlandanna. Dan- mörk er oftast nefnd, þá koma Svíþjóð og Noregur en fast á eftir fylgir Bretland. Flestir fá beiðnir um millisafnalán frá Danmörku og Noregi, Svíþjóð fylgir þar á eftir. Önnur lönd komast vart á blað. Ekki var spurt um hversu margar beiðnir voru sendar til hvers lands né hversu margar beiðnir komu Mynd 4. Lönd sem oftast voru nefnd í könnun um millisafnalán til og frá útlöndum 15 10 ¦- 5 •- D Frá útlöndum n Til útlanda I I. III . ITi . frá hinum ýmsu löndum, heldur einungis til hvaða landa væri oftast leitað og frá hvaða löndum bærust oftast beiðnir um millisafnalán. Öll bókasöfnin voru jöfn hvort sem þau sendu frá sér eina beiðni eða eitt þúsund. Þetta skýrir t.d. af hverju Bretland, Þýskaland og Bandaríkin virðast leika svo lítið hlut- verk í millisafnalánum. Það er umhugsunarefni fyrir næstu könnun hvort ekki sé rétt að breyta spruningunni til þess að frá fram hver eru raunverulega mikilvægustu viðskiptalönd okkar í millisafnalánum Eyðublöð og lánsefhi Spurt var um hvort bókasöfnin notuðu sérstök eyðublöð þegar þau pöntuðu efni í millisafnaláni. Aðeins 28 bókasöfn af 54 nota sérstök eyðublöð. Það vekur nokkra athygli, eink- um í Ijósi þess hversu mikil áhersla er lögð á notkun eyðu- blaða í öllum alþjóðlegum reglum og leiðbeiningum um millisafnalán. Söfnin voru einnig spurð um hvort eitthvað af efni þeirra væri ekki lánað út. 37 bókasöfn sögðu svo vera. Var þar í langflestum tilvikum um að ræða tímarit, handbæk- ur, nýsigögn og gamalt efni. Samskrár og hjálpargögn Yfirgnæfandi fjöldi bókasafnanna nefndi Samskrá um er- lend tímarit í islenskum bókasöfnun og stofnunum, sem það hjálpargagn sem mest væri notað í millisafnalánum, en NOSP-skríin kom þar næst. Flest bókasöfnin nefndu einnig Gegni og ýmsar skrár á Interneti, ýmist annað eða bæði. Það fylgir sögunni að þeir sem hafa aðgang að Interneti hafa þar með aðgang að Gegni, en því þarf ekki að vera öfugt farið. Læknisfræðibókasöfnin hafa nokkra sérstöðu hvað varðar hjálpargögn. Auk þess að nefna framangreindar skrár nefna þau svo til öll List-BioMed, Medline, Nordser og Tímaritalista sjúkrahúsbókasafnanna. Onnur hjálpargögn sem sjaldnar eru nefnd eru Dobis/Libis, Dialog og ritalistar frá British Lend- ing Library. Kynning á millisafnalánum í bókasöfnum 26 rannsóknabókasafnanna og 8 af framhaldsskólasöfnun- um sögðust kynna millisafnalán fyrir notendum sínum. Flest þessara safna höfðu fleiri en einn hátt á kynningunni. Algeng- ast var kynna þau í samtölum við safnnotendur, 21 safn nefndi þann hátt. 12 bókasöfn sögðust kynna millisafnalán í sérstökum bæklingi, 9 með safnkynningum og 7 í innanhúss- ritum, ársskýrslum og með tölvupósti. Tœkjakostur Af 42 rannsóknabókasöfnum kváðust 40 hafa yfir tölvu að ráða, en 10 af 12 framhaldsskólasöfnunum. 15 rannsókna- bókasöfn voru með skanna. 51 bókasafn hafði aðgang að bréfasíma, þar af öll rannsóknarbókasöfnin utan eitt, en 10 af 12 framhaldsskólasöfnum. Tölvupóstur virðist skammt á veg kominn. Aðgang að tölvupósti höfðu 23 rannsóknabókasöfn og 7 framhaldsskólasöfn, samtals 30 eða 56%. Það er nokkur ágalli á könnunni að ekki er greint á milli innanhússpósts og tölvupóstfangs á Interneti. Forvitnilegt verður að sjá fram- vinduna á þessu sviði þegar næsta könnun á millisafnalánum Tafla 7. Tækjakostur bókasafna Rannsókna- Framhalds- Fjöldi safna sem eiga bókasöfh skólasöfn Samtals eftirtalin tæki: (42) (12) (54) Tölvur 40 10 50 Skanni 15 0 15 Bréfasími 41 10 51 Tölvupóstur 23 7 30 Geisladrif 13 6 19 verður gerð. Það færist sífellt í vöxt að gagnasöfn, bæði stað- reynda- og bókfræðigagnasöfn, séu gefin út á geisladiskum og hafa mörg bókasöfn notfært sér þessa nýju tækni. í könn- uninni var einnig spurt hversu mörg bókasöfn ættu geisladrif. Reyndust 13 rannsóknabókasöfn eiga geisladrif og 6 fram- haldsskólasöfn eða samtals 19. Hlutfallslega eiga fleiri fram- haldsskólasöfn geisladrif eða helmingur á móti 31 % rann- sóknarbókasafnanna. Samtals eru það 35% safnanna. Tekjur og útgjöld Það færist í vöxt að bókasöfnin verði að kaupa þjónustu sem áður var ókeypis. Þarna eru millisafnalán ekki undan- skilin. Þetta knýr mörg safnanna til þess að afla tekna á móti útgjöldunum og eru millisafnalán nokkrum bókasöfnum tekjulind. Spurt var um tekjur og útgjöld safnanna af milli- safnalánum. Þessari spurningu þótti mörgum erfitt að svara, því í mörgum tilvikum er bókasafnið, hvað þá millisafnalán- in, ekki sérstakur bókhaldsliður. Fengust því ekki marktæk svör við þessum spurningum. Þó má sjá af þeim svörum sem fengust að tekjurnar eru heldur meiri en útgjöldin. Ekki var spurt um þann kostnað sem hlýst af því að taka gjald fyrir millisafnalán. Að lokum var spurt um hvort bókasöfnin væru með sérstaka gjaldskrá fyrir millisafnalán. Einungis 4 rann- sóknabókasöfn svöruðu því jákvætt, en ekkert framhalds- skólasafnanna. 40 Bókasafnið 19. árg. 1995
Beinir tenglar