:".m, Sandemo Sarcíur dauctans -;<|rnargir Sandemo Rornaveidar ?lu*Targit Sandemo rjneyhslid B9SEO <SSi lemo Js og eldur -?irna I?yldýpid ---------^fflargif Sandemo Ferjumaclurinn /r Pálína Magnúsdóttir, Bókasafni Seltjarnarness Bókaval og afþreyingar- bókmenntir Almenningsbókasöfn hafa undanfarin 10-15 ár átt í vaxandi samkeppni við aðra miðla skemmtunar og fræðslu, svo sem sjónvarp, myndbönd og tölvur. Utlánatölur safn- anna hafa lækkað eða staðið í stað. I ársskýrslu bókafulltrúa ríkisins um almennings- bókasöfn fyrir árið 1993 má þó lesa um mikla aukningu útlána. Þetta eru gleðitíðindi fyrir almenningsbókaverði en jafnframt ástæða til að leiða hugann að því hvað veldur þessari miklu aukningu útlána. Hafa söfnin verið með markvisst átak í gangi til að auka útlán og fjölga lánþegum sem er að skila sér núna? Hafa mörg söfn flutt í betra hús- næði sem býður upp á bætta þjónustu? Er skýringanna að leita út í þjóðfélaginu? Hefur aukið atvinnuleysi þau áhrif að fólk fer í auknu mæli á bókasöfnin? Er fólk einfaldlega orðið leitt á þeirri afþreyingu sem það hefur og kýs að breyta til og fara á bókasafnið? Sennilega skýra ofantalin atriði að einhverju leyti aukin útlán. En þá er ótalinn einn þáttur sem getur haft áhrif á útlán bókasafna en það er bókaval. Hafa söfnin sinnt kröf- um neytenda sinna og brugðist við breyttum þörfum og óskum? Bókaval er alltaf viðkvæmt mál. Allir virðast hafa skoðanir á því hvað á að finnast á bókasafninu. Hér á landi virðist þetta val oft vera handahófskennt, reynt er að kaupa flest allt sem kemur út, alla vega á stærri söfnum. Söfnin virðast ekki hafa neina skráða bókavalsstefnu, enda kannski ekki verið þörf á því þar sem bókaútgáfa hefur ekki verið meiri en svo að söfnin hafa getað keypt það sem kemur út árlega. Hin síðari ár hefur útgáfa á svokölluðum vasabrotsbókum stóraukist. Og með út- gáfu þeirra hefur málið farið að vandast til muna. Skyndilega stóðu bókaverðir frammi fyrir hinu erfiða vali. Átti að kaupa svokallaðar sjoppubókmenntir á söfnin? Ég tel að óhætt sé að segja að þetta vandamál hefjist með útgáfu bókanna um ísfólk- ið. Sagan um Isfólkið kom fyrst út árið 1982 og útgáfu ritraðarinnar lauk árið 1989. Strax í byrjun fóru almenningsbókaverðir að velta því fyrir sér hvort réttlætanlegt væri að kaupa þessar bækur inn á söfnin og sýndist sitt hverjum. Áður voru miklar umræður um myndasögur fyrir börn (Tinni, Svalur og Valur, Lukku Láki o.fl.). Ég man eftir ein- um bókaverðí sem lét sér ekki segjast og keypti allt inn á safnið sitt og síðan hefur safn- ið haft þann heiðursstimpil að vera „afþreyingarsafn". Með árunum hafa fleiri söfn fylgt í kjölfarið og farið að kaupa inn þessar bækur. Norðmenn rifust um Isfólksbækurnar í tímaritinu Bok ogBibliotek 1992 og 1993, eða allt frá því að bókavörðurinn í 0rland, Morten Haugen, Iýsti því yfir að þær inni- héldu guðlast og tók þær úr útlánum. Hann heldur því fiam að það sé ekki ritskoðun af sinni hálfu, en ákvörðunin sé þó byggð á áliti hans á bókunum. Hörð viðbrögð urðu við þessari umdeildu ákvörðun, og næstu misseri á eftir mátti lesa hverja greinina á fætur annarri um ritskoðun á bókasöfnum. Margar þessar greinar eru hin mesta skemmtilesn- ing og vel þess virði að kynna sér þær. M.a. Iýsir Willy Dahl, prófessor í Norrænum bókmenntum við Háskólann í Bergen á mjög skemmtilegan hátt hvernig hann upplifði kynni sín af bókvörðum í æsku. Hann fór á bókasafnið sitt og sagði bókaverðinum að það sárvantaði Tarzan-bækur í hillurnar. Bókavörðurinn benti honum í mestu vinsemd á að hann hefði ekki gott af því að lesa „þess háttar" bækur. Willy Dahl útvegaði sér bækurnar annars staðar. Síðar varð hann prófessor í Norrænum bókmenntum. Dahl segir að hann hafi vaxið frá Tarzan-bókunum, og vill að fólk fái frið til að vaxa frá Is- fólksbókunum án afskipta annarra. Allir lesendur hafa ekki efni á að kaupa þær og því ættu þær að vera til að almenningssöfnum. Það er engin spurning um það að söfnin hafa ákveðnu upplýsingahlutverki að gegna. Þau eiga að hafa á boðstólnum efni fyrir fólk svo það geti aflað sér upplýsinga um flest allt undir sólinni. Hins vegar vita almenningsbókaverðir að ef söfnin hefðu þessi mark- mið eingöngu að leiðarljósi yrði ansi tómlegt um að litast á söfnunum. Staðreyndin er sú að langflestir koma á almenningssöfn til að leita sér að afþreyingu. Og þá er spurt, hvaða rgöTj Sandemo Konan á siröndinni Sandémo Sfyrhraverh 1\ ...„ % :'S£#m' tim ásíóikid -^HTi Sandemo Qaldratungl BiigifflumasBllilil •sSk Sanc Bjöflayallíd Sándemo Skapadasgur —-ílafergií Sandemo Dófhr bödulöina 42 Bókasafnið 19. drg. 1995
Beinir tenglar