Bókasafnið

						Einar Sigurðsson landsbókavörður

Miðsvetrarævintýri

Landsbókasafn Islands — Háskólabókasafn tekur til starfa

Inngangur

Mér er ljúft að verða við þeirri ósk ritstjórnar Bókasafnsins

að segja í nokkrum orðum frá umsvifunum, sem fylgja því

að koma á fót nýrri stofnun, í nýju húsi, þar sem aðstæður

eru mjög ólíkar því sem fólk bjó við áður í þeim stofnunum,

sem mynda grunninn að hinni nýju.

Dregið verður fram hið helsta, sem lýtur að skipulagsmál-

um stofnunarinnar og stjórnsýslu, sagt frá ráðningarferlinu

og skyldum safnsins og hlutverki. Þá er farið fáeinum orðum

um bygginguna sjálfa, um viðtökur notenda og þá viðburða-

ríku mánuði, sem nú eru rétt að baki.

Stjórnskipun safnsins

Landsbókasafn íslands - Háskólabókasafn starfar sam-

kvæmt lögum nr. 71/1994. í 6. og 7. grein laganna er kveðið

á um hlutverk og markmið safnsins, og er sá kafli birtur í

heild með þessari grein.

Samkvæmt lögunum er stjórn safnsins skipuð fimm

mönnum: Tveimur að tilnefningu háskólaráðs, Rannsóknar-

ráð og Bókavarðafélagið tilnefna einn hvort og hinn fimmta

skipar ráðherra án tilnefningar. Landsbókavörður situr fundi

stjórnar með málfrelsi og tillögurétt, svo og einn fulltrúi

starfsmanna bókasafnsins.

Stjórnin er skipuð til fjögurra ára í senn. Eftirfarandi ein-

staklingar hafa valist til stjórnarsetu fyrstu fjögur árin:

Jóhannes Nordal fyrrv. seðlabankastjóri, formaður

Þorsteinn I. Sigfússon prófessor, varaformaður

Egill Skúli Ingibergsson verkfræðingur

Kristín Indriðadóttir yfirbókavörður

Vésteinn Ólason prófessor

Fulltrúi starfsmanna: Auður Gestsdóttir (til tveggja ára)

í reglugerð frá 11. október 1994 er kveðið á um deildir í

safninu, sem eru sex talsins, svo og um safnráð, sem er sam-

ráðsvettvangur yfirmanna bókasafnsins og forstöðumanna

deilda.

Safnráð er ekki valdastofnun til jafns við til dæmis stjórn-

ina. I safnráðinu eiga sæti: Landsbókavörður, sem er formað-

ur ráðsins, aðstoðarlandsbókavörður, forstöðumenn hinna sex

deilda og allt að þrír aðrir forstöðumenn einstakra starfsþátta

samkvæmt ákvörðun stjórnar safnsins að fengnum tillögum

landsbókavarðar.

Ein stofnun — ekki tvœr undir sama þaki

Sameining tveggja stofnana hlýtur ávallt að vera vanda-

verk. Hér verður ekki fjölyrt um rök þau, sem Iögð voru til

grundvallar, þegar sameining safnanna tveggja var ákveðin á

sínum tíma. Eitt öflugt safn frekar en tvö vanmáttug, smæð

þjóðar, stærri rekstrarheild, meiri hagkvæmni og aukið hag-

ræði fyrir safngesti eru þó rök sem greinilega voru látin vega

þungt. I h'ósi þessa var kappkostað, þegar til framkvæmdar-

innar kom, að raunverulega yrði um eina heildstæða stofnun

að ræða. Þeir þættir úr báðum söfnum voru því sameinaðir,

sem saman gátu átt. Þannig er t.d. í safninu ein aðfangadeild,

sem fer með öll gagnakaup, skylduskil og ritaskipti og ein

skráningardeild, sem sinnir skráningu jafnt íslenskra rita sem

erlendra, efnisgreiningu og greinaskráningu. Þjóðdeild ber á-

byrgð í varðveislu og nýtingu íslensks þjóðbókakosts, en sér

jafnframt um sérsöfn, hvort heldur þau eru komin úr Lands-

bókasafninu gamla eða frá Háskólanum.

Skipuritið endurspeglar þessi atriði og meginskipulag

starfseminnar að öðru leyti. Rétt er þó að leggja á það áherslu,

að skipuritið er ekki föst óhagganleg eða lögbundin skipan,

heldur leiðbeinandi tæki, sem eðlilegt er að taki einhverjum

breytingum í ljósi reynslunnar. Skipuritið, eins og það birtist

hér, er líka dregið mjög einföldum dráttum, sem veldur því,

að ýmsir veigamiklir þættir eru til hlés og birtast ekki. Þeir

mundu til að mynda koma fram með skýrari hætti, ef gert

væri flæðirit yfir starfsemina.

Ráðning starfsfólks

I lögunum um safnið er ákvæði til bráðabirgða, þar sem

mælt er svo fyrir, að öll störf í fyrri söfnum, Landsbókasafni

og Háskólabókasafni, skuli lögð niður frá 30. nóvember 1994

og að auglýsa beri lausar til umsóknar allar stöður í hinu nýja

safni. Þessu ákvæði fékkst síðar frestað til 28. febrúar 1995.

Starfslið var ráðið til nýs safns í þessari röð: Landsbóka-

vörður, frá 1. október 1994; aðstoðarlandsbókavörður, frá 1.

nóvember; frá miðjum nóvember eða þar um bil voru ráðnir

forstöðumenn aðfangadeildar, handritadeildar, skráningar-

deildar, upplýsingadeildar, útlánadeildar og þjóðdeildar,

einnig tölvutæknifræðingur og yfirmatreiðslumaður; fjár-

málastjóri var ráðinn frá 1. desember; forstöðumaður kerfis-

þjónustu og átta deildarstjórar frá 1. janúar 1995, þ.e. tveir í

aðfangadeild, tveir í skráningardeild, tveir í upplýsingadeild

og tveir í útlánadeild.

Snemma í janúar 1995 var auglýst eftir umsækjendum um

öll þau störf sem þá hafði ekki verið ráðstafað og ætlunin var

að ráða í þegar á fyrsta starfsári safnsins.

I ljós kom, að nær allir starfsmenn fyrri safna, bæði fast-

ráðnir og lausráðnir, óskuðu eftir störfum í nýja safninu.

Við afgreiðslu fjárlaga rétt fyrir jól kom í ljós, að heildar-

upphæð til rekstrar safns og húss á árinu 1995 var um 190

milh'ónir króna. Það er miklu lægri upphæð en áætlað hafði

verið að þyrfti á fyrsta ári, og hlaut þetta að bitna mjög á

starfsmannaþættinum, einkum þeim störfum sem undanfar-

in missiri eða ár höfðu verið skipuð lausráðnu fólki, sem ráð-

ið var fyrir fé úr byggingarsjóði til undirbúnings flutningum.

Þarna er um að ræða rúmlega 20 stöðugildi. Jafnframt var

Ijóst, að rekstur safnsins fengi með engu móti staðist, yrðu

þessi störf látin falla niður. Málið var lagt fyrir menntamála-

ráðherra og liðsmenn hans í ráðuneytinu. Niðurstaðan varð

sú, að heimiluð var framlenging á lausráðningum um fjóra

mánuði eða til miðs árs 1995. Tíminn sem þannig ynnist

skyldi notaður til að freista þess að finna varanlegri lausn. Frá

44    Bókasafaið 19 drg. 1995