Bókasafnið

						Regína Eiríksdóttir

Bækur og bútar

Er einhver skyldleiki með bókasöfnum og bútasaumstepp-

um? Það er a.m.k. ótrúlega algengt bæði hérlendis og erlend-

is að þeir sem vinna á bókasöfnum, hafi gaman af bútasaum.

Bókasöfn eru hlý, opin og ókeypis. Bútasaumsteppi fæst að

vísu ekki ókeypis en er að sama skapi hlýtt og býður þig alltaf

velkominn. Að vinna bútasaumsteppi er svipað þolinmæðis-

verk og að skrifa góða bók. Höfundar bókanna leika sér að

því að raða saman orðum og skapa þannig fyrir okkur sem

elskum að lesa ómetanlegan fjársjóð í formi texta. Það sama

gildir um þann sem raðar saman teppi úr mörgum bútum

sem loks verður að einni heild sem gott er að skríða undir

með góða bók.

í ritstjórn Bókasafhsins eru fimm ritstjórnarmeðlimir sem

eitthvað hafa snert á bútasaum og þetta skýrir valið á forsíðu

blaðsins þetta ár. Forsíðan er mynd af bútasaumsteppi sem

unnið var af bútasaumshópi sem stofnaður var í Gerðubergi,

útibúi Borgarbókasafns Reykjavíkur, árið 1989.

Hópurinn hittist yfir veturinn á laugardögum í fimm

klukkustundir á fimm til sex vikna fresti í viðgerðarstofu í

kjallara Menningarmiðstöðvarinnar í Gerðubergi. I hópnum

er ekki aðeins starfsfólk bókasafnsins heldur einnig starfs-

menn Menningarmiðstöðvarinnar, þannig stuðlar þetta tóm-

stundagaman að betri kunningsskap þeirra sem starfa í sömu

stofnun við ólík verkefni. Þegar ritstjóri Bókasafhsins heim-

sótti hópinn í vitlausu veðri einn laugardag í janúar ríkti inni

mikil hlýja og starfsgleði. Þær klipptu, röðuðu, saumuðu,

drukku kaffi og ræddu um bækur og bútasaum. Jafnt bækur

með sniðum og bútasaumsteppum sem krassandi sakamála-

sögur og aðrar bókmenntir. Þema þar sem bækur koma fyrir

höfðaði mjög til þeirra því flestum fannst jafn gaman að

hengja upp veggteppi með bókum eða af einhverjum við lest-

ur eins og að horfa á bækur í hillu eða lesa þær. Þessi áhugi

hópsins hefur komið að góðum notum í sögustund þar sem

börn fengu að teikna jólamyndir með taulitum á búta sem

síðan voru saumaðir saman í teppi sem nú skreytir safnið um

hver jól.

Þá fór ég að hugsa um það hvort eitthvað væri líkt með

bókasöfnun, bókasafnsfræði og bútasaum og komst að þeirri

niðurstöðu að svo væri. Það ríkir sama söfnunarhvötin við að

safna fallegum efnum og fallegum bókum. Jafnvel spjaldskrá-

Sigurbjörgjúlíusdóttir, aSalsöguhetja bútasaumshópsins.

in er einskonar bútasaumur og fyrr á tímum var hún eflaust

bæði handskrifuð og handklippt. í bútasaum er litum og bút-

um raðað saman í ákveðið munsturkerfi og er það ekki

einmitt það sem Dewey karlinn var að gera þegar hann samdi

flokkunarkerfið fyrir bækur? Árið 1885 stofnaði hann New

York Library Club sem var fagfélag og hafði það hlutverk að

bjóða öllum sem áhuga höfðu á bókum og bókasöfnum upp

á fyrirlestra og sérstakar skoðunarferðir á bókasöfn og aðra

staði sem tengdust bókum á einhvern hátt. Ólíklegt er að

Melvil Dewey hafi grunað að 100 árum síðar yrði þessa at-

burðar minnst með því að sauma bútasaumsteppi sem sýndi

m.a. hann sjálfan standandi við bókahillu. Teppið var síðan

að afmæli loknu sent í sýningarferð á almenningsbókasöfn í

Bandaríkj unum.

Þetta leiðir hugann að því hvort ýmisskonar tómstunda-

iðja almennings geti ekki leitt til meiri notkunar á bókasöfn-

um. Bókasöfnin gætu lagt áherslu á að kaupa bækur um tóm-

stundastarf auk þess sem þau gætu boðið húsakynni sín fyrir

ýmsa tómstundaiðju. Þannig kæmi fólk í bókasafnið í þeim

tilgangi að iðka tómstundir sínar og myndi smám saman

kynnast safninu betur og þeim möguleikum sem það bíður

upp á. Ég spurði þær stöllur í Gerðubergi hvort þessi áhugi

þeirra hefði leitt til meiri aðfanga í bútasaum. Þær svöruðu

að þær raddir hefðu heyrst í öðrum útibúum safnsins en stað-

reyndin væri sú að Gerðuberg ætti ekki nægjanlegt efni í þess-

um flokki því aldrei væri nein bók inni og þær sjálfar væru

ekki með þessar bækur í láni.

I Bandaríkjunum er ekki óalgengt að bútasaumsklúbbar

starfi í einhverjum tengslum við vinafélög bókasafna. Búta-

saumsteppi hafa reynst vel til fjáröflunar, hvort sem er að

teppið er selt í heilu lagi eða styrktarfélagar fá nafn sitt saum-

að gegn ákveðnu gjaldi. Teppið er síðan látið hanga uppi í

viðkomandi bókasafni til skrauts. Bútasaumshópur sem kall-

ar sig The No-Name Quilters saumaði fyrir almenningsbóka-

safnið í Woodland í Kaliforníu teppi sem notað var til þess

að safna framlögum vegna afmælis safnsins. Teppið var sam-

sett úr opnum bókum og bókarkjölum og kostuðu áletranir á

kjöl 25$ en heil bók 50$.

50    Bókasafaið 19. árg. 1995