Bókasafnið

						Tafla2

Útvega Handbók um sjálfsvíg

I 3-5 (jákvæðir)

! 0-2 (neikvæðir)

Bókasafnsfr. í alm.bókasöfnum

Bókasafnsfr. í öðrum söfnum

Ófaglærðir

0,0%

50,0%

100,0%

einnig búið að slá saman skalanum þannig að þeir sem eru

taldir jákvæðir eru allir þeir sem merkja við skalann frá 3-5.

Hinir sem teljast neikvæðir eru þeir sem svara á skalanum

0-2 og eru annað hvort mjög eða fremur mótfallnir því að

láta efni af þessu tagi í té.

Þegar skoðaðar eru tölur sem sýna mismunandi viðhorf

eftir hópum kemur fram að það eru sérstaklega bókasafns-

fræðingar í almenningssöfnum sem telja sig ekki bera ábyrgð

á því hvað notendur gera við þær heimildir sem þeir fá í

hendur og líta svo á að þeir hafi fyrst og fremst skyldum að

gegna varðandi upplýsingamiðlunina sjálfa. Forsjárhyggja er

meira ríkjandi meðal ófaglærðra og bókasafnsfræðinga í ann-

ars konar söfnum en meðal þeirra bókasafnsfræðinga sem

starfa í almenningssöfnum.

Athugasemdir við þessari spurningu eru aðallega tvenns

konar svo sem reikna mátti með, annars vegar það viðhorf að

bókavörður mundi leitast við að fela bókina, láta sem hún

væri í útláni eða væri ekki til. „Eg mundi láta sem bókin sé í

útláni." Einn dró í efa réttmæti spurningarinnar um að til

væru bækur í aðferðafræði sjálfsvíga. Eitt svar sýndi að bóka-

vörður var tilbúinn að reyna að hafa áhrif á unglinginn: „Eg

reyndi að finna fyrir unglinginn efni sem greindi frá afleið-

ingu sjálfsmorða á aðra og þeirri ábyrgð sem allir bera á eigin

breytni." Enn má benda á svör sem styðja það að láta við-

komandi hafa bókina möglunarlaust: „Ungt fólk kemur oft

til að leita að slíku efni — hvernig á bókavörður að meta til

hvers eigi að nota það?" I þessum svörum kemur fram í hnot-

skurn vandi bókavarðanna.

I framhaldi af þeirri umræðu hvort menn líti á hlutverk

sitt sem upplýsingastarf eingöngu eða hvort þeim finnist þeir

bera ábyrgð á þeim upplýsingum sem notandi fær í bókasafn-

Tafla3

Ef notandinn fremur sjálfsvíg, berð þú ábyrgð?

Miðgildi: 1,196

Frávik: 2,357

S=0           S=l

Nei, allsekki

S=2

S=3

S=4 _        S=5

Já, vissulega

inu var kannað hvort menn fyndu til ábyrgðartilfinningar ef

leiða mætti að því líkur að upplýsingar úr bókasafninu hefðu

verið gagngert notaðar til tjóns.

Á þessari töflu sést vel að bókaverðir eru mjög ófúsir til að

taka á sig ábyrgð á því í hvaða tilgangi menn nota heimildir

þær sem þeir kunna að fá á bókasafni. Langstærstur hluti

hópsins telur sig alls ekki bera neina ábyrgð á hugsanlegu

sjálfsvígi einhvers notanda. Þetta er jafnvel rökstutt með

þeirri fullyrðingu að ekki sé hægt að fullyrða að heimsóknin á

bókasafnið hefði valdið neinum straumhvörfum í þessu til-

viki.

Tafla4

Ef notandinn fremur sjálfsvíg, berð þú ábyrgð?

I 3-5 (jákvæðir

! 0-2 (neikvæðir)

Bókasafnsfr. í alm.bókasöfnum

Bókasafnsfr. í öðrum söfnum

Ófaglærðir

0,0%              50,0%             100,0%

Ef skoðaðir eru hóparnir þrír kemur í ljós að bókasafns-

fræðingar í almenningsbókasöfnum taka afdráttarlausasta af-

stöðu í þessu máli. Bókasafnsfræðingar í almenningssöfnum

eru ólíklegastir til að telja sig bera ábyrgð ef ungi maðurinn

fremur sjálfsvíg. Ekki er eins mikill munur á ófaglærðum

bókavörðum og bókasafnsfræðingum sem starfa í öðrum

söfnum en þeir hinir síðastnefndu eru líklegastir til að telja

sig bera ábyrgð á því efni sem þeir láta notendum sínum í

hendur. Alls eru um 40% þeirra sem telja sig bera einhverja

ábyrgð (3-5 á skala) á því ef notandinn fremur sjálfsvíg.

Hér má ef til vill leiða getum að því að bókaverðir í skóla-

söfnum finnist þeir bera meiri ábyrgð vegna þess hve þeir eru

í nánu sambandi við unga fólkið og þekkja ef til vill persónu-

lega þá sem þeir þjóna og hefðu þjónað í þessu sérstaka til-

viki. Einnig má getum að því leiða að þeir bókasafnsfræðing-

ar sem starfa í sérfræðisöfnum finnist þeir bera meiri ábyrgð á

notkun heimilda sem þeir afhenda notendum sínum en þeir

sem eru í almenningsbókasöfnum. Við þessu eru þó engin

afgerandi svör fáanleg úr könnuninni.

Þetta er altént mjög athyglisverð niðurstaða sem bendir til

þess að viðhorf til ábyrgðar á afleiðingum þjónustunnar séu

ekki almennt þau sömu meðal allra bókasafnsfræðinga enda

þótt þeir hafi í flestum tilfellum fengið sömu undirstöðu-

menntun. Starfið virðist móta viðhorfin meira en menntun-

ín.

Skiptir útlit lánþega máli?

Kannað var hvort útlit notenda hafi áhrif á þjónustuna og

viðhorf til hennar. Tekur bókavörðurinn aðra afstöðu ef hann

hyggst geta séð fyrir óæskilega notkun á heimildum þeim sem

hann afhendir notanda? Reynt var að finna dæmisögu þar

sem hægt væri að giska á það af útliti notanda að hann hefði

illt í huga. Meðal norrænna bókavarða var erfitt að finna hóp

manna sem kallaði fram tortryggni meðal bókavarða. Því var

brugðið á það ráð að nota óljóst orðalag s.s. „glæpamanns-

54    Bókasafnið 19. árg. 1995