veita bæjarstjóranum bestu þjónustuna „enda varða upplýs- ingarnar stjórn sveitarfélagsins". Svörin segja skýrt að bókaverðir eru mjög meðvitaðir um að allir skuli fá sem besta þjónustu en þeir eru mannlegir og því er ekki hægt að líta framhjá því að þeir geti átt það til að veita mönnum misgóða þjónustu. Einna athyglisverðast er hér að hvorki kemur fram sérstaklega neikvætt viðhorf varð- andi yngsta notandann né bæjarstjórann og að menn eru jafnvel fúsastir til að hlú að þeim öldruðu. Eingöngu ókeypis þjónusta? Deila hefur staðið um það víða um heim hvort bókasöfn eigi skilyrðislaust að tryggja jafnan aðgang allra notenda að allri þjónustu án tillits til efnahags. I Yfirlýsingu UNESCO um almenningsbókasöfn er skýlaus krafa um að afnot af al- menningsbókasöfnum skuli vera ókeypis. Allir vita þó að ekkert er til sem getur kallast ókeypis og spurningin er að- eins hvort þeir sem nota þjónustuna eigi að borga fyrir hana eða hvort hún eigi alfarið að koma úr sameiginlegum sjóð- um samfélagsins. Margir bókaverðir eru ákaflega mótfallnir því að taka greiðslu fyrir nokkurn skapaðan hlut. Þetta er eins og kunnugt er mikið viðkvæmnismál á Norðurlöndunum og eins og áður er nefnt er svokallað „gratis-princip" að þeirra mati hluti af siðfræði bókavarða. Gjarnan stendur valið um það hvort menn vilja fremur neita notendum um þjónustu en taka greiðslu fyrir hana. Spurningin sem fyrst var lögð fyrir gilti um það hvort veita ætti þeim sérstaka þjónustu sem væri tilbúinn að borga fyrir leigubíl til að sækja gögn sem liggur á að fá. Lögfraðingur frá ló'gfræðifyrirtœki hringir til bókasafnsins ogspyr eftir sérstakri útgáfu aflagasafni. Þúfinnur bókina og segir að hún verði sett til hliðar oggeymdþar til hún verði sótt. Nú spyr lögfræðingurinn hvort bókasafnið vilji senda bókina með útsendingarþjónustu. Þú segir að safnið hafi enga slíka þjónustu og sendi ekki bækur heim til fólks. Lögfrœðingurinn býður þá að borga fyrir að fá bókina, til dæmis með leigubíl. Finnstþér að bókasafnið eigi að hafa sveigjanlegar reglur í til- viki sem þessu? Bókaverðir á Islandi hafa á margan hátt ólík viðhorf til þessa máls miðað við kollega þeirra annars staðar. Mikill meirihluti bókavarða á Islandi er hlynntur því að veita þjón- ustu gegn gjaldi eða 83% alls hópsins og miðgildi svara er 3.89 sem sýnir hversu mjög jákvætt menn líta á þessa þjón- ustu. Stærsti hluti hópsins er spurningunni mjög hlynntur og merkir við hæsta gildið (5). Hins vegar er nokkur hópur sem er þessari þjónustu andvígur og 8% svarenda svara þessari spurningu afdráttarlaust neitandi. Þeim finnst algerlega óþarfi TaflalO Sveigjanlegar reglur um þjónustu. Miðgildi: 3,890 Frávik: 2,503 60 50 40 30 20 10 0. ^F^ S=0 S=l Nei, alls ekki S=2 S=3 S=4 S=5 Já, vissulega að hafa sveigjanlegar reglur og betri þjónustu fyrir þá sem vilja borga fyrir hana. Hóparnir skera sig enn nokkuð úr þar sem þeir ófaglærðu eru fúsastir til að veita sérþjónustu af þessu tagi, eða 90.3%, en aðeins 75.7% bókasafnsfræðinga í almenningsbókasöfn- um. Einn svaraði þessari spurningu á þann veg að hann mundi benda þeim sem biðja um slíka þjónustu á að leita til sérsafns um lagaefni. Með þessu er verið að gefa vísbendingu um að mismunandi reglur eigi að gilda á milli sérsafna og al- menningsbókasafna og eðlilegra sé að sérfræðisöfn bjóði upp á þjónustu fyrir greiðslu en almenningsbókasöfn. Annar svar- ar því til að þetta skipti engu máli. Lögfræðingurinn greiði leigubílnum fyrir þjónustuna og þetta sé mjög algengt í því safni sem hann vinnur. I framhaldi af þessu var svo beinlínis spurt hvort mönnum fyndist að söfn ættu að bjóða þjónustu gegn borgun og einnig voru menn beðnir um að rökstyðja svarið. Taflall Sveigjanlegar reglur um þjónustu. I 3-5 (jákvæðir) ! 0-2 (neikvæðir) Bókasafnsfr. í alm.bókasöfnum Bókasafnsfr. í öðrum söfnum Ófaglærðir 0,0% 50,0% 100,0% Finnstþér að safnið — auk sinnar venjulegu þjónustu — eigi að hafa möguleika á að bjóða sérþjónustu þeim sem vilja borga fyrir hana? Skífuritið sýnir að þarna eru mismunandi sjónarmið ríkj- andi. Tveir þriðju hlutar bókavarðastéttarinnar virðast því hlynntir að veita sérþjónustu gegn borgun en einn þriðji er því mótfallinn. Skoðanir eru skiptar milli hópa þar sem bókasafnsfræð- ingar á öðrum söfnum eru hlynntastir sérþjónustu, alls 74.2%, en bókasafnsfræðingar í almenningsbókasöfnum einna síst en 61.1% þeirra er frekar hlynntur sérþjónustu. Rökstuðningur bókavarða er á ýmsa vegu, allt frá pólitísk- um viðhorfum og til þess sem getur kallast viðhorfsmótandi aðgerðir, þ.e. að auka hróður safns með góðri þjónustu. Taflal2 Sérþjónusta gegn borgun. ¦ Já KJNei ^^^ / m^3"%m ^k ' '<"'-"'! ' W "^^B ^^^B ^^VuQHU Bókasafnið 19. árg. 1995 57
Beinir tenglar