Bókasafnið

						ran heima fyrir og segja má að bandarískir iðnjöfrar hafi sofn-

að á verðinum í tvo til þrjá áracugi, en vaknað síðan upp við

vondan draum, því á meðan gerðust tíðindi í Japan.

Eftir stíðið var almennt efnahagsástand í Japan bágborið.

Fátækt var mikil og þjóðin gat ekki brauðfætt sig. Japönum

var því lífsnauðsyn að fiytja framleiðsluvörur sínar út til að

afla gjaldeyristekna til innflutnings á matvörum og öðrum

nauðsynjum. Gallinn var bara sá, að japanskar iðnaðarvörur,

t.d. leikföng og slíkt, voru svo lélegar að þær entust varla dag-

inn. „Made in Japan" þýddi ónýtt drasl í hugum manna. Til

að ráða bót á þessu stofnuðu nokkrir japanskir vísinda og

tæknimenn félagsskapinn Japanese Union of Scientists and

Engineers (JUSE), sem starfar enn í dag og hefur átt hvað

stærstan þátt í japanska efnahagsundrinu (Walton, 1988, s.

11-12).

Bandaríkjamenn voru fjölmennir í Japan á þessum tíma,

m.a. á vegum hersins og bandarískra stórfyrirtækja eins og Bell

símafélagsins. Fréttu þeir af áðurgreindu félagi og ákváðu að

senda því bandarískar bækur, skýrslur og greinar um tölfræði-

lega stjórnun vinnuferla, sem svo vel höfðu dugað hjá þeim í

stríðinu ef vera kynni að það gæti komið að gagni (Walton,

1988, s. 12). Sú varð reyndin, því Japanir sáu þá möguleika

sem aðferðirnar gáfu og sökktu sér niður í lestur og lærdóm,

en það þarf einmitt að vera fyrsta verk þess, sem vill hagnýta

sér gæðastjórnun. Þannig urðu fyrstu kynni þeirra af aðferð-

um Demings og Jurans, en síðar buðu Japanir þeim að halda

fyrirlestra í Japan, sem þeir þáðu báðir. Deming kom í sína

fyrstu fyrirlestraferð árið 1950 en Juran 1954. Óhætt er að

fullyrða að þeir vöktu gríðarlegan áhuga á gæðastjórnun og

athyglisvert er að þeir náðu eyrum yfirstjórnenda japanskra

stórfyrirtækja (Bank, 1992, s. 61), en það skiptir meginmáli

að þeir leiði sjálfir allt gæðastjórnunarstarf innan fyrirtækis,

en láti það ekki millistjórnendum eftir (Juran, 1993, s. 43).

Japanir voru tilbúnir, þeir höfðu engu að tapa en allt að vinna,

og öll vitum við hvaða árangri þeir hafa náð.

Kenningar Demings ogjurans

I fyrstu fyrirlestrum sínum í Japan, lagði Deming áherslu

á það, að ef Japanir vildu framleiða vörur til útflutnings yrðu

þeir að framleiða gæðavöru sem hönnuð væri til að mæta

þörfum viðskiptavinanna. Til þess að svo mætti verða, þyrftu

öll aðföng að vera af tilskildum gæðum, en öruggasta leiðin

til að tryggja það væri að vinna náið með birgjum sínum og

vinna að umbótum í notkun framleiðslutækjanna. Einnig er

vert að benda á það hér, að í kenningum sínum leggur Dem-

ing áherslu á, að ekki sé alltaf nauðsynlegt að fjárfesta í nýjum

tækjum og búnaði til að bæta gæði framleiðslunnar. Hann

kenndi Japönum einnig að beita einföldum aðferðum við töl-

fræðilegt gæðaeftirlit, þ.e. aðferðum, sem eru svo einfaldar að

með örlítilli þjálfun getur hver maður beitt þeim (Deming,

1990, s. 2-13).

Ein af grundvallarkenningum bæði Demings og Jurans er,

að gallar í framleiðslu á vörum eða þjónustu, eru að mestu

leyti á ábyrgð stjórnendanna, en ekki starfsmannanna. Dem-

ing fullyrðir að stjórnendur séu ábyrgir fyrir 94% gallanna

og því sé aðeins 6% galla sök starfsmannanna (Deming,

1990, s. 315), en Juran heldur því fram að stjómendur séu á-

byrgir fyrir 80% en 20% megi rekja til starfsmanna (Logot-

hetis, 1992, s. 64-65). Hvað sem þessum prósentutölum líð-

ur, er ljóst að eftir mestu er að slægjast ef umbætur eru gerð-

ar á þeim þáttum, sem stjórnendur fyrirtækjanna ráða yfir,

en það eru vinnuferlarnir sjálfir og þau tæki og vélar sem not-

uð eru.

Segja má að gæðastjórnun sé tvíþætt. Annars vegar er sá

þáttur sem nefndur hefur verið hér að ofan og skilgreina má

sem hinn harða þátt gæðastjórnunar, þ.e. tölfræðilegi grunn-

urinn sem hún byggir á. Hins vegar er mjúki og mannlegi

þátturinn, sem er ekki síður mikilvægur. Hann snýr að starfs-

mönnunum og hlutverki þeirra sem einni af auðlindum fyr-

irtækjanna, hvatningu, þjálfun, starfsmenntun og þátttöku í

ákvarðanatöku, svo eitthvað sé nefnt. Deming hefur sett

kenningar sínar um þessi efni fram í 14 boðorðum þar sem

hann leggur m.a. áherslu á eftirfarandi:

Meginatriði 14 boðorða Demings kveða á um:

*    nauðsyn þess að menn stefni að stöðugum umbótum og

stjórnendur fyrirtækja sýni virka forystu

*    að framleiðslu- og þjónustukerfi fyrirtækja séu bætt

stöðugt í því skyni að auka gæði og draga úr kostnaði

*    starfsmenn fái skipulagða þjálfun í starfi

*    að menn vinni bug á ótta

*    að hindranir milli deilda séu rofnar

*    að rutt sé úr vegi hindrunum sem ræna verkamanninn og

stjórnandann réttinum til að vera stoltur af verkum sínum

*    að komið sé á fót öflugri símenntun og hvatningu til

menntunar

*    að allir í fyrirtækinu þurfa að taka höndum saman í um-

breytingunni, hún er verkefni allra

(Arni Laugdal, Sigurður Jóhannesson og Ogmundur Knútsson, 1993, s. 203)

Fjölmörg fyrirtæki og stofnanir um allan heim fara eftir

þessum boðorðum og byggja gæðastjórnun sína á þeim. Til

fróðleiks má benda á að Mackey og Mackey hafa fjallað um

það hvernig megi fara eftir boðorðunum á bókasöfnum á

sama hátt og í öðrum fyrirtækjum og stofnunum (Mackey og

Mackey, 1992, s. 57-61).

Deming og Juran eru í öllum meginatriðum sammála í

kenningum sínum, en þeir hafa þó örlítið ólíkar áherslur.

Þeir setja kenningar sínar fram á mismunandi hátt, svo að

segja má að þeir bæti hvorn annan upp. Eitt meginframlag

Jurans til gæðastjórnunar er trílógía hans, eða þrenningin

(sjá mynd 2). Til grundvallar liggur sú kenning, að til þess að

tryggja megi að vara sem framleidd er, eða þjónusta sem veitt

er, sé eins og til er ætlast, verði að huga að gæðunum allan

framleiðsluferilinn. Með öðrum orðum er ófullnægjandi

með öllu að beita aðeins gæðaeftirliti á fullframleidda vöru í

því skyni að henda því frá sem ekki stenst gæðakröfurnar eða

endurvinna það. Að mati Jurans er það sóun að stunda slík

Mynd 2. Þrenning Jurans

Cerð

gæðaáætlunar||GæðaeftirlIt meðan á vinnslu stendur

Cæðakostnaður

og tækifæri

tll umbóta

Upphafleg stjorn-

mbrk qæðaeftirllt

Timi

fe§

(Logothetis. 1992, s. 63)

60    Bókasafnið 19. árg. 1995