Bókasafnið

						nýtingu nýrrar tækni til hraðrar upplýsingamiðlunar munu

aðstæður til að hafa aðgang að upplýsingum batna fyrir lands-

menn alla, en þó sérstaklega fyrir fólk úti á landi.

Auðveldur og markviss aðgangur að upplýsingasöfnum

innanlands og utan verður ekki til af sjálfu sér. Marka þarf

opinbera stefnu um hvernig bókasafns- og upplýsingamálum

skuli háttað á landsvísu. I því sambandi er þörf á að setja ný

lög, sem næðu til aðgangs og varðveislu gagna innanlands og

er þá bæði átt við gögn sem eru útgefin og jafnframt söguleg

gögn sem geymd eru á skjalasöfnum.

Meðal annars er þörf á að setja ný lög um skylduskil til

safna. Núgildandi Lög um skylduskil nr. 43/1977 eru orðin

úrelt, þar sem þau ná aðeins yfir það efni sem gefið er út á

prenti ásamt efni sem því fylgir og hljómplötur og annars

konar tón- og talupptökur (2. gr.), en ekki til gagna sem gef-

in eru út á öðrum miðlum.

Eftir því sem mikilvægi upplýsingamála vex verður æ mik-

ilvægara að stofna sérstaka skrifstofu og í framtíðinni sérstakt

ráðuneyti upplýsingamála innan Stjónarráðs Islands til þess

að fjalla um þessi mál. Auk þess að marka stefnu um og

skipuleggja aðgang að hvers konar upplýsingum yrði það

meðal verkefna upplýsingamálaskrifstofunnar að marka

stefnu um hvaða upplýsingar á að varðveita til nota í framtíð-

inni og í hvaða formi af því sem er á bóka-, lista- og minja-

söfnum í opinberri eigu og af því sem til verður vegna starf-

semi opinberra aðila og geymt er á skjalasöfnum sem söguleg-

ar heimildir fyrir framtíðina. I stuttu máli sagt yrðu verkefn-

in m.a. þau að byggja upp margs konar innlend gagnasöfn í

margs konar formi, varðveita það sem varðveita á til framtíð-

ar og skipuleggja aðgang að þessum íslensku gagnasöfnum

jafnt sem erlendum gagnasöfnum.

I upplýsingastefnunni þarf m.a. að koma fram að hvers

konar upplýsingagögnum, innlendum sem erlendum, á að

veita greiðan og auðveldan aðgang, með hvaða hætti á að nýta

nýjustu tækni til upplýsingamiðlunar í því skyni, hvaða aðil-

ar (innlendir jafnt sem erlendir, þegar um íslenskt efni er að

ræða) eiga að njóta þjónustunnar og hvernig henni verður

háttað.

Upplýsingaþjónustu sem þessa þarf að kynna rækilega og

kenna að nota, þanníg að þeím aðilum sem hún er ætluð sé

ljóst að hvaða upplýsingum þeir hafa aðgang, með hvaða

hætti þeir geti nálgast upplýsingarnar og hvað þær muni

kosta á hverjum tíma.

Mikið fé kostar að skipuleggja, koma á og halda uppi slíkri

upplýsingaþjónustu sem næði til fólks um allt land jafnt sem

erlendra aðila. Til þess þarf að virkja þann mannafla sem hef-

ur menntun og þjálfun til slíkra starfa og nýta þann kost upp-

lýsingarita og upplýsingagagna, í hvaða formi sem er innan-

lands og utan. Auk þess þarf að auðvelda aðgang landsmanna

að margs konar sérfræðiþjónustu.

HEIMILDIR:

Ársskýrsla bókafulltrúa ríkisins: yfirlit um starfiemi og fidrmál almennings-

bókasafha 1986. 1989. Reykjavík : Menntamálaráðuneytið, bókafulltrúi

ríkisins.

Ársskýrsla skólasafna ígrunnskólum 1987-1988. 1989. Reykjavík : Mennta-

málaráðuneytið, bókafulltrúi rikisins.

Ársskýrsla skólasafnamiSstbSvar 1988 og skólasafna skóladriS 1987—1988.

1989. Reykjavík : Skólaskrifstofa Reykjavíkur, Skólasafnamiðstöð.

Arsskýrslur almenningsbókasafha 1987-1991. 1993. Reykjavík : Menntamála-

ráðuneytið, bókafulltrúi ríkisins.

Bókavarðafélag íslands. 11. maí 1991. Ársþing Bókavarðafélags íslands. A-

lyktun.

Bókavarðafélag íslands. 12. maí 1992. Ársþing Bókavarðafélags íslands. Á-

lyktun.

Fréttnr.711989. 10. október 1989. Reykjavík : Þjóðhagsstofnun.

Fréttnr. 4/1990. 16. maí 1990. Reykjavík: Þjóðhagsstofnun.

Guðrún Karlsdóttir. 1987. Bókavarðatal. [Reykjavík] : Örn og Örlygur.

Kennsluskrd hdskóladriS 1993-1994. 1993. Reykjavík : Háskóli Islands.

Kennsluskrd háskólaáriS 1994—1995. 1994. Reykjavík : Háskóli Islands.

Lög um almenningsbókasöfn. 1976. Nr. 50. Stj.tíS. A. Sérprentun nr. 286.

Lög um bókasafnsfrajðinga. 1984. Nr. 97.

Lög um framhaldsskóla. 1988 Nr. 57 með innfelldum breytingum laga nr.

107/1988 og laga nr. 72/1989. Stj.tíS. B, nr. 105/1990 og Stj.tíS. B, nr.

23/1991. Sérprentun nr. 534.

Lög um grunnskóla. 1989. Stj.tíS. A, nr. 63/1974, 29/1978, 23/1983,

43/1984 og 87/1989. Sérprentun nr. 465.

Lög um Landsbókasafn íslands - Háskólabókasafn. 1994. Nr. 71. Stj.tíS. A.

Lög um skylduskil til safna. 1977. Nr. 43. Stj.tíS. A.

Reglugerð um almenningsbókasöfn. 1978. Nr. 138. Stj.tiS. B. Sérprentun

nr. 347.

Reglugerð um framhaldsskóla með áorðinni breytingu skv. reglugerð. 1991.

Nr. 23. Stj.tíS. B, nr. 105/1990 og Stj.tíS. B, nr. 23/1991.

Mannfjöldi 1. desember 1993 (bráðabirgðatölur). 1993. Reykjavík: Hagstofa

íslands. (Frétratilkynning nr. 60/1993).

Mdlþing Félags bókasafhsfiœdinga i GerSubergi 11. mars 1989 : menntun —

starf. [S.l.: s.n.]

Moore, N. 1986. Guidelines for conducting information manpower surveys.

Paris : Unesco. Vol. I—II.

Myers, M. 1986. The job market for librarians. Library trends 34 (1):

645-666.

Samstarfsnefnd um upplýsingamál. (1990). Skýrsla til menntamdlardSherra

um upplýsingastarfsemi t pdgu vísinda og mennta. [Reykjavík : Samstarfs-

nefnd um upplýsingamál (STUPP)].

Sigrún Klara Hannesdóttir. 1991. Survey of elementary school libraries in

Iceland 1989-1990. Scandinavian Public Library Quarterly 1: 9-14.

Skrá um almenningsbókasöfh. 1988. Reykjavík : Menntamálaráðuneytið,

Bókafulltrúi ríkisins.

Skrd um islensk bókasöfn : (a directory oflcelandic libraries). 1987. Reykjavík

: Samstarfsnefnd um upplýsingamál.

Slater, M. 1980. Manpower planning and research. Aslibproceedings 32(10):

381-386.

Stefanía Júlíusdóttir. 1994. Mannafli í bókasöfnum á íslandi. Islensk félagsrit

3(5.-6. ár); 109-138.

Stefnumörkun í bókasafna- og upplýsingamdlum til aldamóta. 1990. Fjölrit.

Sveitamjórnarlbg. 1986 Nr.8. [Reykjavík]. Stj.tíð. A, nr. 8/1986.

VinnumarkaSur = Labour market statics: 1991—1993. 1994. Reykjavík :

Hastofa íslands.

Vinnumatskbnnun Hagstofunnar í apríl 1994. 1994. Reykjavík. Sérprentun

úr maí biaði Hagríðinda.

Vinnumatskbnnun Hagstofunnar í nóvember 1994: fyrstu niSurstbSur. 1994.

Reykjavík : Hagstofa íslands. (Fréttatilkynning nr. 54/1994).

Þóra Óskarsdóttir. 1986. Bókavarðanám í Bréfaskólanum. BókasafhiS 10: 4.

SUMMARY

Libraries in Iceland : Manpower, Education, Legislation,

Collections, General Situation : the Organization of Library

and Information Services

A national survey conducted in 1989-1990, which gives an overview of

the Icelandic library situation regarding manpower in libraries and their

educational opporrunities; legislation on libraries and librarians, the

distribution and size of library collections, and the conditions in the

Icelandic society that have impact on the library situation. 665

questionnaires were dispatched in Oct. 1989 to Icelandic libraries and

institutions, which run or should run a library according to library

legislation. 316 returns were received and in addition information about 152

parties were drawn from other sources. At leasr 99 of the questioned did not

run a library ar the given time, but some information could be collected on

369, or 65%, of the ones running a library. The aim of the study was e.g. to

collect information in order to be able to predict the demand a.o. for

qualified librarians. The results of the survey are shown in text and several

tables. The tables give detailed information about the status of the

manpower in libraries, their education (25.5% professional librarians), their

age (with barely 60% over 40), their gender (just over 77% females) their

working hours etc. The study reveals that many volunteers are working in

hospital libraries and in public libraries on the country side. The educational

options for librarians in the country are described in depth, but the first

professional librarian graduated from the University of lceland in 1964.

Concludes by atguing that it is unrealistic to organize library and

information services in Iceland without planning for a considerable amount

of the services to be rendered from the capital Reykjavik and its surrounding

rowns, where a large part of the population Jives; mosr of the largest libraries

are situated and pracrically all professional librarians are employed To be

able to use new library technologies for the benefit of the whole nation an

official information policy has to be adopted and a special information

department established and in the future even a special information ministry.

88    Bókasafnið 19. drg. 1995