Bókasafnið

						alls ekki truflað hann, en sagði að nokkur tími væri liðinn frá

því þetta hefði gerst síðast.

Meira virðist vera um að fangarnir komi með óskir fyrir

norðan en í Reykjavík, en lesefnið er svipað og fyrir sunnan.

Þar sem fangarnir eru ekki nema 6 þegar fullt er, þá þarf ekki

að senda kassa í fangelsið nema kannski á 2-3 mánaða fresti

og þá með u.þ.b. 25-30 bókum í. Miklar sveiflur eru í út-

lánum til lögreglustöðvarinnar á milli ára allt frá 412 bindum

1979 niður í 124 bindi 1993 sem er að vísu lang lélegasta

árið.

Lögreglustöðin á Akureyri

Þar ræddi ég við Einar Thorlacius, fangavörð. Hann sagði

að þessar ferðir fanganna á safnið væri fyrir löngu búið að

leggja af. Aður höfcíu fangarnir fengið kassann frá bókasafn-

inu inn til sín en því varð að hætta þar sem alltaf vantaði í

kassann þegar kom að skiladegi og þá kannaðist enginn við

neitt. Fangar höfðu kannski útskrifast í millitíðinni og höfðu

þá haft einhverjar bækur með sér. Ekki var alltaf hægt að fá

þessar bækur sem glatast höfðu í bókabúðum og voru fanga-

verðir farnir að þræða fornbókasölur til að finna bækur til að

bæta tjónið. Núorðið fá fangarnir þess vegna lista sem þeir

geta pantað eftir allan sólahringinn, en þeir fá aðeins að hafa

eina bók í einu. Til afþreyingar hafa þeir jafnframt t.d. sjón-

varp og myndbandstæki (þeir mega leigja þrjár spólur einu

sinni í viku).

Hvað segja fangarnir?

Ekki get ég vitnað í íslenska fanga, en til að reyna að átta

mig á því hvaða gildi þessi þjónusta hefur fyrir þá, leit ég í

þau gögn er ég hafði fengið við „Lísuleit" (Library & in-

formation Science Abstract (LISA)). Hér á eftir vitna ég í

nokkur þeirra.

Fyrst var það Dick M., sem var fangi í 15 ár fyrir morðtil-

raun. Hann sagði að hann hefði aldrei á ævi sinni lesið bók

fyrr en hann lenti í fangelsi. Og þar sem hann átti langa af-

plánunn fyrir höndum fannst honum að hann gæti allt eins

byrjað á því, og nú hefði hann lesið þær hundruðum saman.

Bækur höfðu kynnt hann fyrir allskonar hlutum sem hann

hafði ekki hugmynd um að væru til — hugmyndum, hvernig

ýmiskonar fólk hugsar um ýmiskonar hluti, tónlist, listir, trú-

mál og stjórnmál. Heill heimur hefði vaknað til lífsins innra

með honum. Alla ævi hefði hann aðeins verið til, án þess að

hugsa, sjá eða vera meðvitaður um nokkurn hlut. Hann sagði

að þetta væri eins og fæðast eða lifna við. Hann hugsaði:

„Guð minn góður þvílík veröld að koma í" (Snape, 1980).

í Hollandi voru sett árið 1841 lagaákvæði um að í hverju

fangelsi ætti að vera bókasafn en þar í landi var fyrsta almenn-

ingsbókasafnið ekki stofnað fyrr en áriðl892 (Kaiser, 1993).

Þegar haldið var upp á 150 ára afmæli bókasafnsþjónustu fyr-

ir fanga í Hollandi árið 1991, voru tekin saman nokkur um-

mæli fanga um mikilvægi bókasafna og lestrar fyrir þá. Einn

fanginn sagði að fangelsisbókasafnið hefði verið mjög gagn-

legt og mikilvægt fyrir hann - andlega, sálfræðilega, tilfinn-

ingalega, fræðilega og siðferðilega. Annar sagði að bókin væri

hans besti vinur og þá sérstaklega í fangelsi. Sá síðasti sem ég

vitna í sagði að bókstafir, orð, blaðsíður af sögum, hefðu orð-

ið hans bestu vinir og hann hefði eignast fleiri og fleiri þess-

konar vini. Hann sagði að sögur þeirra heilluðu hann (Kaiser,

1993). Af þessum svörum má glögglega sjá að þörfin fyrir

þessa þjónustu er mikil.

Lokaorð

Ekki er hægt að bera þjónustu fyrir fanga hér á Islandi

saman við þá sem fangar erlendis fá, þar sem fangelsin þar

eru mikið stærri og víða er það í lögum að í fangelsum eigi að

vera bókasöfn fyrir fangana. Það kæmi að sjálfsögðu ekki til

hér á landi að hafa bókasöfn inni í fangelsunum vegna þess

hversu lítil fangelsin eru. En sjálfsagt þætti mér að setja upp

lesstofur þar sem einhver þjónusta færi fram.

Til umhugsunar ætla ég að Ijúka þessari stuttu grein um

bókasafnsþjónustu fyrir fanga með orðum Frances E. Kaiser

um að hið ríkjandi viðhorf almennings sé að föngum ætti að

vera refsað duglega því þeir eigi það skilið, og ekki ætti að

„spilla þeim með vellystingum". Svo lengi sem þetta viðhorf

helst er ekki aðeins frelsi þeirra tekið frá þeim, heldur einnig

réttur þeirra til að lesa, til að verða betur upplýstir eða til að

menntast (1993).

HEIMILDIR:

Kaiser, Frances E. 1993. An Inrroduction to the International Guidelines

for Library Services to Prisoners. IFLA Journal. 19(1): 67 -73.

Snape, Robert and Michael Curtis. 1980. Librarians behind bars. Library

Association record. 82(5): 230-231.

Munnlegar heimildir:

(I síma og/eða á staðnum 02.11.1994).

Einar Ólafsson bókavörður, Borgarbókasafni Reykjavíkur.

Einar Thorlacius fangavörður, Lögreglustöðinni á Akureyri.

Guðmundur Zebitz fangavörður Síðumúlafangelsinu í Reykjavík.

Hólmkell Hreinsson bókasafnsfræðingur og Hörður Jóhannsson bókavörður,

Amtsbókasafninu á Akureyri.

SUMMARY

Library Services to Icelandic Prisoners

The article is based on a thesis written for the course Libraries and the

society at the Faculty of the Social Sciences at the University of Iceland. The

author claims that the litetatute available on the subject is meager. Therefore

the information was collected by interviewing librarians and prison guards in

the city of Reykjavík and in the town of Akureyri as well. The services of

the City Library in Reykjavik to prisoners goes back to 1971. Today the

libtaty serves two prisons within the city and delivers books to them on a

monthly basis. The arrangement of the services is described and it came

forth that wide tange of subjects are demanded on behalf of the prisoners,

with comics and thrillers being the most popular. The services of the

Municipal Library in Akureyri to prisoners goes back to 1979. During the

first years they were allowed to come to the library accompanied by guards

and select the books by themselves. The author did not interview Icelandic

prisoners but refers to foreign studies, where prisoners state that library ser-

vices are very valuable for them and have opened them doors to new dimen-

Bókarýni

Islensk bókaskrá = The Icelandic National Bibliography

1984—1988 / [skráin er unnin í Landsbókasafni Islands,

þjóðdeild ; [ritstjóri Hildur G. Eyþórsdóttir]. - Reykjavík

: Landsbókasafn íslands, 1994. - ix, 419 s.

Þriðja fimm ára samsteypa Islenskrar bókaskrár er

komin út og nær hún yfir árin 1984-1988. I skránni eru

einnig nokkur rit útgefin á árunum 1979-1983.

Eitt heildartöluyfirlit yfir bókaútgáfuna 1984-1988

er í skránni.

92    Bókasafhið 19. árg. 1995