Bókasafnið

						upplýsingaöflunarferlinu. Fræðimenn þekkja innviði

greinarinnar, aðferðir og kenningar, helstu höfunda,

þekkta háskóla og rannsóknastofnanir. Þeir hafa

ómældan áhuga á viðfangsefnum sínum og reynist

einfalt af fikra sig eftir heimildaskrám, neðanmáls-

greinum og ábendingum frá kollegum sínum. Stúdentar

hafa nauman tíma og ofmeta hæfni sína til að leita

heimilda. Þeim reynist oft óyfirstíganlegt að þrengja

viðfangsefnið, spyrja réttu spuminganna og komast af

við hugtaka- og orðanotkun í tölvuskrám. Fyrir þeim er

aðalatriðið að finna eitthvað fljótt sem nægir þeim til að

ljúka verkefninu og standast matið.

Vorið 2002 vaknaði áhugi höfunda á því að fylgjast

með í hve miklum mæli nemendur í Kennarahá-

skólanum notuðu heimildir af Netinu. „Samningur um

landsaðgang að erlendum gagnasöfnum" hafði þá verið

í gildi frá því haustið 2000 og árið 2001 var samið við sex

útgefendur um aðgang að tímaritum á rafrænu formi

(Landsbókasafn íslands - Háskólabókasafn 2002:47). Það

var því freistandi að skoða hvort hægt væri aðsjá hvort

betra aðgengi að tímaritum kæmi fram í aukinni

notkun þeirra. Auk þess langaði höfunda til að fá

staðfest hvort hinn prentaði safnkostur

Kennaraháskólans svaraði þörfum nemenda skólans. í

þessari grein er reynt að svara tveimur spumingum:

1.   Hvers konar heimildir nota nemendur í Kennara-

háskóla íslands í lokaverkefnum til Bachelor-gráðu

(hér    eftir    kölluð    B-gráða)    og    í    meistara-

prófsritgerðum (M-gráða)?

3.  Hvemig er aðgengi nemenda að þeim heimildum?

Aðferð

Til að svara fyrri spumingunni eru greindar

heimildaskrár allra lokaverkefna til Bachelor-gráðu

(B.A., B.Ed. og B.S.) og meistaraprófsritgerða (M.Ed.) sem

var skilað á árunum 2002 og 2003. Þessi athugun er því

byggð á alls 326 heimildaskrám.

Taflal

Fjöldi heimildaskráa

Algengast er að einn höfundur sé að hverju verki

Tafla 3 Ritaeign í KHÍ			

Bækur	Til í KHÍ	í Gegni	Finnast ekki

Isl. bækur N:266	88%	95,5%	4,5%

Erl. bækur N:267	58,8%	72,3%	27,7%

(203), tveir unnu saman í 116 tilvikum og þrír höfundar

eru að sjö verkefnum. Allar meistaraprófsritgerðir eru

eins manns verk. Lokaverkefni til B-gráðu voru á þessu

tímabili öll þriggja eininga en meistaraprófsritgerðimar

voru frá tíu einingum upp í 30 einingar.

Allar heimildir eru greindar eftir formi og flokkaðar í

fjóra flokka, bækur, tímarit, ue/heimildir og aðrar heimildir.

Þegar vísað er í bók á vef er hún fyrst og fremst talin

með bókum. í flokknum aörar heimildir eru talin viðtöl,

myndbönd, sjónvarps- og útvarpsþættir, dagblöð,

handrit, fyrirlestrar, bréf og lög og reglugerðir.

Skoðað er hvort heimildafjöldi sé ólíkur eftir því

hvort nemendur stunda grunnnám eða framhaldsnám,

hvort þeir eru í staðnámi eða fjamámi og hvort munur

er á milli ára. í grunndeild skólans er stundað nám til

B.A-., B.Ed.- og B.S.-gráðu og á þessum árum luku

nemendur prófi á fjórum brautum, grunnskólabraut,

íþróttabraut, leikskólabraut og þroskaþjálfabraut. Á

grunnskólabraut og leikskólabraut voru brautskráðir

bæði staðnemar og fjamemar en á þroskaþjálfabraut

hófst fjamám ekki fyrr en haustið 2002 svo þaf eru

aðeins skoðuð verkefni úr staðnámi. Á íþróttabraut

hefur ekki verið boðið upp á fjamám að öðru leyti en því

að árið 2002/03 bauðst íþróttakennumm að bæta við sig

eins vetrar námi í heilsuþjálfun. Þeir unnu B.S.-verkefni

og voru brautskráðir með B.S.-próf. Allir nemendur sem

stunda meistaranám em í fjamámi.

Til þess að kanna hvort hlutaðeigandi rit séu til í

Kennaraháskólanum eða í öðmm Gegnissöfnum er

öllu.m heimildum í 34 verkefnum (30 lokaverkefnum og

fjómm meistaraprófsritgerðum) flett sérstaklega upp í

Gegni. Athugað er hvort öll erlend tímarit sem vom

notuð séu til í íslenskum söfnum og/eða í landsaðgangi.

Einnig er gengið úr skugga um hvort vefheimildirnar sé

enn að fmna á sömu vefslóðum.

Heimildaskrár

Þótt meðalheimildaskráin sé yfirleitt í kringum 20

heimildir í lokaverkefnum til B-gráðu er fljótlegt að sýna

fram á að í rauninni er engin meðalheimildaskrá til.

Vísað er í frá tveimur upp í 75 heimildir í verkefni

þannig að spönnin er víð. í meistaraprófsritgerðum er

hún enn víðari, þar er vísað í frá 30 heimildum upp í 127

heimildir.

Eins og við mátti búast munar miklu á fjölda

	Mynd 1 Meðalfjöldi heimilda					

						68,8    |

Meistaranám N=18 1						

						

Þroskaþjálfabraut N=23 |		| 24 J20.9	1			

Leikskólabraut N=59 |						

		19,0				

íþróttabraut N=39 P						

1     ............						

Grunnskólabraut N=185 I		20,6				

N: Fjöldi ritgerða

heimilda í meistaraprófsritgerðum og lokaverkefnum

þeirra sem eru að ljúka Bachelor-gráðu. Mynd 2 er

kassarit sem sýnir 50% allra heimilda innan kassanna.

Hinn helmingurinn dreifist á mun breiðara bil í

meistaraprófsritgerðunum en í B-verkefnunum. í

tæplega 6% þeirra síðamefndu eru heimildaskrár með

fleiri en 40 heimildir (strikið nær ekki til þeirra vegna

þess að þær eru einfarar utan ákveðinna marka).

24

BÓKASAFNIÐ 28. ÁRG. 2004