vandaðir þættir hans í útvarpinu um íslenskt mál sem skiptu tugum ef ekki hundruðum. Bókavörðurinn Sá minnisvarði um starfsævi Björns sem bókavörðum þykir merkilegastur eru störf hans sem háskólabóka- vörður. Björn varð háskólabókavörður 3. mars 1945 eftir að Einar Ólafur Sveinsson hafði fengið prófess- orsstöðu í bókmenntasögu við Háskólann, en Einar hafði verið skipaður háskólabókavörður þegar safnið var opnað í nýbyggingunni á Melunum. I safninu var Björn reyndar eini starfsmaðurinn í tæpa tvo áratugi og sinnti öllum störfum í safninu, upplýsingaþjónustu fyrir gesti og gangandi, gæslu á sal, innkaupum, mót- töku á tímaritum og bókum og skráningu eftir því sem kostur var. I áðurnefndu riti segir frá viðhorfum Björns um hverjir skuli að hafa aðgang að safninu: „Safnið er stofnað af stórhug og fullum skilningi þess, að háskólinn er þjóðarstofnun og allt, sem hann á, er almenningi frjálst, svo framarlega sem almennings- notkunin spillir á engan hátt megintilgangi þessarar uppeldisstofnunar til æðstu mennta. Síðan safnið var opnað í húsakynnum sínum í háskólanum á Melunum, hefur aldrei komið fyrir, að manni væri vísað af lestr- arsal þess vegna lærdómsleysis hans eða stéttar og mun aldrei verða. Unglingar innan 18 ára aldurs eiga þangað lítið erindi. Drukknum manni yrði vísað þaðan þótt prófessor væri. Safnið er almenningi opið eftir því, sem húsrúm leyfir, en rétt er, að próflausir menn skýri bókaverði frá því fyrsta dag, sem þeir koma hvaða safnsbækur þeim leikur helzt hugur á að lesa. Þegar gagnfræðaskólinn á Melunum rís, hlýtur að verða þar lesstofa til skólabókalesturs. En mér væri ánægja að sjá sem flesta af öðrum bókhneigðum Melabúum í lestrar- sal háskólans."4 Það eru 60 ár síðan þessi orð voru sögð og það er merkilegt að hugsa til þess að orð hans eru ennþá gild. Við veltum því fyrir okkur hvort unglingar innan við 18 ára aldur eigi að geta fengið upplýsingaþörf sinni svalað í öðrum stofnunum en stærsta rannsóknarbóka- safni þjóðarinnar. En þar hefur okkur farið aftur að nú er afgreiðslutími safnsins takmarkaðri en hann var þegar hægt var að fá lánaðan lykil og dvelja næturlangt við lestur í háskólasafni. Nú leyfir Securitas ekki neina hreyfingu í húsinu eftir vissan tíma. Árið 1946 fór Björn til fræðsluferðar til Norður- landa, heimsótti meðal annars Stokkhólm, Uppsala, Kaupmannahöfn og Osló. Hann notaði einnig tækifærið og var við bókavarðanám í Gautaborg og eflaust hefur hann fengið margar hugmyndir þar til nýjunga enda þótt það hafi verið erfitt fyrir einn mann í svo stóru safni að innleiða þær. Samt vissi hann að við vorum miklir eftir- bátar annarra Norðurlanda varðandi háskólabókasafnið. Árið 1947 kom Ólafur Hjartar til starfa í safninu og vann við spjaldskrárgerð og allar bækur voru frá upp- BÓKASAFNIÐ 29. ÁRG. 2005 hafi flokkaðar eftir Dewey-kerfinu sem í raun hafði upphaflega verið kynnt hér á landi þegar Jón Ólafsson fékk heimild til að vinna skrá í Landsbókasafni um aldamótin 1900. Háskólakennarinn Skortur á menntun í bókasafnsfræði stóð safnþróun í landinu fyrir þrifum og því ekki óeðlilegt að Björn reyndi að koma á kennslu í faginu. Það má líka nefna hér að háskólabókavörður skyldi lögum samkvæmt njóta sömu kjara og prófessorar og því var það eðlilegt að hann skyldi brydda upp á að kenna þá grein sem gat orðið hans vinnu að mestu gagni. í greinargerð sem kallast: „Álit frá háskólabókaverði um markmið bókavarðanáms í heimspekideild og helztu leiðir að því marki"5 frá 1956 telur hann brýnt að hefja kennslu fyrir safnafólk. Þar leggur hann til að hefja kennslu og leggur fram heimildaskrá um það lesefni sem nem- endur skuli kynna sér. Þann 23. mars 1956 má finna eftirfarandi bókun háskólaráðs: „Forseti heimspekideildar bar fram tillögu deildar- innar um að við hana yrði stofnað til kennslu í bóka- safnfsræði til B.A. - prófs. Tillagan var samþykkt"6 Vorið eftir, í mars 1957, lauk Ólafur Pálmason 1. stigi í bókasafnsfræði og var nám hans aukagrein með meist- araprófi í íslenskum fræðum. í kennsluskrá Háskólans frá 1957-1958 segir um kennslu í heimspekideild: „Dr. phil. Björn Sigfússon háskólabókavörður 1. Kennir handritalestur og flytur nokkra fyrirlestra um handrit og heimildir fyrir prentöld, mánudaga kl. 10-12. 2. Kennir bókasafnsnotkun sem sagnfræðilega hjálpargrein laugardaga kl. 11-12. 3. Kennir bókavarðarefnum aðrar 3 stundir á viku til B.A.-prófs, 1. og 1. stigs."7 Undirrituð kom til náms í bókasafnsfræði haustið 1966 og var ennþá mikill frumbýlingsháttur á safninu. Þó var kominn til starfa Einar Sigurðsson sem varð fyrsti fasti aðstoðarmaður í safninu en hann hafði hafið störf 1964. Kennararnir á 1. stigi voru tveir, Björn og Ólafur Hjartar og var kennslan mest á laugardögum. Einnig unnum við nemendur í 200 tíma á safninu og fólst sú starfsþjálfum einkum í því að skrá bækur og flokka því tæplega höfum við verið liðtæk við þjónustuna. Við fengum bókabunka til að flokka og síðan fór Björn yfir þær tillögur sem við höfðum gert. Aldrei sá ég Björn bera flokkstölur okkar saman við Dewey-kerfið og virt- ist hann hafa það algerlega í minni sínu. Spjaldskrárnar 4Samarit, II. Bindi, 518. 5 Björn Sigfússon. (1956). Álit frá háskólabókaverði um markmið bókavarðanáms í heimspekideild og helztu leiðir að því marki. [Háskóli íslands, skjalasafn]. 6 Fundargerð Háskólaráðs, 23. mars 1956. 7 Háskóli íslands. Kennsluskrá 1957-1958, bls. 21.
Beinir tenglar