Bókasafnið

						arkalestur á Morgunblaðinu. Það var mjög lærdóms-

ríkt og ágætur skóli, því að þetta voru harðar skorpur

seinni part dags fram á kvöld. Þarna kynntist ég út

undan mér störfum blaðamanna, þar sem ekki þýðir að

skjóta verkefnum á undan sér. Mér hefur oft reynst vel

að hugsa til þessa eftir að til starfa í bókasafni kom og

eitthvað bar að höndum sem kallaði á skjót viðbrögð.

Ég festi ráð mitt 1957. Kona mín, Margrét Anna

Sigurðardóttir, er ættuð frá Raufarhöfn. Hún vann

alla tíð utan heimilis, á Skrifstofu Ríkisspítalanna.

Við eignuðumst þrjú börn, og þau fæddust öll meðan

ég var enn í námi í Háskólanum. Eldri dóttirin,

Arnþrúður, er bókasafnsfræðingur og kennari, starfar

við Hvassaleitisskóla, Guðrún Björk er kennari við

Garðaskóla. Yngstur er Sigurður, matvælafræðingur

hjá Actavis. Barnabörnin eru tíu og komið er eitt barna-

barnabarn.

Ég lauk prófi í íslenskum fræðum 1963, starfaði

síðan tæpt ár hjá Handritastofnun (nú Árnastofnun),

en réðst svo vorið 1964 sem bókavörður við Háskóla-

bókasafn.

Háskólabókavörðurinn, dr. Björn Sigfússon, hafði

verið einyrki fram að þeim tíma í safninu, og hjá

honum hafði ég numið um skeið bókasafnsfræði sam-

hliða námi í íslenskum fræðum. Þarna var sem sé

starfsbrautin mörkuð."

í Háskólabókasafni

Eins og að ofan greinir starfaði Einar í Háskólabóka-

safni frá árinu 1964. Hann var settur háskólabókavörð-

ur 1971, í orlofi Björns Sigfússonar, var skipaður í það

starf 1974 og gegndi því allt til ársins 1994 þegar hann

var skipaður landsbókavörður og Þjóðarbókhlaða var

tekin í notkun. Þrjátíu ár eru langur tími í þróunarsögu

bókasafns. Við upphaf þessa tímabils var einn starfs-

maður í Háskólabókasafni, en þeir voru orðnir 22 í lok

þess. Mikil þróun og forvitnileg átti sér stað á þessu

skeiði. Aðeins fátt er hægt að nefna í þessu viðtali.

Við byrjum á því að spyrja hvernig umhorfs hafi verið

í safninu um það leyti sem nýliðinn var að hefja þar

störf, hvernig aðstæður voru fyrstu árin.

„Sá atorkusami háskólabókavörður, dr. Björn

Sigfússon, hafði gegnt embættinu nærri tvo áratugi

þegar ég kom til leiks, og hann sagði mér að eitt fyrsta

verk sitt hefði verið að fá síma í safnið, síðar útvegaði

hann sér gamla Remington-ritvél. Annar var tækja-

búnaðurinn ekki og skrifstofuaðstaða eiginlega engin.

Áralangar tilraunir Björns til að fá aðstoð umfram

slitrótta vinnu stúdenta eða annarra lausamanna höfðu

ekki borið árangur fyrr en nú. En það sem á skorti um

skráningu, uppröðun og fleira sem nú þykir sjálfsagt í

bókasöfnum bætti Björn upp með atorku sinni, lipurð

og óvenjulegu minni. Þess vegna fann hann yfirleitt

það sem um var beðið, enda enginn til að rugla bókun-

um fyrir honum þar eð hann var eini starfsmaðurinn!

Fyndi hann ekki nákvæmlega þá bók sem um var

beðið átti hann til að neyta þekkingar sinnar og færa

notandanum einhverja aðra sem hann taldi að vel

mætti nýtast. Já, Björn var eftirminnilegur maður, og

jafnan fór vel á með okkur. En nú leið að því að hjólin

færu að snúast hraðar, og þegar Björn lét af störf-

um um miðjan áttunda áratuginn hafði starfsmönnum

fjölgað í átta."

Fyrsta ljósritunarvélin

Fyrsta ljósritunarvélin í eigu Háskólans sem unnt var

að nýta til að taka með ljósrit úr bókum var keypt til

Háskólabókasafns 1969. Slíkar vélar urðu brátt þarf-

asti þjónninn í háskólastarfinu, og er erfitt að skilja

hvernig menn gátu stundað fræði sín og kennslu fyrir

daga þeirra. Eftir allnokkrar umleitanir fékkst leyfi

háskólarektors, Armanns Snævarr, til að kaupa ljós-

ritunarvél handa safninu. Hún var tekin í notkun 19.

maí 1969. Stundaði saíhið síðan útselda þjónustu

með þessu undratæki samkvæmt nákvæmum reglum

og gjaldskrá. Allt er þetta skilvíslega í annála fært.

Þessari vél var skipt út fyrir aðra í september 1971.

í báðar þessar vélar var notaður kvoðaður pappír,

þungur og leiðinlegur. Þannig var það til vors 1974

að keypt var vél sem notaði venjulegan pappír. í

millitíðinni höfðu verið keyptar vélar í nokkrar deildir

Háskólans, og smám saman æstist leikurinn, þannig

að samkvæmt greinargerð sem yfirstjórn Háskólans

lét gera nokkrum árum síðar um ljósritunarvélar í eigu

hans var tekin rúmlega hálf önnur milljón ljósrita árið

1983 á samtals 12 vélar.

Kennsla í bókasafnsfræði

Kennsla í bókasafnsfræði hófst við Háskólann árið

1956 fyrir atbeina Björns Sigfússonar. Námsgreinin

var innan heimspekideildar, en umsjónin með henni

á vegum Háskólabókasafns. Stóð svo allt þar til grein-

in fluttist yfir til félagsvísindadeildar 1976, en þá

fyrst var ráðinn til hennar fastur kennari. Einar hafði

Ljósm. Páll Sigurðsson.

Einar á skrifstofu sinni í Háskólabókasafni ijúní 1989.

26

BÓKASAFNIÐ 29. ÁRO. 2005