Bókasafnið

						Frá hátiðarsamkomunni fimmtudaginn 1. desember 1994 þegar hið

nýja bókasafn var opnað í Þjóðarbókhlöðu.

ars staðar á prenti. Ég get t.a.m. vísað til greinar eftir

mig í Bókasafninu 1995 og kafla í ritinu Sál aldanna

1997. En þegar ég lít til baka finnst mér raunar furðu

mörgu hafa verið sinnt á þessum tiltölulega skamma

tíma, fyrstu sjö til átta árunum í nýja safninu, ekki síst

þegar þess er gætt að einu og öðru var ólokið innan

húss eins og ég gat um áðan. Svo þurfti að bregðast

við ýmsu óvæntu er laut að nýtíngu á því mikla les-

rými sem safnið hafði upp á að bjóða, m.a. að því er

varðaði umgengni. Þá töldu og grunn- og framhalds-

skólanemendur sig eiga þarna fullan þegnrétt, og

háskólastúdentar kölluðu eftir að safninu yrði haldið æ

lengur opnu. Var sá tími innan fimm ára kominn upp

í áttatíu stundir í viku að vetrinum. Allt reyndi þetta

mjög á starfsfólkið, a.m.k. með köflum, en sem betur

fer stóðst það álagið með ágætum."

Hið rafræna bókasafn

í tölvukerfinu Gegni kristallaðist hið nána samstarf

sem söfnin höfðu með sér árin fyrir sameininguna. En

nú var flutt inn í mjög tæknivætt hús. Við biðjum Einar

að lýsa því hvernig menn nýttu þá aðstöðu.

„Segja má að hugtakið rafrænt bókasafn hafi þegar

hér var komið tekið að festa sig í sessi. Safnið stofnaði

fljótlega til þróunarverkefna á því sviði. Það fékk i

eins konar tannfé peningagjöf frá NORDINFO sem

það nýtti til að færa forn landakort af íslandi í staf-

rænt form og veita að þeim aðgang um Netið. Við tók

þá enn stærra verkefni sem hlaut heitið Sagnanetið og

fólst í því að færa um 400 þús. síður af handritum og

prentuðum ritum í stafrænt form. Við fengum íslenska

bókasafnið í Cornell til samstarfs um verkefnið, en

auk þess gerðist Árnastofnun fljótlega aðili að því. Það

sem réð úrslitum var 600 þús. bandaríkjadala styrkur

frá Andrew W. Mellon stofnuninni í Bandaríkjunum.

Þetta er langhæsti styrkur sem íslensku bókasafni

hefur hlotnast til þessa. Við nutum svo mótfram-

lags frá nokkrum íslenskum fyrirtækjum, auk þess

sem menntamálaráðuneytið styrkti það myndarlega.

Slíkt mótframlag var skilyrði af hálfu hins erlenda

32

styrkveitanda. Aðgangur að Sagnanetinu var opnað-

ur 2001. Þriðja verkefnið af svipuðu tagi hófst 1999

undir heitinu VESTNORD, með þátttöku Færeyinga

og Grænlendinga. Um er að ræða færslu tímarita og

blaða í stafrænt form, og var aðgangur að þessu efni á

Netinu formlega opnaður á tíu ára afmæli safnsins 1.

desember siðast liðinn.

Endurbætt útgáfa af heimasíðu safnsins var opnuð

í júní 2001. Síðar á því ári var opnaður innri vefur, til

miðlunar á upplýsingum meðal starfsmanna, og hlaut

hann nafnið Inngangur.

Safnið varð einnig einn helsti gerandi í tölvuvæddri

þjónustu á landsvísu, sem margir komu að með sínum

hætti, svo sem ráðuneyti menntamála og önnur stjórn-

völd, sem og bókasafnasamfélagið í heild. Auk hins

sameiginlega bókasafnskerfis undir forsjá Landskerfis

bókasafna ber framar öðru að nefna landsaðgang að

rafrænum tímaritum og öðrum gögnum. Reyndar hafði

hvergi annars staðar verið samið þannig um slíkan

aðgang að hann næði til allra landsmanna sem á annað

Ljósm. Morgunblaðið/Golli.

Við upphafverks var Sagnanetið kynnt á blaðamannafundi 17. apríl

1997. F.v. Jóhannes Nordal formaður stjórnar bókasafnsins, Björn

Bjarnason menntamálaráðherra, Einar Sigurðsson landsbókavörður,

Day Olin Mount sendiherra Bandaríkjanna.

borð hafa nettengda tölvu. Þótt þessi rafræni aðgangur

leysi ekki allan vanda hefur hann þegar jafnað aðstöðu

lítillar þjóðar til þekkingaröflunar svo mjög að kalla

má byltingu."

- Lög sem tryggja afhendingu til safna á prentuðu

efni og hljóðritum (hljómdiskum) hafa lengi verið í

gildi. Þróunin hefur hins vegar leitt til þess að mikið af

efni sem þyrfti að varðveita er einungis til í tölvutæku

formi. Við spyrjum Einar hvernig safnið hafi brugðist

við því.

„Menntamálaráðuneytið brást jákvætt við þeirri

ósk safnsins árið 1997 að skipa nefnd til að endur-

skoða skylduskilalögin, og varð ég formaður hennar.

Starf nefndarinnar leiddi til þess að Alþingi samþykkti

ný lög um skylduskil vorið 2002, með gildistöku 1.

jan. 2003. Meðal nýjunga er að lögin gera ráð fyrir

BÓK.ASAFN1Ð 29. ÁRG. 2005