Bókasafnið

						Kristín Ósk Hlynsdóttir

Viðmótsprófanir á

háskólavefjum á Islandi

Viðmótsfræði eru engin kjarnorkuvísindi sagði

Gunnar Grímsson í mars 2005 á ráðstefnu

Skýrslutæknifélagsins um góða vefstjórnun.

Þar er sagt satt og rétt frá því að viðmótsfræði eru í raun

einföld fræði en því miður hafa alltof fáir vefstjórn-

endur kynnt sér þau og nýtt sér við undirbúning og

viðhald á vefsetrum sínum. Hér á eftir verður sagt frá

viðmótsprófunum sem fram fóru á vormánuðum 2004

sem lokaverkefni í MA námi í Upplýsingastjórnun við

School of Computing, Mathematical and Information

Sciences við Háskólann í Brighton.

Vefsetrin sem valin voru til skoðunar voru þau sem

tilheyrðu Háskóla íslands, Háskólanum í Reykjavík,

Háskólanum á Akureyri og Kennaraháskóla íslands.

Val á háskólunum réð stærð þeirra auk þess sem

Háskólinn á Akureyri var valinn sem stærsti háskólinn

utan Reykjavíkur.

Tilgangur viðmótsprófana á vefsetrum háskólanna

var að athuga hversu vel skipulag þeirra og fram-

setning styður notendur þegar þeir framkvæma þar

ákveðna upplýsingaleit. Með niðurstöðurnar að leiðar-

ljósi voru útbúnir spurningalistar fyrir viðmótspróf

sem heimfæra má á önnur vefsetur auk þess sem tekinn

var saman stuttur listi yfir atriði sem mikilvæg þykja

við framsetningu og skipulag á vefsetrum.

Internetnotkun á íslandi

Þrátt fyrir smæð landsins okkar raðast ísland aftur

og aftur meðal tíu efstu þjóða hvað varðar aðgang að

upplýsinga- og samskiptatækni. Árið 2002 sat ísland í

þriðja sæti á fyrsta heimsyfirliti Sameinuðu þjóðanna

yfir þjóðir með aðgang að upplýsinga- og samskipta-

tækni en Svíþjóð og Danmörk leiddu listann (UN

2003). Þegar framkvæmdarstjórn ESB birti niðurstöð-

ur samanburðarathugunar á frammistöðu Evrópuríkja

í nýsköpun (e. European Innovation Scoreboard) 2003

leiddi ísland listann yfir þjóðir sem hafa aðgang að

Internetinu á heimilum en fast á eftir fylgdu Danmörk

og Svíþjóð (European Commission 2003).

Viðmótsprófanir

Orðabanki íslenskrar málstöðvar setur fram orðið not-

hœfni sem þýðingu enska orðsins usability. Til að prófa

nothæfni eru framkvæmdar svokallaðar viðmótspróf-

anir eða nytsemisprófanir. I þessari grein er orðið

viðmótsprófanir notað fyrir enska heitið á „Usability

test". Nothæfni vefseturs segir til um hversu skilvirkan

hátt notandinn getur framkvæmt þá aðgerð sem hann

kýs á vefsetrinu.

Til þess að mæla nothæfni vefseturs þarf að skil-

greina markmiðin með tilvist þess og þekkja markhóp

þess. Eigendur vefsetra þurfa að þekkja notendurna,

þarfir þeirra og óskir og taka ákvörðun um hversu

langt þeir vilja ganga til að uppfylla þessar óskir.

Viðmótsprófanir á vefsetrum fara oftast þannig

fram að notandinn fær fyrirfram skilgreind verkefni

sem hann þarf að vinna innan tiltekins tíma og á meðan

hann framkvæmir þau fylgist sá sem prófar náið með.

Prófanir af þessu tagi eru viðurkenndar sem hluti af

því ferli sem farið er í gegnum við hönnun og skipulag

vefsetra. Þrátt fyrir þessa viðurkenningu eru viðmóts-

prófanir oft fyrsti hlutinn sem talinn er mega missa sín

þegar skera á niður kostnað við undirbúninginn. Með

því að sleppa viðmótsprófunum tefla eigendur vefsetra

þeim hreinlega í tvísýnu því ef raunverulegir notendur

fá ekki að prófa vefinn fyrr en hann er „kominn í loft-

ið" er tekin gríðarleg fjárhagsleg áhætta.

Dumas og Redish (1999) hafa sýnt fram á nauð-

syn þess að raunverulegir notendur séu þátttakendur

í viðmótsprófunum. Þeir segja að án þeirra sé ekki

hægt að mæla ánægju notandans með vefinn og leggja

jafnframt áherslu á mannlega þáttinn á meðan á próf-

ununum stendur. Þannig gæti löng dvöl notandans

á vefsíðu verið ranglega dæmd sem misáttun þegar

notandinn er raunverulega að skoða vefsíðuna vel og

njóta dvalarinnar.

Grundvallarspurningar notandans

Þegar notandinn kemur inn á vefsetur spyr hann sjálf-

an sig þriggja spurninga: Hvar er ég? Hvað er hér að

finna? Hvert get ég farið? Ef innihald og leiðarkerfi

vefsetursins svara ekki strax þessum spurningum er

eins víst að notandinn fari til baka og komi aldrei aftur.

Til að styðja þessar þarfir notandans leggja viðmóts-

fræðingar eins og Nielsen (2004) áherslu á að haldið sé

í þá grundvallarreglu að heimsóttir tenglar breyti um

lit. Þá minnki líkurnar á því að notandinn fari í hringi

44

BÓKASAFNIÐ 29. ÁRG. 2005