Bókasafnið

						og líkurnar á misáttun minnka. Önnur grundvallarregla

sem lögð er áhersla á er að tenglar séu undirstrikaðir

og áhersla ekki lögð á texta með þeim hætti nema um

tengil sé í raun að ræða. Til að leggja áherslu á orð sín

skuli frekar nota feitletrun eða breytta leturstærð.

Lestrarvenjur á vefnum

Notendur vilja stuttan hnitmiðaðan texta með feit-

letruðum fyrirsögnum. Þeir vilja geta valið hvort þeir

kynna sér efnið nánar með því að smella á tengil

sem færir þeim vefsíðu með ítarlegri upplýsingum.

Rannsóknir Nielsen (1997a) á lestrarvenjum á vefnum

hafa leitt í ljós að aðeins 16% notenda lesa allan texta

á vefsíðu og að notendur lesa 25% hægar af skjá en af

pappír. í þeirri könnun sem sagt er frá í þessari grein

fengust mjög svipaðar niðurstöður. Notendur vilja geta

valið hvort þeir kynna sér efnið betur og finnst oft sem

of mikill texti sé settur fram of snemma á vefsíðum.

Niðurstöður kannana Nielsen (1997a) og Ebenezer

(2001) sýna að notendur verða ringlaðir og jafnvel

órólegir þegar þeir skilja ekki merkingar og orðanotk-

un er of flókin. í viðmótsprófi sem Ebenezer fram-

kvæmdi á vefsetri læknisfræðibókasafns í Bretlandi

2001 urðu notendur ringlaðir þegar þeir rákust á heiti

gagnasafnsins ATHENS þar sem engin skýring var

fáanleg á vefsíðunni við hvað væri átt með þessu heiti.

Eins og fram kemur hér síðar í greininni urðu notendur

háskólavefjanna oft ringlaðir og jafnvel pirraðir þegar

þeir rákust á heiti og merkingar sem þeir könnuðust

ekki við eins og kvennmansnafnið Stefanía sem notað

var í leiðarkerfi á vefsetri Háskólans á Akureyri.

Ofgnótt upplýsinga og misáttun

Ofgnótt upplýsinga (e.information overload) er

vandamál sem fylgir Internetinu. Battleson, Booth

og Weintrop (2001) benda á að þrátt fyrir góðar fyrir-

ætlanir þeirra sem setja fram upplýsingar á netinu um

aukið aðgengi að þeim verður niðurstaðan oft sú að

notendur verða fyrir eiginlegu áfalli vegna alls þess

sem mætir þeim á skjánum (e. feature shock) (Dumas

and Redish 1999). Notandinn kann ekki alltaf að

notfæra sér möguleika í virkni vefsetra og oft er svo

erfitt og flókið að læra að nota þá að þeir gefast upp.

Prófanir á nothæfni voru upphafiega teknar upp til

að takast á við vandann sem fylgir lélegri virkni og

ofgnótt möguleika í virkni viðmóta.

Gaines og Shaw (2001) skýrðu frá því að hæfi-

legt magn möguleika eykur líkur þess að notendum

líki viðmótið sem prófað er. Ef möguleikarnir eru of

margir finna notendur fyrir kvíða en ef þeir eru of fáir

leiðist þeim.

Ahuja og Webster (2001) greindu frá því að jafnvel

reyndustu notendur finna fyrir misáttun (e. disorien-

tation) við notkun vefsins. Með misáttun er átt við

þegar notandinn týnir áttum í ólínulegum skjölum

(Ahuja and Webster, 2001 bls.16). Notandinn týnir

áttum innan flókins leiðarkerfis og finnur fyrir kvíða

og vonbrigðum með ofngnótt upplýsinga sem flókin

leiðarkerfi bera með sér. Þegar notandinn kemur inn

á vel skipulagt vefsetur langar hann að kynna sér það

betur og skoða möguleikana sem eru í boði. Þegar

upplýsingar eru skipulagðar á vefsetrum þarf að hafa í

huga að ætla sér ekki að setja allt fram á sömu vefsíð-

unni svo notandanum finnist hann ekki vera kaffærður

í upplýsingum. Falleg hönnun og gott skipulag laðar

notendur að og eykur líkurnar á því að þeir vilji halda

áfram að kynna sér vefsetrið.

Taugafræðilegar rannsóknir hafa leitt í ljós að til-

finningar hafa mikil áhrif á ákvarðanir (De Marisco

and Levialdi, 2004). Þannig fundu Ward og Marsden

(2003) að notendur sýndu merki um hraðari hjartslátt

og sveitta lófa þegar þeir lentu í aðstæðum þar sem

þeir vissu ekki hvað þeir ættu að gera næst. Eftir því

sem misáttun varð meiri þeim mun meiri einkenni

sýndu notendur.

Til þess að mæla umfang misáttunar skoðuðu

Ahuja og Webster (2001) hversu oft notendur snéru

aftur á upphafssíðu við skoðun vefseturs en það töldu

þeir merki þess að leiðarkerfi (e. navigational struc-

ture) vefsetursins væri ekki fullnægjandi. Þegar um

var að ræða góða yfirsýn yfir leiðarkerfi vefseturs og

veftré (e. sitemap) var til staðar áttuðu notendur sig

betur en þegar þeir þurftu að reiða sig á áfram og til

baka hnappa. Brauðmolar (e. breadcrumbs) og breytt-

ur litur á heimsóttum tenglum ásamt veftré minnka

líkurnar á misáttun notenda. Með brauðmolum er átt

við að mynduð sé slóð vefsíðnanna sem notandinn

hefur fylgt ofan í vefinn og getur hann jafnvel smellt á

heiti þeirra síðna sem hann heimsótti á leiðinni til að

fikra sig aftur til baka.

Leiðarkerfi

Notendur eyða oft löngum tíma í að læra á flókin

leiðarkerfi vefsetra. Kannanir Dumas og Redish

(1999) benda til þess að notendur hafi litla þolin-

mæði til þessa þar sem framleiðni sé þeim mikilvæg.

Ósamræmi í leiðarkerfi og merkingum á milli vefsíðna

innan sama vefseturs auka einnig líkur á misáttun.

Rannsóknir hafa sýnt að hnappar með merking-

arnar til baka og áfram rugli notandann í ríminu þar

sem hann sé vanur að nota hnappana með samsvarandi

merkingum í vefskoðaranum sjálfum (Bachiochi et.al.

1997). Mikilvægastur hnappa á vefsetri er að margra

mati Heim (e. home) hnappurinn en notandinn reiðir

sig á hann þegar honum finnst hann hafa tapað áttum.

Þá fer hann heim og byrjar ferð sína upp á nýtt.

Fjöldi notenda við viðmótsprófanir

Hallahan (2001), Krug (1999) og Nielsen (2000b) eru

allir sammála um að það þurfi aðeins þrjá til fimm

BÓKASAFNIÐ 29. ÁRG. 2005

45